Кіріспе

Альберто Моравияның 1951 жылғы романы «Конформист» (Il conformista) – Альберто Моравияның 1951 жылы жарық көрген романы, Италияның фашистік кезеңіндегі үкімет шенеунігінің өмірі мен қалыпты жағдайға ұмтылысын көрсетеді. Бұл роман 1970 жылы Бернардо Бертолуччи түсірген фильм нұсқасымен де белгілі.

Алдын ала сөз

Марчелло есімді бала үйінің маңында - аулада шаяндарды өлтіреді. Ол көршісін және досы Робертоны осы мінез-құлықты мақұлдауға көндіруге тырысады, бірақ ол нәтиже бермейді. Олар ұрысып, Роберто кетеді. Марчелло шпалмен қолға түскеннен кейін, Робертоның үйінің қоршауын жауып тұрған бөріге таспен атқаннан кейін, Робертоның орнына олардың отбасылық мысығын өлтіргенін біледі. Марчеллоны іс-әрекеті емес, сезімдерінің "аномалиясы" мазалайды. Марчелло кейінірек ата-анасының айтысқанын көреді. Ақырында әкесі анасын үйдің ішінде қуып, оған жатын бөлмеде шабуыл жасайды, Марчелло анасын құтқарып, әкесіне көмектесуді шеше алмайды. Жаз біткеннен кейін Марчеллоны сыныптастары оның жынысына күмән келтіруге "аялшақ" көрінісін пайдаланады. Бірде Марчеллоның бес сыныптасы мектептен қасына келіп, оны шым кигізуге мәжбүрлейді. Алайда олардың шабуылдарын Лино, Марчеллоны үйіне апарып салуды ұсынған шофер үзіп тастайды. Жолда Лино Марчеллоға ұсыныс жасап, белгісіз әрекеттер үшін оған пісталет ұсынады. Лино, ол шын мәнінде бұрынғы діни қызметкер, әдепсіз мінез-құлық үшін дефроктенді, ақырында Марчелломен кез-келген іс-әрекетті бастамас бұрын өзін тоқтатады. Ол балаға: "Егер қайтадан сөйлескің келсе, мені елеме. Марчелло не болып жатқанын толық түсінбейді. Оның анасы мен аспазы әкесі Марчелло мен оның суретін бұзып, көздеріне тесіктер салған және беттеріне қан сызықтарын түсіргенін біледі. Бұл оның психикалық ауруына ұшырауының басталуы болып көрінеді. Мектепте Марчелло тапаншаның сыныптастарының құрметін алуға көмектесетінін шешеді. Сонымен, ол Линоны қайтадан кездестіреді. Бұл жолы Лино Марчелломен бірге бөлмесіне кіреді және оған келе жатқан қорлықтан құтылмаятынын айтады. Ұрыстың барысында Линоның қаруы босап, Марчелло оны ұстап алады. Лино Марчеллодан оқ атуды өтінгенде, ол құлақ асып, терезеден қашып кетеді, ал пистолет артында қалдырылады.

I бөлім

1937 жылы Марчелло Италияның фашистік үкіметінің қызметкері болып жұмыс істейді, Линомен болған оқиға туралы ақпаратты іздеп, ескі газет кесінділерін қарап жатыр. Соңында ол қаруды тазалау кезінде болған апат салдарынан оның өліміне кінә тағылған жерлеу хабарын табады. Марчеллоның әріптесі Орландо оны Парижге миссияға қатысуға шақырады. Марчеллоның бұрынғы профессоры Квадри фашизмге қарсы науқаншы, ал Италия үкіметі оның ұйымына тыңшы жібергісі келеді. Марчелло Джулия есімді әйелге үйленуі керек, ол өзінің Парижде болуы күдік тудырмауы үшін, бал айын сол қалада өткізуді ұсынады. Марчелло, өзінің дінге сенбесе де, Джулия күтетін католиктік үйлену рәсіміне дайындық ретінде зінакорлықты қабылдайды. Ол Линоны өлтіргенін мойындайды, ал дін қызметкері оның ісіне шын өкініш сезінсе, кешірім сұрай алатынын айтады – Марчеллоның сезіне қоймайтын сезім. Тойға дейінгі күндері Марчеллоның қарындасы оны мақтайды, ал анасы кедейлікте жалғыз өмір сүреді. Алты жылдан бері оның әкесі психиатриялық ауруханада жатыр, онда ол өзін Муссолинидің жақын кеңесшісі деп есептейді. Әкесіне бара жатқанда, анасы Марчеллоға үйлену тойына сыйлық береді, бірақ оған қатыспайтынын мәлімдейді. Марчелло мен анасы ай сайын әкесіне барады, бірақ ол оларды танымайды және олардың бар екенін мойындамайды.

