Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шығыс Шошон басшысы
Eastern Shoshone chief
Вашаки (1804/1810 – 1900 жылғы 20 ақпан) – 19 ғасырдың ортасында Шошон халқының көрнекті қайраткері. Ол 1840 жылы америкалық теріші Осборн Расселдің жазбаларында алғаш рет есімдері тіркелген. 1851 жылы теріші Джим Бриджердің ықпалымен Вашаки Шошон тайпасының бір бөлігін Форт-Ларами шартының кеңесіне жетектеп барды. Осы кезден бастап өмірінің соңына дейін АҚШ үкіметінің өкілдері оны Шығыс Шошондарының басшысы деп санады.
Washakie (1804/1810 – February 20, 1900) was a prominent leader of the Shoshone people during the mid 19th century. He was first mentioned in 1840 in the written record of the American fur trapper, Osborne Russell. In 1851, at the urging of trapper Jim Bridger, Washakie led a band of Shoshones to the council meetings of the Treaty of Fort Laramie. Essentially from that time until his death, he was considered the head of the Eastern Shoshones by the representatives of the United States government.
Ерте өмір
Уошикидің ерте өмірі туралы көп нәрсе белгісіз, бірақ кейбір мәліметтер белгілі болды. Уоши 1798-1810 жылдар аралығында дүниеге келген. Оның анасы, Жоғалған Әйел, туғаннан Тұссавехи (Ақ пышақ) шошоны болған. Оның әкесі, Қисық Аяқ (Пасеего), 1786 жылы Уэкемап пен Селилодағы құл саудагерлерінен бала кезінде Визел Лангс, Тұссавехи ит-әскері (Ақ пышақ) шошон емшісі құтқарып алған Уматилла тайпасынан шыққан. Қисық Аяқ Визел Лангстың руына қабылданып алынған. "Қанттың иісі" 1811 жылы алғашқы "ақ адамдармен" кездесті. Уилсон Ханттың Асториялықтардың бас тобы, Тынық мұхит жүні бригадасымен бірге Бруно өзенінің сағасынан Бойс өзені бойымен төмен сапар шекті. Форт-Асторияға жеті ай кешігіп келген олар Бойс өзенінде Қисық Аяқтың лагеріне соқтығысты. Оларға жылқы керек болды, бірақ Қисық Аяқ оларға сатудан бас тартты; оның орнына оларға бірнеше кама тамырларын, кептірілген балықты және төрт итті сатуға мәжбүр болды. 1824 жылы Қисық Аяқ Пьеган Қара Аяқ тайпасының мүшелерімен, олар Шошон аңшылық лагеріне шабуыл жасағанда, Қара Аяқтардың аңшылық шекарасында қаза тапты. 1866 жылы Уошики, Винд-Ривер алқабын басып алу құқығы үшін туындаған дауды аяқтау үшін Кроу тайпасының басшысы Ұлы Тонаушымен жекпе-жекке шайқасты. Кроу тайпасы 1851 жылғы Форт-Ларамидегі Ат Крик шарты арқылы бұл аймаққа құқығы бар деп мәлімдегенімен, бұл жерді ұзақ жылдар бойы Шошондар пайдаланған. Уошики жеңіске жетіп, жауының жүрегін найзаға ілді. Бұл оқиға Винд-Ривер үнді резервациясындағы Кроухарт-Бутт атауымен мәңгі есте қалды, бірақ нақты шайқас жақын жердегі шатқалда болған. 2005 жылы оқиғаның мүсіні Вайоминг университетінің Ларамидегі Уошики асханасында ашылды.
