Кіріспе
Шотланд экономисі Джон Лоу (француз тілінде Laws деп айтылады, бұл атаудың шотландша нұсқасы; 21 сәуір 1671 – 21 наурыз 1729) – шотланд-француз экономисі, ол ақшаны – айырбас құралын ұлттық байлықтан, ол саудаға байланысты екенін ажыратты. Ол Франция королі Людовик XV-нің регенті болған Орлеан герцогының қаржы министрі қызметін атқарды. 1716 жылы Лоу Францияда жеке Банк Женераль құрды. Бір жыл өткен соң ол оның өтініші бойынша мемлекеттік меншікке алынып, Банк Рояль деп қайта аталды. Жеке банк негізінен Джон Лоу мен Людовик XV-тің қаржысымен құрылған; оның үштен төрт бөлігі мемлекеттік облигациялар мен мемлекеттік қабылдаған вексельдерден тұрды, бұл оны елдің алғашқы орталық банкіне айналдырды. Күміспен толыққанды қамтамасыз етілмеген, ол жартылай резервтік банк болды. Лоу Банк Рояль қаржыландырған Миссисипи компаниясын да құрып, басқарды. Оның күйреуі 17 ғасырдағы Голландиядағы лала гүлдеріне деген құмарлыққа теңестірілді, сондай-ақ нақты вексельдер доктринасымен де байланысты. Ол ақша жасау экономиканы дамытады, қағаз ақша металлдан артық, ал дивиденд төлейтін акциялар – ақшаның жоғары формасы деп санады. "Миллионер" термині Лоудың жобасынан пайда тапқандар үшін пайда болды.
John Law (pronounced lɑs in French in the traditional approximation of Laws, the colloquial Scottish form of the name; 21 April 1671 – 21 March 1729) was a Scottish French economist who distinguished money, a means of exchange, from national wealth dependent on trade. He served as Controller General of Finances under the Duke of Orleans, who was regent for the juvenile Louis XV of France. In 1716, Law set up a private Banque Générale in France. A year later it was nationalised at his request and renamed as Banque Royale. The private bank had been funded mainly by John Law and Louis XV; three quarters of its capital consisted of government bills and government accepted notes, effectively making it the nation's first central bank. Backed only partially by silver, it was a fractional reserve bank. Law also set up and directed the Mississippi Company, funded by the Banque Royale. Its chaotic collapse has been compared to the 17th century tulip mania parable in Holland. and the real bills doctrine. He held that money creation stimulated an economy, paper money was preferable to metal, and dividend paying shares a superior form of money. The term "millionaire" was coined for beneficiaries of Law's scheme.
Алғашқы жылдар
Лоу Шотландияның жазық жерлеріндегі банкирлер мен алтын шеберлер отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Уильям Форт фиордысындағы Краммондта Лористон қамалының жерін сатып алып, Лоу Лористон деп танылды. Эдинбург жоғары мектебін бітірген соң, 14 жасында отбасылық бизнеске қосылып, 1688 жылы әкесі қайтыс болғанға дейін банк ісін оқыды. Кейін ол фирманы ескере алмай, ысырапшылдыққа беріліп, Лондонға сапар шекті, онда құмарда көп ақша жоғалтты. 1694 жылдың 9 сәуірінде Джон Лоу Лондонның Блумсбери алаңында тағы бір британдық сәулеткер Эдвард "Бо" Уилсонмен дуэль өткізді. Уилсон Лоудың Элизабет Вильерге деген құштарлығына наразылық білдірген. Лоу Уилсонды бір соққымен және қылышымен өлтірді, бұл оның ақша және сауда туралы трактатында ұсынған жаңа қаржы жүйелерін, қағаз ақшаны және мемлекеттік қарызды қайта қаржыландыру идеяларын болжады (1705). Лоудың Шотландияда ұлттық банк құру туралы ұсыныстары қабылданбады, ол өз амбицияларын шетелде іске асыру үшін кетті. Ол он жыл бойы Франция мен Нидерланды арасында қаржылық спекуляциялармен айналысты. Франция экономикасындағы мәселелер оның жүйесін іске асыруға мүмкіндік берді. Ол ұсақ монополияларды және жеке салық жинауды жоюды ұсынды. Ол ұлттық қаржы үшін банк және сауда үшін мемлекеттік компания құруды жоспарлады, бұл барлық жеке табыстарды жоюға әкелер еді. Бұл мемлекеттік басқарудағы қаржы мен сауданың үлкен монополиясын құруға және оның табысымен мемлекеттік қарызды төлеуге мүмкіндік берер еді. Лоудың ұсынысын қарастыруға шақырылған кеңес, Сэмюэл Бернар сияқты қаржыгерлерді қоса, 1715 жылдың 24 қазанында ұсынысты қабылдамады.
