Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Алясканың оңтүстік-шығыс жағалауындағы фьорд, АҚШ
Fjord on the southeast coast of Alaska, United States
Литуя шығанағы (/lɪ/'/tj//uː//j//ə/; Тлингит: Ltu.aa, "мүйіс ішіндегі көл" деген мағынада) – АҚШ-тың Аляска штатының оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан фьорд. Ол ең кең жерінде ұзын және енді. Бұл шығанақты 1786 жылы Жан Франсуа де Лаперуз жазған, оны Порт-де-Франсуа деп атаған. Оның 21 адамы шығанақтағы толқынмен қаза болды.
Lituya Bay (/l//ɪ/'/tj//uː//j//ə/; Tlingit: Ltu. aa, meaning 'lake within the point') is a fjord located on the coast of the south east part of the U. S. state of Alaska. It is long and wide at its widest point. The bay was noted in 1786 by Jean François de Lapérouse, who named it Port des Français. Twenty one of his men perished in the tidal current in the bay.
Сипаттама
Кішігірім Каскад және Крилон мұздықтары мен үлкен Литуя мұздықтары Литуя шығанағына құяды, ол Glacier Bay ұлттық паркі мен қорығының бөлігі болып табылады. Кенотаф аралы шығанақтың шамамен ортасында орналасқан. Шығанақтың кіреберісі шамамен кең, тар, кеме жүзе алатын арнасы бар. Бұл шығанақ үлкен толқындарымен танымал, олардың биіктігі шамамен жетеді. Кіреберістегі толқын ағындары өте күшті, шамамен жетеді. Кіреберіс кеме қатынасы үшін қауіпті болып саналады, әсіресе толқын ағындары күшті болғанда, бірақ шығанақтың ішкі бөлігі тұғырлаған кемелерді жақсы қорғайды. Бұл шығанақ Джек Лондонның "Күтпеген" атты әңгімесінде еске алынады. (Осы әңгімеде шығанақтың аты "Латуя" деп жазылған.)
The smaller Cascade and Crillon glaciers and the larger Lituya Glacier all spill into Lituya Bay, which is a part of Glacier Bay National Park and Preserve. Cenotaph Island is located roughly in the middle of the bay. The entrance of the bay is approximately wide, with a narrow navigable channel. The bay is known for its tremendous size tides, which have a range of approximately Tidal currents in the entrance reach The entrance is considered dangerous to navigation, especially when the tidal currents are running, but the interior of the bay provides good protection to anchored ships. The bay is mentioned in Jack London's short story, "The Unexpected". (In that story, the name of the bay is spelled "Latuya".)
1958 жылғы мегацунами
Сол топографиялық ерекшеліктер, ауыр толқын ағыстарын тудырғаннан бөлек, тарихқа енген ең биік толқынмен – цунамиді де жасады. 1958 жылдың 9 шілдесі күні түнінде болған жер сілкінісі шығанақтың басындағы Гилберт шығанағында көшкінге себеп болды, нәтижесінде зор мегацунами пайда болды. Оның энергиясы көшкінге қарама-қарсы төбеге 1719 фут (524 м) биіктікке дейін көтерілуіне жеткілікті болды, бұл Эмпайр-Стейт ғимаратынан да биік. Аталған алып толқын пайда болған күні Литуя шығанағының кіреберісіне жақын жерде үш балық аулау қайығы бекіген еді. Бір қайық (Санмор) шығанақтан шығуға тырысқанда толқын мен сынықтарға ілігіп, батып, бортындағы екі адам (Уагнерлер отбасы) қаза тапты. Екінші қайық (Баджер) «Ла Шассезе» арқылы суға итеріліп, теңізге шығарылды, жүзіп келе жатқан ағашқа соқтығысып, батты, бірақ оның бортындағылар (Свансон отбасы) жарақат алғандарына қарамастан, ақырында құтқарылуға мүмкіндік берген шағын қайыққа отыра алды. Үшінші қайық, Эдри, әкесі мен ұлы Ульрихтермен бірге шығанақтың қарсы бетінде бекіген еді. Әкесі Говард қайықты толқынға бұрды, ол қайықты көтеріп, зәкір тізбегін жыртып, ағаштардың үстінен көтеріп, кейін қайықты ешқандай үлкен зақымсыз шығанаққа қайтарды. Уильям А. Свансон мен Говард Г. Ульрих олардың көргендері туралы айтты. Свансонның сипаттауына сәйкес, толқын шығанақтың кіреберісіндегі Кенотаф аралын басып өткеннен кейін оның қайығына жетуіне кеткен уақыт ескерілсе, толқынның жылдамдығы жоғары болған болуы мүмкін. Алайда, ашық теңізге жеткеннен кейін ол тез тарап кетті. Бұл оқиға мегацунамилердің бар екендігіне алғашқы тікелей дәлел және куәгерлік болды.
The same topography that leads to the heavy tidal currents also created the tsunami with the highest runup against a hillside in recorded history. On the night of July 9, 1958, an earthquake caused a landslide in the Gilbert Inlet at the head of the bay, generating a massive megatsunami which had sufficient energy to run up the hill slope just opposite of the landslide to a height measuring 1719 feet (524 m), taller than the Empire State Building. There were three fishing boats anchored near the entrance of Lituya Bay on the day the giant wave occurred. One boat (the Sunmore) was sunk by the wave and debris as it attempted to exit the bay, and the two people on board (a married couple, the Wagners) were killed. The second boat (the Badger) was carried across the la Chasseuse, spit into the ocean, hit by a floating log and sunk but not before its occupants (a married couple, the Swansons) in spite of injuries, managed to board a skiff ultimately to be rescued. The third boat, the Edrie, crewed by father and son the Ulriches, was anchored at the opposite side of the bay entrance. The father, Howard, turned the boat to face the wave, which picked her up, snapped her anchor chain, carried her above the trees but then washed her back into the bay with no major damage. William A. Swanson and Howard G. Ulrich provided accounts of what they observed. Based on Swanson's description of the length of time it took the wave to reach his boat after overtopping Cenotaph Island near the bay's entrance, the wave may have been traveling When it reached the open sea, however, it dissipated quickly. This incident was the first direct evidence and eyewitness report of the existence of megatsunamis.