Much about Washakie's early life remains unknown, but some information is revealed. Washakie was born between 1798 and 1810. His mother Lost Woman, was a Tussawehee (White Knife) Shoshone by birth. His father, Crooked Leg (Paseego), was an Umatilla rescued as a boy from slave traders at Wakemap and Celilo in 1786 by Weasel Lungs, a Tussawehee dog soldier (White Knife) Shoshone medicine man. Crooked Leg was adopted into Weasel Lungs' clan. Smells of Sugar met his first "white men" in 1811. Wilson Hunt's main party of Astorians, with the Pacific Fur brigade, were traveling down the Boise River from the mouth of the Bruneau River. Seven months late for their scheduled arrival at Fort Astoria, they happened into Crooked Leg's camp on the Boise. They needed horses, which Crooked Leg refused to sell to them; instead reluctantly selling them a few camas roots, dried fish, and four dogs. Crooked Leg was killed in 1824 by members of the Piegan Blackfeet when they raided a Shoshone hunting camp inside the Blackfoot hunting Boundary. In 1866, Washakie fought one on one with Crow Chief Big Robber to end a stalemate over rights to occupy the Wind River Basin, which the Crow claimed through the 1851 Horse Creek Treaty of Fort Laramie, though the area had long been used by the Shoshone. Washakie emerged victorious and displayed his enemy's heart on a lance. This event is memorialized in the place name of Crowheart Butte on the Wind River Indian Reservation, though the actual battle took place along a nearby draw. In 2005 a sculpture of the event was unveiled at the University of Wyoming's Washakie Dining Center in Laramie.
Қалпақ саудасы
Уошикидің тобы, көрінеу, тері саудасының жиындарына қатысқан (1825–1840), себебі осы жиындар шығыс Айдаходағы жылқы өсіріп, бизон аулайтын шошон және баннок тайпаларының талап еткен Грин-Ривер, Винд-Ривер және Снейк-Ривер аймақтарында өткен. Өмірінің соңында Уошики Джим Бриджермен жақын дос болғанын, ал 1850 жылы Бриджер оның қызын үшінші әйелі етіп алып, күйеу баласы болғанын айтты. Бриджер 1804 жылдың 17 наурызында дүниеге келген, ал 1824 жылы шошондардың жеріне келген (Уошики Бриджер екеуінің үлкені екенін айтқан). Уошики аң аулаушылар мен саудагерлерден француз және ағылшын тілдерін үйренген. Уошикидің аң аулаушылармен тығыз байланысы АҚШ шенеуніктерімен ұқсас қарым-қатынасқа ұласты.
Washakie's band evidently participated in the fur trade rendezvous (1825–1840), since those rendezvous took place within the Green River, Wind River, and Snake River regions claimed by the horse owning and buffalo hunting Shoshone and Bannock bands of eastern Idaho. Late in life, Washakie reported that he and Jim Bridger became fast friends, and indeed, Bridger became Washakie's son in law in 1850 when he took Washakie's daughter as his third wife. Bridger, born March 17, 1804, entered Shoshone country in 1824 (Washakie said Bridger was the older of the two). Washakie learned French and some English from trappers and traders. Washakie's close association with the trappers developed into a similar relationship with U. S. officials.
Форт-Бриджер келісімдері
1863 жылы және 1868 жылы Вайоминг штатындағы Форт-Бриджерде АҚШ-пен келісімшарттарға қол қойды. 1863 жылғы Форт-Бриджер келісімшарты жалпы Шошон елін құрды, оның шекарасы шығысқа қарай Жел өзені тауларының жотасына дейін, оңтүстікке қарай Юта штатының Уинта тауларына дейін, ал солтүстік жағында Биттеррот тауларының жотасына дейін созылды. Батыс шекарасы нақты анықталмаған, бірақ Орегон шекарасына дейін Snake өзенінің көп бөлігін қамтиды деп түсінілді. Бұл келісімге Уошикиден басқа, Шошон және Баннок үндістерінің бірнеше рулары кірді. 1868 жылғы Форт-Бриджер келісімшарты 1868 жылғы Форт-Бриджер келісімшарты кеңесінде бекітілді және ол одан да маңыздырақ болды, себебі ол батыс-орталық Вайомингте орналасқан Шошон және Баннок үндістері агенттігін құрды. Сонымен қатар, бұл жерді Уошики және оның Шығыс Шошондарының басшылары таңдаған. Бастапқы резервация Вайомингтің Жел өзені аймағында оның халқы үшін белгілі бір аумақты қамтыды. 1872 жылы жер беріліп, оның көлемі азайтылса да, бұл аңғарда Шығыс Шошондары әлі күнге дейін тұрып келеді. Ол сондай-ақ, үндістердің білім алуы керек деп санды, және ол Уэльс дін қызметкері Джон Робертске жер берді, ол Шошон қыздарына дәстүрлі қолөнер мен тілді үйрететін пансиондық мектеп ашты.