Орталық банк, Париж
Людовик XIV жүргізген соғыстар елді экономикалық және қаржылық жағынан толық құлдыратып жіберді. Осыдан туған құнды металдардың тапшылығы айналымдағы монеталардың азаюына әкеп соқты, бұл өз кезегінде жаңа монеталардың өндірісін шектеді. Лоу келгеннен кейін он жеті ай өткен соң Людовик XIV қайтыс болды, сонан соң Орлеан герцогы Лоуға өзінің шеберлігін көрсетуге мүмкіндік берді. Испания мұрагерлік соғысынан кейін Франция экономикасы тоқырап, мемлекеттік қарызы ауыр болғандықтан, Лоу алтынды қағаз несиемен алмастыру арқылы индустрияны жандандыруды және несие көлемін ұлғайтуды, ал мемлекеттік қарызды экономикалық жобаларға инвестициялармен алмастыруды ұсынды. 1716 жылдың 1 мамырында Лоу өзінің орталықтандырылған банк жоспарының өңделген нұсқасын Banque Générale-ге ұсынды, ол инвесторларға инвестицияның төрттен бірін валютамен, ал қалғанын қолданыстан шығарылған мемлекеттік облигациялармен төлеуге рұқсат беретін жеке банк құруға келісім берді. Ұсыныстың екінші маңызды ерекшелігі – бұл жеке банк Луи д’ормен қамтамасыз етілген өз валютасын шығара алатыны болды. Бұл валютаны ливрдің құнсыздануының құбылмалы бағамына емес, бастапқы салымнан алынған күміс салмағымен алмастыруға мүмкіндік берді. 1716 жылдың мамырында Лоу Париждегі Quincampoix көшесінде Banque Générale Privée ("Жалпы жеке банк") құрды, ол қағаз ақшаны пайдалануды дамытты. Бұл банк Еуропада қағаз ақша шығарған алты банктың бірі болды, олардың қатарында Швеция, Англия, Голландия, Венеция және Генуя да бар. Банк 1718 жылдың желтоқсанында Лоудың өтініші бойынша мемлекеттік меншікке алынды. 1719 жылы Лоу француздық Ост-Индія компанияларын қайта қаржыландыруға көмектесті. Оның жүйесі Жан Ло де Лауристон кейін Пондичерридің генерал-губернаторы болды.
Кейінгі жылдар
1720 жылы 22 желтоқсанда Франциядағы оның мүлкі ерікті түрде тәркіленген соң, Джон Лоу кедейлікте Брюссельге көшіп кетті. 1864 жылы Уильям Харрисон Эйнсворт оның өміріне негізделген «Джон Лоу» романын жариялады. Джон Лоу 1949 жылы Рафаэль Сабатинидің «Ойыншы» романының негізгі тұлғасы болып табылады. Джон Лоу Волтердің «Философиялық сөздігінде» «ақыл» тақырыбында айтылады. Джон Лоу Монтескьедің 1721 жылы жарық көрген «Lettres Persanes» романының «CXLII хатындағы» «Fragment d'un ancien mythologiste» атты бөлімінің тақырыбы болып келеді.
