Кларк Форк өзені: Монтана және Айдахо штаттарының су арнасы

Кіріспе

Кларк Форк немесе Колумбия өзенінің Кларк Форк саласы – АҚШ-тың Монтана және Айдахо штаттарында орналасқан, шамамен 310 миль (499 км) ұзындығы бар өзен. Монтанадағы көлем бойынша ең ірі өзен, ол Колумбия өзенінің су алабындағы Монтананың батысы мен Солтүстік Идахоның кең аймағын суландырады. Өзен солтүстік-батысқа қарай Кабинет тауларының етегіндегі ұзын аңғар арқылы ағып, Айдахо Панхандлесіндегі Пенд Орейл көліне құяды. Пенд Орейл өзені (Идахо, Вашингтон және Канаданың Британдық Колумбиясы штаттарында) көлді Вашингтондағы Колумбия өзеніне құяды, кейде Кларк Форк өзенінің бір бөлігі ретінде қарастырылады, бұл оның жалпы ұзындығын 479 миль (771 км) дейін, ал су жинау алақанын 25820 шаршы миль (66 874 км²) дейін ұлғайтады. Монтанадағы Батт қаласына жақын 20 мильдік (32 км) жоғарғы ағысында ол Сильвер Боу Крик деп аталады. Interstate 90 тас жолы өзеннің Батттен Сент-Региске дейінгі көп бөлігімен қатар жүреді. Өзеннің су алабындағы ең биік нүкте – Континентальдық бөліністе орналасқан, Дир Лодж округіндегі (Монтана штаты) Эванс тауы, биктігі 10641 фут (3243 м). Кларк Форк өзені Монтана штатында Уорм Спрингс Крик өзенінен Айдахо шекарасына дейін рекреациялық мақсаттар үшін І сыныпты өзен болып саналады.

Тарих

Соңғы мұз дәуірінде, шамамен 20 000 жыл бұрын, Кларк Форк аңғары Солтүстік Американың батысын жапқан Кордилер мұздықтарының оңтүстік жиегінде орналасқан еді. Мұз қаптамасының кеңеюі өзенде мұзды бөгет құрып, осы арқылы Миссула мұздық көлін жасады. Көл Монтана штатының орталық бөлігінде Кларк Форк аңғары арқылы созылып жатты. Мұзды бөгеттің мерзімімен жарылуы мен қайта құрылуы Миссула су тасқынына – Кларк Форк және Пенд Орейл өзендері арқылы Колумбияға дейін созылған, құрылымдық өзгерістерге ұшыратқан қатаң су тасқынына себеп болды. Осы су тасқыны Шығыс Вашингтон мен Орегон штатындағы Уилламет аңғарының географиялық ерекшеліктерін қалыптастырды. 19 ғасырда Кларк Форк аңғарында американдық түпкіліктің Флэтхед тайпасы қоныстанды. 1806 жылы, Тынық мұхитынан қайтып келген Луис және Кларк экспедициясының мүшесі Мериуэтер Льюис бұл аймақты зерттеді. Өзен Уильям Кларк құрметіне аталған. Монтанадағы өзеннің орталық бөлігі бұрын Миссула өзені деп белгіленген. Гранвилл Стюарт оны "Елді мекен" өзені деп те атаған. 1809 жылы Солтүстік-Батыс компаниясының өкілі Дэвид Томпсон аймақты зерттеп, Кларк Форк сағасындағы Куллиспелл үйі және қазіргі Монтана штатындағы Томпсон шарлауығының жанындағы Салеш үйі сияқты бірнеше тері сауда орындарын құрды. Томпсон бүкіл Флэтхед-Кларк Форк-Пенд Орейл өзен жүйесін атау үшін Салеш өзені деген атты қолданды. 19 ғасырдың бірінші жартысының көп бөлігінде Кларк Форк өзені мен оны қоршаған аймақ Британдық Солтүстік-Батыс компаниясы мен Гадсон шығанағы компаниясының бақылауында болды. 19 ғасырдың ортасында Кларк Форк өзені аңғар арқылы ағып өтті, онда мал шаруашылығы бизонды ығыстырды. Осы кезде Конрад Кохрс Джонни Гранттан, қазір Грант Кохрс ранчосы деп аталатын ұлттық тарихи ескерткіш және федералдық парк сатып алды. Өзеннің және оның тұрғындарының тарихы туралы ақпарат алу үшін Грант Кохрс отбасы және Кларк Форк өзені аймағының тарихы туралы бетке жүгініңіз. 1908 жылы Кларк Форк және Блэкфут өзендері рекордтық су тасқынына тап болды. 19 ғасырдың соңынан бері өзеннің су алабындағы көптеген аймақтарда минералдарды кеңінен өндіруге байланысты судың ластануы мәселесі туды. Ластанудың көп бөлігі Буттедегі мыс кен орындарынан және Анакондадағы балқыту зауытынан келді. Ластанған көптеген аймақтар Суперфонд аймақтары деп белгіленді. Дегенмен, өзен және оның салалары АҚШ-та балық аулау үшін ең танымал орындардың бірі болып табылады. Бүгінде Кларк Форк су алабы Америкадағы ең ірі Суперфондты қамтиды. Мега-сайт ретінде ол үш негізгі сайтты қамтиды: Бутт, Анаконда және Миллтаун бөгеті/Кларк Форк өзенінің Миллтаун су қоймасы Суперфонд сайты. Осы негізгі сайттардың әрқайсысы Операциялық бірліктер деп аталатын көптеген кіші сайттарға бөлінген. Миллтаун бөгеті 2008 жылы Кларк Форк және Блэкфут өзендерінің қосылған жерінде алынып тасталды. Стимсон бөгеті (ескі ағаштан жасалған бөгет) 2007 жылы Блэкфут өзеніндегі Миллтаун бөгетінен жоғары орналасқан жерде алынып тасталды. Стимсон бөгеті әдетте Миллтаун бөгетінің салдарынан су астында болатын. Миллтаун көлінің орнында болған аймақ жақында мемлекеттік саябаққа айналды. Осы сайттарды қалпына келтіру және/немесе жаңарту жұмыстары жалғасуда.

