Кіріспе

Англиялық экономист, банкир, қайырымдылық шараларын қолдаушы және парламентарий (1760–1815)

Генри Торнтон (10 наурыз 1760 – 16 қаңтар 1815) – ағылшын экономисі, банкир, қайырымдылық шараларын қолдаушы және парламентарий.

Ерте өмір

Ол 1720–1790 жылдары өмір сүрген, Лондонның Клэфэм қаласындағы Джон Торнтонның ұлы болды, ол Ұлыбританиядағы евангелистік қозғалыстың алғашқы демеушілерінің бірі еді. Генри бес жасында Уондсворт Коммонындағы Дейвис мырзаның мектебіне, кейін Уондсворттағы Пойнт Плезантта Робертс мырзаның мектебіне барып оқыды. 1778 жылдан бастап ол туысы Годфри Торнтонның кеңсесінде жұмыс істеді, екі жыл өткен соң әкесінің компаниясына қосылды, ол жерде кейін серіктес атанды.

Мансап

1784 жылы Торнтон Лондонның Down and Free банктік фирмасына қосылды, кейіннен компанияның серіктесі болды, ол Down, Thornton and Free деп аталды. Оның басшылығымен бұл Лондонның ең ірі банктік фирмаларының біріне айналды, және басқа британдық қалаларда өңірлік кеңселері болды. 1782 жылы Генри Торнтон Парламентте мандат алуға шақырылды және Халл округінен екі орынның біреуіне үміткерлікке түсу үшін өтініш берді. Бірақ, сайлаушылардың дауысын алу үшін жергілікті әдет бойынша әрбір сайлаушыға екі гинея төленетінін білген соң, принциптік ұстанымдарына қайтып, үміткерліктен бас тартты. Сол жылдың қыркүйек айында Торнтон Лондонның Саутварк округінен Парламент депутаты болып сайланды. Ол халыққа кеңінен танымал болмаса да, Халлдағыдай сайлаушыларды пара беруден бас тартып, адалдығы мен ізгілігі үшін құрметке ие болды. Тәуелсіз депутат ретінде Торнтон Питт жақтастарының тарапына шығып, 1783 жылы Америкамен бейбітшілік шарттасуына дауыс берді. Жалпы, ол Уильям Питт, Генри Аддингтон және Уильям Гренвилл мен Чарльз Фокстің виг үкіметін қолдады. Ол парламенттік комитеттерде көп жұмыс істегендіктен, Төменгі палатада сирек сөйледі. 1795 жылы ол арзан бағадағы насихаттар жинағын шығаруға жауапты комитеттің қазынашысы болды. Ол мемлекеттік қарызды (1798), ирланд валюталық биржасын (1804), мемлекеттік шығыстарды (1807) және алтын бағасының өсуін, шетел валютасын және британдық валюта жүйесінің жағдайын зерттеген алтын комиссиясын (1810) қарастырды. Торнтон жазған комитет есебінде Англия банкі (оның ағасы Сэмюэл Торнтон директоры болған) 1797 жылы тоқтатқан ноталар мен салымдарға алмасу үшін алтын төлемдерін қайта жаңарту қажеттігі айтылды. Бірақ бұл ұсыныс сол кезде қолдау таппады және алтынды талап бойынша қайтару 1821 жылға дейін жаңартылмады. Келесі бірнеше жыл бойы ол осы шараларды жүзеге асыруға ұсыныс жасай берді және 1811 жылы екі есеп жариялады. 1797-1810 жылдар британдық банк жүйесінде үлкен өзгерістер мен шатасудың кезеңі болды, ал 1797 жылғы валюта дағдарысы Торнтонның экономист ретіндегі ең маңызды үлесіне әкелді, және осы еңбегі үшін ол бүгінге дейін танымал. 1802 жылы ол «Ұлыбританияның қағаз несиесінің сипаты мен әсерлері туралы сауалнама» атты еңбек жазды, онда ол қағаз несиесінің өсуі сол кездегі экономикалық проблемалардың басты себебі деген пікірді түзетуді мақсат етті. Бұл өте маңызды жұмыс болды, ол британдық ақша жүйесін егжей-тегжейлі қарастырды, сондай-ақ Англия банкі фунттың құнының өзгеруіне қарсы қадамдар қабылдау жолдарын жан-жақты талдады.