In 1863, and again in 1868, he signed treaties with the U. S. at Fort Bridger, Wyoming. The Fort Bridger Treaty of 1863 established a generic Shoshone country, whose borders extended eastward to the crest of the Wind River Mountains, south to the Uintah Mountains of Utah, and on the northern side, to the crest of the Bitterroots. The western border was left undefined, but was understood to include most of the Snake River as far as the Oregon border. This treaty included a number of Shoshone and Bannock Indian bands besides that of Washakie. The Fort Bridger Treaty of 1868 was established at the Fort Bridger Treaty Council of 1868 and it proved more significant, for it established the Shoshone and Bannock Indian Agency located in west central Wyoming. Moreover, this was land selected by Washakie and his headmen of the Eastern Shoshones. The initial reservation included about in Wyoming's Wind River country for his people. Although an 1872 land cession reduced the size by , this valley remains the home of the Eastern Shoshones today. He was also determined that Native Americans should be educated, and he gave land to Welsh clergyman John Roberts to establish a boarding school where Shoshone girls learned traditional crafts and language.
Вашаки және мормонизм
Уошаки Бригам Янгтың досы болды және өз халқының юталықтармен жиі соғысқандығына өкініш білдірді. 1880 жылдан кейін, Янг қайтыс болғаннан соң ғана Уошаки Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуінің мүшесі болды. Ол 1880 жылдың 25 қыркүйегінде Амос Р. Райттың қолынан дүрбілеу рәсімінен өтті. Осы кезде тағы шамамен 300 шошон шіркеуге қосылды.
Washakie was a friend of Brigham Young and expressed sadness at the fighting his people had often done with the Utahns. It was not until after 1880, after Young's death, that Washakie became a member of the Church of Jesus Christ of Latter day Saints. He was baptized on September 25, 1880 by Amos R. Wright. About 300 other Shoshone joined the church at this point.
Вашаки және епископализм
1883 жылы Епископальдық шіркеу Джон Робертсті Уинд-Ривер резервациясындағы шошон және арапахо тайпаларына қызмет етуге жіберді. Робертс резервацияда бірнеше шіркеулер ашты, сондай-ақ белгіленген 150 миль радиусы ішінде де. 1885 жылы Уошикидің ұлы алкогольге байланысты дау кезінде ақ адамның қолынан қаза тапты, осыдан кейін Уошики ақтардан кек алуға ант берген деген әңгіме бар. Алайда, Робертс бастықтың құрметін өзінің өмірін оның өміріне беріп табу арқылы жеңіп алды деседі. Бұдан өзге, Робертс шошон тайпасының әдет-ғұрыптарын, сенімдерін және тілін үйреніп, Киелі кітапты шошон (және арапахо) тілдеріне аударды. Шамамен 1888 жылы Уошики Робертске алыс ауылдардан келген шошон қыздарының дәстүрлі қолөнер мен тіл үйренетін мектеп-интернат ашуға көмектесті. Ол Троут-Крикке жақын, көптеген адамдар қасиетті санайтын 160 акр жерді бұл мақсатқа сыйға тартты. Уошики епископализмді өзінің діні ретінде таңдап, 1897 жылы қайтадан крещениеден өтті және 1900 жылдың 22 ақпанында досы Робертс өткізген қызметте жерленді. 1909 жылы Конгресс шіркеудің мектепке иелігін растады және басшы Уошикидің есімімен аталған бекініс жабылды.