During the last ice age, from approximately 20,000 years ago, the Clark Fork Valley lay along the southern edge of the Cordilleran Ice Sheet covering western North America. The encroachment of the ice sheet formed an ice dam on the river, creating Glacial Lake Missoula, which stretched through the Clark Fork Valley across central Montana. The periodic rupturing and rebuilding of the ice dam released the Missoula Floods, a series of catastrophic floods down the Clark Fork and Pend Oreille into the Columbia, which sculpted many of the geographic features of eastern Washington and the Willamette Valley of Oregon. In the 19th century, the Clark Fork Valley was inhabited by the Flathead tribe of Native Americans. It was explored by Meriwether Lewis of the Lewis and Clark Expedition during the 1806 return trip from the Pacific. The river is named for William Clark. A middle segment of the river in Montana was formerly known as the Missoula River. The river was also referred to as the Deer Lodge River by Granville Stuart. In 1809, David Thompson of the North West Company explored the region and founded several fur trading posts, including Kullyspell House at the mouth of the Clark Fork, and Saleesh House on the river near the present day site of Thompson Falls, Montana. Thompson used the name Saleesh River for the entire Flathead Clark Fork Pend Oreille river system. For most of the first half of the 19th century the Clark Fork river and surrounding region was controlled by the British Canadian North West Company and Hudson's Bay Company. In the mid 19th century, the Clark Fork River wound through the valley where cattle had replaced bison. This was when Conrad Kohrs purchased a ranch from Johnny Grant that is now called the Grant Kohrs Ranch, a National Historic Site and Federal Park. For a history of the river and the people, see Grant Kohrs family and history of Clark Fork River region. The Clark Fork and the Blackfoot River experienced a record flood in 1908. Since the late 19th century many areas in the watershed of the river have been extensively mined for minerals, resulting in an ongoing stream pollution problem. Most pollution has come from the copper mines in Butte and the smelter in Anaconda. Many of the most polluted areas have been designated as Superfund sites. Nevertheless, the river and its tributaries are among the most popular destinations for fly fishing in the United States. Today, the Clark Fork watershed encompasses the largest Superfund site in America. As a mega site, it includes three major sites: Butte, Anaconda, and Milltown Dam/Clark Fork River's Milltown Reservoir Superfund Site. Each of these major sites is split up into numerous sub sites known as Operable Units. Milltown Dam was removed in 2008 at the junction of the Clark Fork and Blackfoot Rivers. Stimson Dam (an old log crib dam) was removed in 2007 just upstream of the Milltown Dam on the Blackfoot River. Stimson Dam was normally under water due to the Milltown Dam. The area that used to be under Milltown Lake has recently become a State Park. Continued remediation and/or restoration of these sites is ongoing.