Шығармашылық емес
XVIII ғасырдың басындағы саяси пропагандалық памфлеттер жинағы, Джон Лоудың Миссисипи схемасы құлдырағаннан кейін және Франциядан қуылғаннан кейін Ұлыбританияға оралғандағы қызулықты көрсетеді. Сондай-ақ, бұл жинақ Джон Лоу мен Миссисипи схемасы туралы өте пайдалы хронологияны және кеңейтілген биографиялық кіріспесін қамтиды. Автордың Лоудың туған жері Лористон сарайында оқыған Джон Лоудың өміріне арналған алғашқы лекциясының толық мәтіні, сондай-ақ Джон Лоудың өмірі мен Миссисипи схемасы туралы соңғы 250 жылдағы ең танымал жазушылардың еңбектері де кірген: Брам Стокер, Вашингтон Ирвинг, Чарльз Маккей, Адам Смит және Вольтер. Джон Лоудың өмірбаяны/ естеліктері және оның Францияда "шет елдік экономист" ретінде қалай қалыптасқаны, бірақ 18-ғасырдың басында банкроттыққа/ қаржы дағдарысына алып келгені туралы мәліметтер бар. Бұл жинақта Дефоның Джон Лоу мен оның Миссисипи схемасының арқасында пайда болған алғашқы қор нарығының өркендеуіне байланысты эйфория мен шамадан тыс байлық туралы замандас баяндамалары, сондай-ақ 1720-ші жылдардағы Еуропаның экономикалық дағдарысына қатысты оның терең ойлары қамтылған. Оның ішінде: «Химера» (1720), «Заң мырзаның мәселесі туралы шын мәнінде айтылған» (1721) және «Таңдамал журналистика» (1719–1722). АҚШ басылымы: «Миллионер: Заманауи қаржыны ойлап тапқан, әйелдерге құмар, құмар ойыншы және дуэльге шыққан адам» (2001). Нью-Йорк: Simon & Schuster. Джон Лоу туралы соғыстан кейінгі есеп. Ланчестер, Джон, «Ақшаның тууы: екі банкирдің бұзық идеялары қазіргі экономикамыздың негізіне қалай айналды», The New Yorker, 5 және 12 тамыз 2019, 28–31 беттер. Джон Лоу туралы сынды пікір. Лоудың жазбаларының ең толық жинағы. Ол Лоудың маңызды экономикалық теоретик ретінде беделін қайта жаңғыртуға үлкен үлес қосканы үшін мақталады. Полард, С. (1953 жылдың қыркүйегі). «Джон Лоу және Миссисипи көпіршігі». History Today 3#9, 622–630 беттер. Джон Лоудың алғашқы қор нарығының өркендеуін қамтамасыз ету арқылы байлық пен қуаныш сыйлағандығы, ал оның құлдырауынан кейін келген қайғы-қасірет, кедейлік және қираған өмірлер туралы мәліметтер келтірілген. Велде, Франсуа Р. (2003). Мемлекеттік капитал және ақша: Джон Лоудың 1720 жылғы Франциядағы жүйесі. SSRN: Мемлекеттік капитал және ақша: Джон Лоудың 1720 жылғы Франциядағы жүйесі немесе .
Көркем әдебиет / сатира
Л. М. Шекспир (2023). Мсье Лоу. ISBN B0C6GZKF2J. Франция, XIV Людовик қайтыс болғаннан кейін банкротқа ұшырады, бірақ регенттің сарайына Джон Лоу есімді шотланд азаматы келді. Оның батылдығы және ұлы қаржылық зиялылығы бүкіл елді қысқа мерзімге қызықтырып, жақын арада сәттілікке жетіп, тарихта қалды. Бұл «Мюнхен» және «Вольф Холл» жанрындағы тарих. 1720 жылғы қаржы дағдарысы туралы заманауи сатира. Көркемделіп жазылған өмірбаян. Лоудың Орлеан герцогының қаржы кеңесшісі ретінде, XV Людовик тұсындағы регенттігі туралы мейірімді, көркем ойдан шығарылған әңгіме. Джон Лоудың өміріне негізделген костюмді драма.