In 1883, the Episcopal Church assigned John Roberts to minister to the Shoshone and Arapahos on the Wind River Reservation. Roberts established several churches on the reservation, as well as within his designated 150 mile radius. Although Washakie's son was killed by a white man in 1885 during a dispute over alcohol, which purportedly led Washakie to vow revenge against whites, Roberts purportedly earned the Chief's respect by offering his own life in exchange. Furthermore, Roberts learned Shoshone customs, beliefs and language, and translated the Bible into Shoshone (and Arapahoe). c. 1888, Washakie helped Roberts establish a boarding school where Shoshone girls from distant villages could learn traditional crafts and language, by donating 160 acres near Trout Creek, which many considered sacred ground. Washakie chose Episcopalianism as his faith, was baptized again in 1897, and ultimately buried in a service officiated by his friend Roberts, on February 22, 1900. Congress reaffirmed the church's ownership of the school in 1909, when it deactivated the fort named after Chief Washakie.
Тану
Оның шайқастағы шеберлігі, бейбітшілікке жасаған тырыстары және халқының әл-ауқаты үшін жасаған талпыныстары оны Америка тарихындағы ең құрметті көшбасшылардың біріне айналдырды. 1878 жылы резервацияда орналасқан АҚШ армиясының бекінісі Форт Вашаки деп аталды, бұл американдықтардың есімімен аталған жалғыз әскери бекініс болды. 1900 жылы қайтыс болғаннан кейін, ол толық әскери салтанатпен жерленген жалғыз американдық туынды болды. Вашаки теріге сурет салумен айналысқан. Гленбоу мұражайындағы 1880 жылғы боялған бұлан терісі оған жатқызылады. Териде Күн биі суреттелген. Оның ұлдарының бірі, Коцзиого (сондай-ақ Кодсиого және Кацикоди деп те аталады) белгілі тері суретшісі болған.
His prowess in battle, his efforts for peace, and his commitment to his people's welfare made him one of the most respected leaders in Native American history. In 1878, a U. S. Army outpost located on the reservation was renamed Fort Washakie, which was the only U. S. military outpost to be named after a Native American. Upon his death in 1900, he became the only known Native American to be given a full military funeral. Washakie was a hide painter. An 1880 painted elk hide at the Glenbow Museum is attributed to him. The hide painting portrays the Sun Dance. One of his sons, Cotsiogo (also known as Codsiogo and Katsikodi), was a prominent hide painter.
Басшы Уашаки қоры
Басшы Уашаки қоры 2004 жылы құрылған. Ол Орталық Вайомингтегі шошон және арапахо тайпаларының тарихы мен мәдени дәстүрлерін зерттеуге, сондай-ақ білім беру бағдарламаларын қолдайды және Американың жергілікті халықтарының білімі үшін жақтас болады. 2013 жылғы сәуір айынан бастап Уашакидің шөбересінің шөбересі Джеймс Троспер төраға және атқарушы директор қызметін атқарады.
The Chief Washakie Foundation was founded in 2004. It supports educational programs and research into the history and cultural traditions of the Shoshone and Arapaho of Central Wyoming and advocates for Native American education. as of April 2013 Washakie's great great grandson James Trosper serves as Chair and Executive Director.
Халықтық мәдениеттегі таңдамалы сілтемелер
Бас қолбасшы Вашаки Морис пен Рене Госкини жасаған франко-бельгиялық "Lucky Luke" комикс сериясының "Le Fil qui chante" альбомында кездеседі. Бас қолбасшы Вашаки Эми Хармонның "Жоғалғандардың ізбен" тарихи ойын-романның маңызды кейіпкері болып табылады.
Chief Washakie appears in the album Le Fil qui chante of the Franco Belgian comics series Lucky Luke created by Morris and René Goscinny. Chief Washakie figures prominently in Amy Harmon’s historical fiction novel “Where the Lost Wander”.