Кіріспе

Баррингс Банкі – Лондон қаласында орналасқан британдық сауда банкі және Баррингстің жақын серіктесі, неміс өкілі Беренберг банкінен кейін Англияның ең көне сауда банктерінің бірі. Ол 1762 жылы Фрэнсис Бэринг, неміс-британ саудагерлер мен банкирлер отбасының мүшесі болып табылатын адам құрған. Банк 1995 жылы Сингапурдағы кеңсесінде жұмыс істейтін Ник Лисон атты қызметкері жасаған алаяқтық инвестициялар салдарынан 827 миллион фунт стерлинг (1995 жылы 0,827 фунт стерлинг қазіргі жылдары миллиардтаған фунтқа тең) шығынға ұшырап құлдырады.

17621889 жыл

Барингс Банкі 1762 жылы сэр Фрэнсис Баринг, 1-ші баронэт, және оның үлкен ағасы Джон Баринг Джон мен Фрэнсис Баринг компаниясы ретінде құрылды, Джон көбінесе үнсіз серіктес болды. Олар Германияның Бремен қаласында дүниеге келген Эксетердің жүн саудагері Джон (не Иоганн) Барингтің ұлдары еді. Компания Лондонның Чипсайд ауданындағы кеңселерде бизнес бастады және бірнеше жыл ішінде Минсинг-Лейндегі үлкен үйлерге көшті. Барингс жүннен басқа көптеген тауарларға біртіндеп кеңейді, халықаралық сауданың қарқынды өсуіне, соның ішінде отбасыны және бизнесті айтарлықтай байытқан, банктің іс-қимылдары мен беделін едәуір арттырған құл саудасына қаржылық қолдау көрсетті. Барингс табысына сәйкес кеңселер желісін құру үлкен әсер етті. Ең құнды байланыстардың бірі – Хоуп & Co., сол кезде Еуропаның жетекші қаржы орталығы болған Амстердамның ең күшті сауда банкі. Хоуп & Co Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясының (VOC) қаржысында маңызды рөл атқарды және Жеті жылдық соғыс кезінде (1756–1763) Томас Хоуп пен оның інісі Адрия Голландияның бейтараптығынан пайда тапты. 1774 жылы Барингс Солтүстік Америкада бизнес бастады. 1796 жылы банк АҚШ-тың Мэн штатының құрамына енген шамамен 1 миллион акр (4000 км²) жерді сатып алуға қаржылай көмек көрсетті. 1800 жылы Джон зейнеткерлікке шықты және компания Фрэнсис Баринг және Ко. ретінде қайта ұйымдастырылды. Фрэнсистің жаңа серіктестері оның үлкен ұлы Томас (кейіннен сэр Томас Баринг, 2-ші баронэт) және күйеу баласы Чарльз Уолл болды. 1802 жылы Барингс пен Хоуп & Co. тарихтағы ең ірі жер сатып алуды жеңілдетуге шақырылды: Луизиананы сатып алу, ол АҚШ-тың аумағын екі есеге арттырды. Бұл "барлық уақыттағы ең маңызды саудалардың бірі" деп есептеледі. Баринг Наполеонға қысқа мерзімде көмектесуге дайын болды, өйткені ол және оны қолдаған британдық саясаткерлер Американың Луизианаға кеңеюі Барингстің Британиядағы табысын қамтамасыз етеді деп болжады. 