ІІ бөлім

Парижге жол тартқанда Марчелло Францияның шағын қаласындағы әйелдер үйіне тоқтайды, онда ол Орландомен қосымша нұсқаулар алу үшін кездесуі керек. Сол жерде Марчеллоны клиент деп жаңылыстырып, оны ұялтады, бірақ Орландо келген соң жаңа жоспардың Квадриді өлтіру екенін айтады. Марчеллоның міндеті – Квадридің кім екенін Орландоға растау. Кету кезінде Марчелло шляпасын ұмытып кеткенін байқайды. Оны алуға барғанда, ол Орландоны Марчеллоға қызығушылық танытқан әйелмен бірге көреді. Марчелло Джулиямен бірге Квадриге барғанда да осындай сезімге бөленеді. Квадри француз әйелі Линаға үйленген, ол Марчеллоға сол әйелді еске салады. Линаның өзіне деген жек көруіне қарамастан, Марчелло оған ғашық бола бастайды. Лина Марчеллоның өзін сүйіп алуына мүмкіндік береді, бірақ оны әрқашан қашықтықта ұстайды, тіпті оған екеуінің оның фашистік шпион екенін білетінін айтады. Лина мен Джулия саудаға шыққанда, Марчеллоға қарт адам жақындап, оны алдымен тіңкестікке салып, кейін гомосексуал немесе, мүмкін, әйел сатушы деп ойлайды. Марчелло Линомен болған оқиғаның ұяттылығын қайта еске алады. Адам Марчеллоны қонақ үйге қайтарудан бас тартқанда, Марчелло тапаншасын шығарып, Роллс машинасынан шығаруды талап етеді. Марчеллоның Линаға деген сезімі күшейе түседі, бірақ ол Джулияны азғыруға тырысқанын көргенде және оның оған деген қызығушылығы тек сыртқы көрініс үшін екенін түсінгенде, оған деген құрметі төмендейді. Орландоның жасырын бақылауымен өтетін кешкі ас кезінде Квадри Марчеллодан Италияға қайтып бара жатқанда оның үшін хатты жасырын жіберуін сұрайды, өйткені Квадридің іс-әрекеті қадағаланады және хат ұсталған жағдайда қиындықтар туындауы мүмкін. Марчелло бас тартады, ал Квадри бұл оның ынтымақтың белгісі деп қабылдайды, өйткені Марчелло хатты алып, билікке тапсыруы мүмкін еді. Бірақ Марчелло ақырында Квадридің кім екенін Орландоға растайды. Кейінірек түнгі клубта дау кезінде Джулия Линаға ол лесбиянка емес екенін және олардың арасында романға қызығушылығы жоқ екенін айтады. Савойяға сапар барысында Квадри және Джулияның бас тартуына жауап ретінде онымен бірге кеткен Лина Орландо мен оның адамдары тарапынан өлтіріледі.

Эпилог

Марчелло жұптың өліміне қатысты рөліне қарама-қарсы сезімдерде болады және өзінің кінәсін жоюға тырысады. Көп жылдар өткен соң, Муссолини биліктен құлаған түні Джулия Марчеллоның бұрыннан-ақ кісі өлтіруге қатысқандығына күдіктенгенін, бірақ оның құрбандары мен адалдығынан гөрі олардың қауіпсіздігі үшін қайғыратынын айтады. Олар сол түні көлікпен саяхатқа шығып, серуендейді, және Джулия Марчеллоны орманды жерде оған құмарлық білдіруге көндіруге тырысқанда, бір бейтаныс адам Марчеллоны атымен шақырады. Ол Лино болып шығады. Марчелло Линоға айқайлап, өмірін бұзып, әдемілігінен айырғаны үшін кінәлайды. Лино өзін қорғап, әдеміліктің жоғалуының қажетті екенін және ол адам табиғатының бір бөлігі ғана екенін айтады. Осы сөздер Марчеллоны өзінің ерекшелігін қабылдауға бастайды. Кейін Марчелло, Джулия және олардың қызы үкіметпен байланысы үшін жазадан қашу үшін тауларға жол тартады. Жолда олар әуе шабуылына түсіп, көлік оқтармен тонатылады. Джулия мен қызы бірінші толқында қаза табады, ал Марчелло жараланып көліктен құлайды. Әйелі мен қызының өлгенін түсінген ол екінші толқынның оралуын күтеді. Сосын Марчелло ұшақтардың жақындап келе жатқанын естиді.

Негізгі тақырыптар

Марчелло бүкіл романды өзінің қалыпты өмірін, қалыпты іс-әрекеттерін, қалыпты сыртқы түрін, қалыпты эмоцияларын және тағы басқаларын іздеумен өткізеді. Бірақ ол қалыптылықты біркелкілікпен шатастырады, ал біркелкілікке ұмтылысының нәтижесінде, өзінің-ақ басылған сезімдерін басып тастайды. Өмірінің табиғи барысында оған этикалық тұйыққа тірелетін жағдайлар туындайды – Профессор Квадриге опасыздық жасау, әйелінен басқа әйелдерге деген тартымдылығы. Ол мұндай жағдайларға дайын емес. Моравия сонымен қатар сексуалдық ұстанымдарды шектеу мен фашизм арасындағы байланысты да меңзейді.