Аболиционист және реформатор

Торнтон евангелистік реформаторлардың Клэпхэм сектасының негізін қалаушылардың бірі және құл саудасын жою үшін күрескен маңызды тұлға болды. Уильям Уилберфорстың жақын досы және туысы, ол әлеуметтік реформалар мен қайырымдылық жобалары үшін жүргізілген көптеген науқандардың қаржылық басшысы саналды. Бірнеше жыл бойы Торнтон мен Уилберфорс Торнтон 1792 жылы сатып алған «Баттерси Райс» деп аталатын үйде бірге тұрды. Олар осы жерде көп уақыт өткізіп, қызметтерін үйлестіріп, достарын қабылдады. 1796-97 жылдары үйленгеннен кейін де олар тағы он жылға жуық тығыз байланыста өмір сүріп, жұмыс істеді. 1791 жылы Торнтон Сьерра-Леоне компаниясын құруға белсенді қатысты, бұл компания Гранвилл Шарптың Африкада босатылған құлдарды орналастыруға жасаған сәтсіз әрекетін жалғастырды. Компания Темне ханзадасы Джон Наймбаннаның Лондонға сапарын (1791-93) қаржыландырды. Компанияның бас директоры ретінде Торнтон 1808 жылы жауапкершілік Корольдік билікке берілгенге дейін колонияны іс жүзінде басқарды. Осы кезеңде ол колония губернаторы болған Закари Маколеймен достық қарым-қатынас орнатты. 1802 жылы Торнтон Закари Маколей редакциялаған «Christian Observer» журналын құруға қатысты, оған ол көптеген мақалалар жазды. Ол христиандық миссионерлік қызметті қолдауға да белсенді түрде қатысты, соның ішінде 1799 жылы Африка мен Шығысқа миссиялық қоғамды (кейін Шіркеу миссионерлік қоғамы), ал 1804 жылы Британдық және шетелдік Киелі кітап қоғамын (қазіргі Киелі кітап қоғамы) құруға көмектесті, сондай-ақ ол қоғамның алғашқы қазынашысы болды. Ханна Мордың досы болған Торнтон оның «Cheap Repository» трактаттарын жазуға және басып шығаруға көмектесті. 1806 жылы Торнтон жаңадан құрылған Лондон институтының басқарушысы болды. Ол есімді білмейтіндерді оқыту саласындағы алғашқылардың бірі болды, дін қызметкері Джон Таунсенд пен Генри Кокс Мейсонмен бірге Ұлыбританиядағы есімді білмейтін балаларға арналған алғашқы тегін мектепті – Лондонның есімді білмейтін және сөйлей алмайтын балаларға арналған паналау орнын құрды. Оның аты мен орналасқан жері ғасырлар бойы өзгерді; Маргейттегі есімді білмейтін балаларға арналған Корольдік мектеп 2015 жылы жабылды.

Жеке өмір

1796 жылы Торнтон Халл қаласынан келген саудагер Джозеф Сайкстың қызы Марианна Сайксқа (1765–1815) үйленді. Олардың тоғыз баласы болды. Екеуі де 1815 жылы қайтыс болды, ал балаларын отбасы досы сэр Роберт Инглис асырап алды. Ұлы Марианна Торнтон өмірінің көп бөлігін Клэпхемде өткізген, білімді әйел болды. Оның өмірі Генри Торнтонның шөберелерінің бірі, жазушы Э. М. Форстердің (1879–1970) жазған өмірбаянының тақырыбына айналды. Ұлы Генри Сайкс Торнтон (1800–1881) әкесінің банктік ісін жалғастырды, бірақ 1825–1826 жылдардағы қаржы дағдарысынан кейін фирма Уильямс Дикон банкіне қосылды. Кіші қыздарының бірі София Торнтон Джон Лесли Мелвиллге, 9-шы Левен графына үйленді. Тағы бір қызы Изабелла 1841 жылы Кентербери каноны және Мейдстоун архидиаконы болған дін қызметкері Бенджамин Харрисонға үйленді. Генри Торнтон Клэпхемдегі Сент-Пол шіркеуіне жерленді, онда оның есімін сақтаған еске алу тақтасы орнатылған, сондай-ақ жақын жердегі отбасылық мазарға сілтеме жасалған. Оның атымен аталатын бұрынғы мектептің сайтында фотосуреттер таңдауы қойылған.

Мұра

Торнтон – табысты коммерциялық банкир, сонымен қатар ақша теориясы бойынша тұжырымдамашы ретінде, ол қазіргі заманғы орталық банктердің әкесі деп есептеледі. Нақты вексельдер доктринасына қарсы болған ол, алтын-валюталық позицияны қолдады және ақша теориясының маңызды тұлғасы болды. Оның ақша ұлғайту процесі Кнут Викселлдің жинақталу процесі теориясын көре білді. Оның 19 ғасырдағы ақша теориясы жөніндегі еңбектері, оның көрегендік ойлары үшін қазіргі заманғы экономистердің мақтауына ие болды, соның ішінде Фридрих Хайек оның "Ұлыбританияның қағаз ақшасының сипаты мен салдарына қатысты сауалнама" кітабына кіріспе жазды, және Джон Мейнард Кейнс та.