3 миллион доллар алтынмен төленгеннен кейін, сатып алудың қалған бөлігі АҚШ облигацияларымен төленді, оларды Наполеон Амстердамдағы Хоуп & Co арқылы Баррингске 100 доллар номиналды құнынан 87,50 долларға (сегізден бір бөлігіне арзандату) сатты. Францисктің екінші ұлы Александр Баринг, 1-ші барон Эшбертон, Хоуп & Co үшін жұмыс істеп, Парижде Франсуа Барбе Марбуамен, Мемлекеттік қазынашылықтың директорымен келісім жасады. Содан кейін Александр АҚШ-қа және Францияға бонстарды алу үшін оралды. 1803 жылы Фрэнсис белсенді басқарудан бас тарта бастады, 1804 жылы Томастың кіші ағалары Александр мен Генриді серіктес етуге шақырды. Жаңа серіктестік Baring Brothers & Co деп аталды және 1890 жылға дейін солай қалды. Осы үш ағаның ұрпақтары Барингстің болашақ басшыларының ұрпақтары болды. 1806 жылы компания 8 Бишопскейтке көшіп, компанияның қалған өміріне сонда қалды. Ғимарат бірнеше рет кеңейтілді және жаңартылды. 1818 жылы Барингс Англия, Франция, Пруссия, Австрия және Ресейден кейін "алтыншы ірі еуропалық держава" деп аталды. 1845 жылдың қарашасы мен 1846 жылдың шілдесі аралығында картоп өнімі сәтсіз болғаннан кейін, Ирландияға ашаршылықты жеңілдету үшін "индиялық жүгеріні" (көкөніс) жеткізу үшін Барингс Сэр Роберт Пилмен тағайындалды. Компания 1846 жылдан кейін әрекет етуден бас тартты, өйткені үкімет оған сатып алуды Ұлыбританияның ішінде шектеуді тапсырды. Баринг бауырлары болашақта аштықпен күресуге арналған комиссияларды қабылдамайтынын мәлімдеді, себебі бұл оңай кінәлауға әкелуі мүмкін. Оның ең басты сатып алушы ретінде позициясын Эрикссон, Фенчерч-Ст, Лондонның жүгері сатушысы иеленді. 1851 жылы Баринг пен Бейтс тағы бір америкалық Рассел Стерджисті серіктес ретінде алды. Америка Азаматтық соғысында оңтүстікке деген сүйіспеншілігі серіктестеріне ұят келтіргеніне қарамастан, Стерджис қабілетті банкир екенін дәлелдеді. Баринг АҚШ облигацияларымен айналыспаса да, американдықтардың қару-жарақ сатып алуына қаржыландыруға көмектесті. Бейтс 1864 жылы қайтыс болғаннан кейін Стерджис біртіндеп басшылық рөлді иеленді. 1850 және 1860 жылдары коммерциялық несие бизнесі фирмаға негізгі табысын әкелді. Томас Барингтің сіңілісі Генри Барингтің ұлы Эдвард 1856 жылы серіктес болды. 1870 жылдары "Нед" Барингтің, кейіннен Эдвард Баринг, 1-ші барон Ревелстоуктің басшылығымен Барингс халықаралық бағалы қағаздарға, әсіресе АҚШ, Канада және Аргентинадан көбірек араласты. Барингс Азамат соғысынан кейін Солтүстік Америкадағы теміржол бумын абайсызда және сәтті пайдаланды. Жаңа теміржол қаласы Канадалық Тыныш мұхиты теміржолын аяқтауға көмектескен банк серіктесінің құрметіне Ревелстоук, Британдық Колумбия деп аталды. Барингс сонымен қатар Ачисон, Топека және Санта-Фе теміржолы сияқты маңызды теміржолдарды қаржыландыруға көмектесті. 1886 жылы банк Гиннесс сыра зауытының тізімге енуіне көмектесті.

