Кіріспе

Hells Canyon) - АҚШ-тың батысындағы 16 шақырымдық каньон. Ол Орегон штатының шығыс бөлігі, Айдахо штатының батыс бөлігі және Вашингтон штатының шағын шығыс бөлігінің шекарасында орналасқан. Бұл Хеллс каньоны ұлттық демалыс аймағының бір бөлігі, сонымен қатар Уоллова-Уитман ұлттық орманның да бір бөлігінде жатыр. Бұл Солтүстік Америкадағы ең терең өзен шатқалы, тереңдігі 7993 фут (2436 метр) және Аризонадағы Гранд-Каньоннан да терең. Каньонды Жылан өзенінің сулары ойып жасаған, ол Орегон жағындағы каньонның батыс жиегінен 1 миль (2 км) төмен және шығысында Айдахоның Жеті Шайтан тауларының шыңдарынан 7400 фут (2256 метр) төмен ағып өтеді. Бұл аймаққа жабайы табиғат жерлері кіреді. Аймақтың көп бөлігіне автомобильмен бару мүмкін емес.

Геология

Геологиялық тарихы Хеллс Каньонының жыныстары 300 миллион жыл бұрын Тынық мұхитының суларынан пайда болған жанартаулар аркасымен басталды. Миллиондаған жылдар бойы жанартаулар басылып, су асты платформаларында әктас жиналды. Олардың арасындағы ойыстар шөгінді тау жыныстарымен толтырылды. 130-17 миллион жыл бұрын жанартауларды алып жүрген мұхит плитасы Солтүстік Америка құрлығының бір бөлігіне енді. Содан кейін жанартаулық белсенділік күшейді, және аймақтың көп бөлігі базальт лавасымен жабылып, жер бедері биік платоға айналды. Жылан өзені шамамен 6 миллион жыл бұрын платодан Хеллс Каньонын қазып шығара бастады. Каньонды қалыптастырудың маңызды оқиғалары 15 000 жыл бұрын Юта штатындағы Боневилл мұздық көлінен болған зор су тасқыны кезінде орын алды. Каньонда тығыз орман, көрнекті көріністер мен тау шыңдары бар. Каньонның түбінде құрғақ, шөлді аймақ орналасқан. 1806 жылы Льюис пен Кларк экспедициясының үш мүшесі Салмон өзені арқылы Хеллс Каньоны аймағына кірді. Олар каньонның терең бөліктерін көре алмай кері қайтты. 1811 жылы ғана Уилсон Прайс Хант экспедициясы Колумбия өзеніне қысқа жол іздеп Хеллс Каньонын зерттеді. Аштық пен суық оларды кері қайтаруға мәжбүр етті, сондай-ақ каньонның қиын өтілетін жағдайынан жеңілген көптеген зерттеушілер де кері қайтты. Каньонда олардың тырысқандығының ешқандай іздері табылмады; олардың экспедициялық күнделіктері ғана құжаттама болып табылады.

Жылан өзенін бөгеулеу

Колумбия өзеніндегі ірі су электр стансаларының бөгеттері 1930 жылдардан 1950 жылдарға дейін салынып аяқталғаннан кейін, бірнеше мекеме Жылан өзенінде бөгеттер салуға, оның ішінде Хеллс каньонында биік бөгет салуға Федералдық Энергетикалық Комиссиядан рұқсат сұрады. Үш бөгеттің жалпы қуаты 1167 мегаватт (МВт) электр энергиясын құрайды. Айдахо штатының гидроэлектр энергиясының шамамен 70 пайызын қамтамасыз ететін бұл кешен Хеллс каньоны бөгетінен жоғарыға лосось және басқа да теңізден өтетін балықтардың қозғалысын бөгеп тұрады. 1955 жылы Сальмон өзенінің құйылысынан жоғары және Хеллс каньоны бөгетінен төмен Маунтин Шип және Плезант Вэлли деген екі қосымша бөгет ұсынылды. 1968 жылғы «Жабайы және көрнекті өзендер» заңы жұмысты тоқтатты, бірақ энергетикалық дағдарыс кезінде 1975 жылы олар қайта қарастырылды; бұл жобалар «Pacific Northwest Power Company» және «Washington Public Power Supply System» (WPPSS) консорциумдарының қолдауында болды. Сол жылдың соңында президент Джеральд Форд «Хеллс каньоны» ұлттық демалыс аймағын құру туралы заңға қол қойды және жобалар тоқтатылды. Алғашқы рафтингшілер 1928 жылы каньонның тасылған ағыстарында болды.

Демалыс

1975 жылы Конгресс Хеллс каньоны ұлттық орманының демалыс аймағы деп жариялады. Хеллс каньонында балық аулау, моторлы қайықтармен саяхаттау, аң аулау, жаяу серуендеу, кемпинг және тау өзендеріндегі спорт түрлері (көбінесе рафтинг және каякпен серуендеу) сияқты әрекеттерге болады. Бұл әрекеттердің көпшілігі құдіретті Жылан өзеніне байланысты, ол Хеллс каньонының пайда болуының негізгі факторы болып табылады. Жылан өзенінде көптеген балық түрлері, I-IV дәрежелі көптеген тасқын сулар (Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы ең ірілерінің бірі), алуан түрлі жануарлар мен шақырымдап созылған жүйелер кездеседі. Жылан өзенінің жоғарғы бөлігінде бір қайық түсіру алаңы орналасқан. Жануарлар дүниесі 350-ден астам түрді қамтиды, оның ішінде ірі және ұсақ аңдар, құстар және су құстарын аулауға болады. Осы маңызды элементтер Хеллс каньонын әлемнің түкпір-түкпірінен туристерді тартатын, ашық ауада демалуға арналған тамаша орынға айналдырады. Хеллс каньоны жыл бойы экскурсиялар ұсынады, ал тау өзендеріндегі спорт түрлері жаз айларында ең жақсы кезеңге жетеді. Осы демалыс әрекеттеріне қатысу үшін коммерциялық турларды немесе жеке сапарларды пайдалануға болады.

Пайдаланылған әдебиеттер

Орр, Элизабет Л. және Орр, Уильям Н. (1999). Орегон геологиясы, бесінші басылым. Дубук, Айова: Кендалл/Хант баспасы. Салливан, Уильям Л. (2002). Орегонның жабайы аймақтарын зерттеу, үшінші басылым. Сиэтл: «Таушылар» баспасы. .