Кіріспе

Франция ақсұлығының мүшесі (1340–1416 жж.)

Жан Берри немесе Иоанн Великолепный (фр. Jean de Berry, Johannes de Bituria; 30 қараша 1340 – 15 маусым 1416) – Берри және Овернь герцогы, сондай-ақ Пуатье және Монпенсье графы болды. Оның бауырлары – Франция королі Карл V, Анжу герцогы Людовик I және Бургундия герцогы Филипп Батыл. Ол 1380 жылдан 1388 жылға дейін, сіңілі баласы Карл VI ересек болмаған кезінде Францияның регенті болды. Жан ең алдымен оның тапсырысымен жасалған маңызды жарықтандырылған қолжазбалар мен өнер туындыларын жинағандығымен еске алынады, мысалы, «Très Riches Heures du Duc de Berry». Оның жеке ұраны – Le temps venra («уақыт келеді»).

Өмірбаян

Джон 1340 жылғы 30 қарашада Винсенн қамалында Франция королі Иоанн II және Люксембургтың Боннасының үшінші ұлы ретінде дүниеге келді. 1356 жылы әкесі оны Пуату графы етіп тағайындады, ал 1358 жылы король ағылшындарда тұтқын болған кезде, ол корольдің атынан Аувернь, Лангедок, Перигор және Пуату аймақтарын басқару үшін корольдің лейтенанты болып тағайындалды. 1360 жылы Пуатье Англияға өткен кезде, әкесі Джонға жаңадан құрылған Берри және Овернь герцогтықтарын сыйлады. Сол мамыр айында қол қойылған Бретень келісімі бойынша Джон ағылшын тажының кепіліне айналып, 1369 жылға дейін Англияда қалды. Францияға оралғаннан кейін, оның ағасы, енді король Карл V, оны Берри, Овернь, Бурбонне, Форе, Сольн, Турен, Анжу, Мэн және Нормандия аймақтарының генерал-лейтенанты етіп тағайындады.

Регент қызметі

1380 жылы ағасы Карл V қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы және мұрагері Карл VI кәмелетке толмағандықтан, Джон мен оның ағалары, корольдің анасының інісі Бурбон герцогымен бірге регенттікке тағайындалды. Сол жылдың қараша айында ол Лангедокта генерал-лейтенант болып тағайындалды, онда ол ағылшындарға қарсы соғысқа қаржы жинау үшін салған ауыр салықтарға наразылық білдірген шаруалар көтерілісін басуға мәжбүр болды. 1384 жылы Анжу королі Луи қайтыс болғаннан кейін, Джон мен оның інісі Бургундия герцогы патшалықтағы ең ықпалды тұлғаларға айналды. 1388 жылы король регенттік билігін аяқтап, өкіметті өз қолына алды, патшалықты басқаруды негізінен әкесінің бұрынғы министрлеріне тапсырды, олар корольдің күшті туыстарының саяси қарсыластары болды. Сол кезде Джон Лангедоктағы лауазымынан да шеттетілді. Джон мен герцог мүмкіндік күтіп, 1392 жылы король алғаш рет ақыл-есінен жаңылып, өмірінің соңына дейін жалғасқан ауруға шалдыққанда қайтадан билікке оралды. 1390 жылдары Берри және Бургундия герцогтары Карл VI-ның інісі Орлеан герцогымен патшаның назары үшін бәсекелестікке түсті. 1401 жылдың сәуір айында Орлеан герцогы сарайдан кеткен кезде король Карл VI-ның туыстары оған Лангедок, Берри, Овернь және Пуату аймандарының лейтенанттығын Жан де Берриге қайтаруға қол қоюға мәжбүр етті. Симон Крома, заңгер және дін қызметкері, Джонға Ұлы Батыс схизмасын француз мүдделеріне зиян келтірмейтін жолмен аяқтауға көмектесті.

Кейінгі өмірі

Кейінгі жылдары Джон Францияда келісімшіл тұлғаға айналды. 1404 жылы Батыл Филипп қайтыс болғаннан кейін, ол король Джонның соңғы тірі қалған ұлы болды және көбінесе немерелері Орлеан мен Джон Қорқытпас тарапы арасында бейбітшілік көмекшісінің рөлін ойнауға тырысты. Бургундия герцогының бұйрығымен Орлеан өлтірілгеннен кейін, ол туған азаматтық соғыста көбінесе Орлеандықтар немесе Арманьяк жағын алды, бірақ әрқашан екі тарапты татуластыруға және ішкі бейбітшілікті қамтамасыз етуге ұмтылған орташа тұлға болды. 1415 жылы Азенкур шайқасына Карл VI және оның ұлдарының қатыспауына көбінесе Джонның ықпалы себеп болды. 59 жыл бұрын Пуатье шайқасынан кейін әкесінің тұтқынға түскен тағдырын еске түсіріп, король мен оның мұрагерлері тұтқынға алынса Францияның тағдыры қорқынышты болады деп ойлады және олардың қатысуына жол бермеді. Джон 1416 жылдың 15 маусымында Парижде қайтыс болды, бұл шайқас оның қорқатынындай апатты болып шықты, одан бірнеше ай бұрын болған.

Өнер меценаты

Джон Берри де елеулі меценат болды және басқа туындылармен қатар ең танымал Сағат кітабы – Très Riches Heures-ті тапсырыс берді. "Дүкенің қолдауымен жасалған басқа туындылар сияқты, бұл сәнді үлгі сол заманғы көркемдік тенденциялардың көптерін фламанд реализмінің, рафинеленген париждік стильдің және итальяндық панельдік сурет салу техникаларының бірігуі арқылы көрсетті." Жан Пуселдің көркем туындыларына тәнті болған Джон Лимбург ағайындылары, Жакмар де Хесдин, Брюссель әріптерінің шебері және Андре Боневу сияқты бірнеше танымал суретшілерді жұмысқа алды. Оның миниатюраға және меценаттыққа деген құштарлығы талантты миниатюрист суретшілерді сақтауға және қолдануға үлкен үлес қосты. Оның өнер жинағына жұмсаған қаржысы оның мүлкіне ауыр салық салды, және ол 1416 жылы Парижде қайтыс болғанда терең қарызда болды. Ол үшін жасалған туындыларға Très Riches Heures, Жан де Франс, Берри герцогінің Belles Heures және (бір бөлігі) Турин-Милан Сағаттары қолжазбалары кіреді. Алтыншының жұмыстарына Британ мұражайындағы Қасиетті Қаңқа реликвиясы және Корольдік Алтын Кубок кіреді. Лувр веб-сайтында оның туралы былай делінген: Джонның анасының әкесі, Джон Соқыр Креси шайқасында (1346) қаза болғаннан кейін, атақты сарай композиторы және ақын Гийом де Машо Джон Берридің қызметіне кірді.