1890 жылғы үрей

1880-ші жылдардың соңында андеррайтингтегі қауесетті әрекеттер фирманы Аргентина мен Уругвай қарызына тым көп қатысы бар екендігінен қиын жағдайға түсірді. 1890 жылы Аргентина президенті Мигель Хуарес Селман Парк революциясынан кейін отставкаға кесуге мәжбүр болды, ал ел қарыз төлемдерін орындауға жақын еді. Бұл дағдарыс Барингстің жеткіліксіз резервтерінен туындаған осалдығын толық көрсетті, Аргентина облигацияларын қолдауға олардың жеткілікті қаражаты болмады. Англия банкінің губернаторы Уильям Лиддердейлдің ұйымдастырушылық шеберлігі арқасында бұрынғы губернатор Генри Хакс Гиббс және оның отбасылық фирмасы Антони Гиббс & Sons басшылығымен банктер консорциумы құрылып, Барингсті құтқару және банк реструктуризациясын қолдау үшін жұмылдырылды. Соның салдарынан қаржы нарықтарындағы алабұдырау 1890 жылғы паника деп аталды.

Кішігірім рөл: 18911929

Құтқару операциясы бүкіл әлемдік қаржылық дағдарыстың алдын алды, бірақ Barings ешқашан бұрынғыдай беделді орнына оралмады. "Baring Brothers & Co., Ltd." деген шектеулі жауапкершілігі бар компания құрылды, және ескі серіктестіктің жұмыс істеп тұрған бизнесі оған берілді. Ескі фирманың активтері мен бірнеше серіктестердің мүлкі Англия банкінің кепілдіктерімен құтқару консорциумының қарызын төлеу үшін алынып, сатылды. Лорд Ревелстоук және басқалар банкке көмектесу үшін кепілге берілген жеке қорларымен бірге серіктестіктерінен айырылды. Қарыздардың толық өтелуіне шамамен 10 жыл уақыт кетті. Ревелстоук осының орындалғанын көре алмады, ол 1897 жылы қайтыс болды. Банк 1984 жылдың мамырында Хендерсон Кросвэйт биржалық брокерін, ал 1985 жылдың қарашасында Уилсон мен Уотфорд биржалық делдалдарын сатып алып, Ұлыбританияның бағалы қағаздар нарығына енуге шешім қабылдады.

1992 - 1995 жылдар

1995 жылы Barings компаниясы 1992 жылдан бері Сингапурдағы бас туынды операциялар трейдері Ник Лисон жасаған алаяқтық саудадан туындаған үлкен сауда шығындары салдарынан құлдырады. Лисон арбитраж жасауға, Жапонияның Осака қор биржасында және Сингапур халықаралық валюлық биржасында (SIMEX) Nikkei 225 фьючерстік келісімдері бағаларының айырмашылығынан пайда табуға тиіс болды. Бірақ жоғары лауазымдағы басшылары бекіткен стратегияны қолданып, клиенттер үшін бір нарықта сатып алып, бірден екінші нарықта аз ғана пайдаға сатудың орнына, Лисон банк ақшасын қолдана отырып, жапон нарықтарының болашақ бағытына қауіп-қатерлі сауда жасауды бастады. Англия банкінің басшысы Эдди Джорджтың сөзіне сүйенсек, Лисон мұны 1992 жылдың қаңтар айының соңында бастаған. Ішкі және сыртқы жағдайлардың тізбегіне байланысты оның сақтандырылмаған шығындары жылдам өсті.

Ішкі бақылау

Лисон Barings компаниясының SIMEX саудасының бас менеджері болды. Barings компаниясы қалыпты бухгалтерлік есеп, ішкі бақылау және аудит сақшыларын бұзып, Лисонды SIMEX-тегі есеп айырысу операцияларының басшысы етіп тағайындады, оған бөлімнің дұрыс есептелуін қамтамасыз ету міндеті жүктелді. Әдетте, мұндай лауазымдарды әртүрлі қызметкерлер атқарған болар еді. Өзінің жасаған саудаларын реттеу құқығымен Лисон Лондоннан ешқандай бақылаусыз жұмыс істей алды – бұл оған зиянын жасыруды жеңілдетті. Банк құлағаннан кейін көптеген сарапшылар банктің өзінің жеткіліксіз ішкі бақылау және тәуекелді басқару практикасына көп кінә тақты. Бірнеше адам Лисонның қызметіне қатысты алаңдаушылық білдіргенімен, оларға назар берілмеді.

Сыбайлас жемқорлық

Бақылаудың болмауы себепті, Лисон Сингапурдағы Barings Futures компаниясында фьючерстік арбитраж нарығында көріне берген шағын тәуекелдерге барып, Лондондағы Barings компаниясына шығынды пайда ретінде көрсету арқылы өзінің кемшіліктерін жасыра алды. Атап айтқанда, Лисон Лондон кеңсесіне сауда, баға және жағдай туралы күнделікті стандартты есептерді жіберуге кедері келтіру үшін филиалдың қателік шотын өзгертті, ол кейіннен есеп нөмірі 88888 арқылы «бес сегіздік шот» деп аталды. Лисон шығындардың басталуын оның әріптестерінің бірі 20 келісімшартты сату керек болғанда сатып алуынан туды деп мәлімдеді, бұл Barings компаниясына 20 000 фунт стерлинг шығын әкелді. 1994 жылдың желтоқсанына дейін Лисон Barings компаниясына 200 миллион фунт стерлингтен астам шығын келтірді. Ол британдық салық органдарына 102 миллион фунт пайда туралы хабарлады. Егер компания оның нақты қаржылық амалдарының мән-жайын осы кезде анықтағанда, құлдыраудан сақталуы мүмкін еді, себебі Barings компаниясының әлі де 350 миллион фунт стерлингтік капиталы болған.

Кобедегі жер сілкінісі

Сырланған бес сегіздік шотты пайдаланып, Лисон SIMEX-те фьючерстер мен опциондармен агрессивті сауда жасауға кірісті. Оның шешімдері үнемі айтарлықтай сомаларда шығынға алып келді және ол банк еншілес компаниялары өз шоттарында пайдалану үшін сеніп тапсырған ақшаны қолданды. Ол банк компьютерлік жүйелеріндегі сауда деректерін жалғандады және басқа саудалар үшін арналған маржалық төлемдерге қарастырылған ақшаны пайдаланды. Осының нәтижесінде ол үлкен пайда табатын сияқты көрінді. Бірақ, Кобедегі жер сілкінісі Азия қаржы нарығын, және оның ішінде Лисонның инвестицияларын да құлатқанда, оның қанаты қағылды. Лисон Nikkei индексінің жылдам қалпына келеді деп тікелей тікелей болжам жасаған, бірақ бұл болмады.

Ашылу

1995 жылғы 23 ақпанда Лисон Сингапурдан Куала-Лумпурға ұшып кетті. Барингс банкінің аудиторлары алаяқтықты Барингс банкінің төрағасы Питер Баринг Лисоннан мойындау хаты алған шамада анықтады. Лисонның әрекеттерінен 827 миллион фунт стерлинг (1,3 миллиард доллар) сомасындағы залал туды, бұл банктың қолда бар сауда капиталынан екі есе көп. Банктің құлауы тағы 100 миллион фунт стерлингке түсті, және әлемнің түкпір-түкпіріндегі қызметкерлер сыйлық ақшаларын алмады. 1995 жылғы 26 ақпанда Барингс банкрот деп жарияланды, ал әкімшілер Барингс тобы мен оның еншілес компанияларының қаржысын басқаруға кірісті. Лисон 272 күн қашқаннан кейін ұсталды және жасаған қылмыстары үшін Сингапурдың Чанги түрмесінде алты жыл алты айға сотталды.

Салдары

Голландиялық ING банкі 1995 жылы Barings Bank-ты 1 фунт стерлингке сатып алды. Бұл, негізінен, активтерді басқару бөлімшесі Baring Asset Management-тің ғана қалуына әкеп соқты. 2005 жылдың наурыз айында BAM бөлініп, ING оны MassMutual компаниясына сатты. MassMutual BAM-ның инвестициялық басқару қызметін және Baring Asset Management атауын пайдалану құқығын алды, ал Northern Trust BAM-ның қаржылық қызметтер тобын сатып алды. Barings Bank енді жеке корпоративтік ұйым ретінде жоқ, бірақ Barings атауы MassMutual еншілес компаниясы Baring Asset Management арқылы сақталды. 2016 жылдың наурыз айында MassMutual-дің басқа активтерді басқару еншілес компанияларымен бірігу туралы хабарланды, нәтижесінде Шарлотта, Солтүстік Каролина штатында орналасқан жаңа "Barings" компаниясы құрылды. Baring Private Equity International компаниясы оның басқару топтарына тиесілі болды, олардың қатарында Ресейдегі Baring Vostok Capital Partners, Бразилиядағы GP Investments, Baring Private Equity Asia және Үндістандағы Baring Private Equity Partners India компаниялары бар.

Баринг қоры

Baring Foundation 1969 жылы қайырымдылық қоры ретінде құрылды, Barings Bank банкроттығынан аман қалды және 2019 жылы 50 жылдығын тойлады. 2019 жылға дейін қор 120 миллион фунт стерлинг көлемінде гранттар берді.

Популярлы мәдениет пен көркем әдебиетте

2007 жылдың 5 сәуірінде The Guardian газеті Barings компаниясының сатушысы KPMG компаниясының Сингапурдағы SIMEX биржасында сауда жасаған кезде Ник Лисон киген деген болжаммен саудалық күрте сатқанын хабарлады. Күрте eBay желісінде сатылымға қойылды, бірақ ең жоғары ұсынылған 16 100 фунт стерлингке қарамастан, резервтік бағасына жетпеді. Кейін ол 21 000 фунтқа сатылды. 2007 жылдың қазан айында Лисонның командасы қолданған, бірақ Лисонның өзі кимеген деген болжаммен ұқсас күрте аукционда 4 000 фунтқа сатылды.