Коломбангара аралы: Тыныш мұхитының су lord-ы

Кіріспе

Коломбангара (кейде Куламбангара деп те жазылады) – Тынық мұхитының оңтүстік-батысында орналасқан Соломон аралдары мемлекетінің Жаңа Джорджия аралдары тобындағы арал. Атауы жергілікті тілден алынған, шамамен аудармасы "Су Әміршісі" деген мағынаны білдіреді, оның еңкейген беткейлерінен шамамен 80 өзен мен ағын сулар құйып өтеді.

География

Бұл аралдың пішіні дерлік толық дөңгелек және шамамен екі километрге жуық, бұл стратовулканның биіктігі Веве тауында шамамен 2000 метрге жетеді. Арал Жаңа Джорджия бұғазының оңтүстік шекарасының бір бөлігін құрайды; солтүстік-батысында Вела шығанағы оны Вела Лавелла және Гизо аралынан бөліп тұрады, ал оңтүстік-шығысында Жаңа Джорджия Кула шығанағы арқылы орналасқан. Коломангараның оңтүстік-батысында Ғизо аралы жатыр, оның үстінде Батыс провинциясының астанасы Гизо орналасқан. Аралдың көп бөлігі тығыз орманмен жабылған, халқы сирек. Аралда екі маңызды елді мекен бар: Рингги және Монгга, олардың арасында Рингги ірілеу. Аралдағы ең маңызды өнеркәсіп – ағаш өңдеу, ол негізінен Пуайтеде шоғырланған.

Қоршаған орта

Аралмен байланысты екі аймақ BirdLife International ұйымы тарапынан маңызды құс аймақтары (IBA) ретінде анықталды, себебі олар қауіпті немесе таралған аймағы шектеулі құс түрлерінің популяциясын қамтиды. Коломбангара таулы орманды аймағы IBA аймағы орталық кальдераны және Веве және Рано тауларының жоғары тізбектерін, сондай-ақ төменгі орман арқылы жағалауға дейін созылатын төрт дәлізді қамтитын 30 963 гектар орманды жерді құрайды. Бұл аймақта сары аяқты көгершіндер, тоқылған құйрықты көгершіндер, Майрдің жылдам ұшатын құстары, Ровиана қазтұяқтары, Генроттың кеудеше құстары, Санфордтың теңіз бүркіттері, Микстің лорикеттері, қара бетті питталар, Солтүстік Меланезия кукушриктері, ақ қанатты желбездер, Коломбангара монархтары, Коломбангара жапырақты сойқылары және Коломбангара ақкөздері кездеседі. Коломбангара теңіздік IBA аралдың айналасындағы шамамен 80 000 гектар теңіз суын қамтиды, аймақ шекарасы жағалаудан теңізге қарай 7 шақырымға дейін кеңейтілген, Генроттың кеудеше құстарының азықтанатын және өтетін аймақтарын қамтуға арналған, олар аралдың жоғары жатқан жерлерінде көбейетіні болжанып отыр.

Тарих

Батыс зерттеушілері Коломбангараны алғаш рет 1568 жылы испандық саяхатшы Альваро де Менданя де Нейра көріп тіркеген. 1893 жылдың 15 наурызында Коломбангара Британдық Соломон аралдарының протекторатының құрамына енгендігі жарияланды. Арал Тынық мұхиты соғысының бастапқы кезеңдерінде Жапон империясы тарапынан басылып алынды.

Археология

Роджер Грин мен Дуглас Йеннің басшылығымен Оңтүстік-Шығыс Соломон аралдарының мәдени тарих бағдарламасы (1970–1972) архипелагтың ауыл шаруашылығы жүйелерін зерттеді. 1971 жылы Йен мен командасы Коломангараны зерттеді, нәтижесінде үміт беретін суару қалдықтары табылды. 30 күн бойы жергілікті тұрғындармен бірлесіп жұмыс істеу Ндугор аңғарының еуропалықтармен алғашқы байланыс кезеңіндегі мәдени ландшафтын ашты. 1971 жылғы білімнің жеткіліксіздігі Коломангара зерттеулерінің таралуына кедергі келтірді. Бұл тұрғысынан, Батыс Соломон аралдарының археологиялық деректерінің толықтырылуы түсінікті кеңейтеді және Жаңа Джорджияның еуропалықтармен алғашқы байланыстары туралы білімге үлес қосады. 1971 жылдан бері жүргізіліп келе жатқан орман шаруашылығы археологиялық ескерткіштердің көп бөлігінің жойылуына ықпал еткен болуы мүмкін.

Ндугор аңғарының ингоанасы

Коломангара – диаметрі 15 км, биіктігі 1770 м болатын дөңгелек пішіндес, сөнген стратовулкан. Ол Жаңа Джорджия аралының солтүстік-батысында орналасқан. Ндугор аңғары аралдың оңтүстік-батыс беткейіне ойылып жасалған, ал оның аузында Гатере ауылы орналасқан, бұл аңғар 6 км-ге созылады. Ндугор аңғарының зерттеу нысаны ретінде таңдалғанының себебі – бұрынғы Гатере шаруашылық жүйелерінің, Ингоана деп аталатын, көптеген қалдықтарының болуы. Гатеренің ең көне тұрғыны және негізгі ақпарат көзі Паху, өзінің әулетін төрт буынға дейін Ингоананың негізін қалаушы атасы Валакаға дейін жегізеді. Ингоана – бұл Ндугор тайпасының ұрпақтары, олар бір кезде Коломангарадағы жеті тайпаның бірі болған. Сапар барысында Ирири мен Гатере ауылдары Ваванга және Папеле ауылдарымен бөлініп жатты. Коломангара тұрғындары австронезия тілдерінің бірі – ндуке тілінде сөйлейді. Пахудың космогониялық әңгімесі Коломангара халқының тегін орталық кальдерада деп көрсетеді. Колониалдық бейбітшілік орнатылған кезде олар кішкентай ішкі елді мекендерде тұрған. Еуропалықтардың келуі және қару-жарақтардың пайда болуы елді мекендерді қорғану және баспана құру үшін өзгертуге алып келді. Еуропалықтармен алғашқы байланыс ауруларды әкелді, бұл әлеуметтік дүрбелеңге және халықтың азаюына себеп болды. Сонымен қатар, күнкөріс тәсілдерінің өзгеруі адамдардың көшіп-қонуды өмір салты ретінде қабылдауына әкелді. Ішкі жоталардағы егістік ауысуы жойылды, ал 1930 жылдардың соңына қарай таспен қапталған тоғандарды суару тоқтатылды. 1971 жылға қарай тародан тәтті картопқа ауысу экономикалық өзгерістерді көрсетеді, бұл ауыл шаруашылығы технологиясының регрессиясын немесе «интенсивтіліктің төмендеуін» білдіреді.

Ндугор алқабындағы суландыру және ауыл шаруашылығы

Бейлисс Смит және басқалар (2003) Соломон аралдарының батысындағы жауын-шашын ормандарының құрамын және адамның әсерінен келген өзгерістер тарихын зерттеді, сондай-ақ 1800 жыл шамасында Жаңа Джорджия аралының Марово лагунасы аймағындағы агроорман шаруашылығы жүйесін сипаттады. Бұл жүйеге суармалы таро егістіктері, құрғақ жердегі таро мен ямс өндіретін аралас егістіктер және канар жаңғағы ағаштарымен байытылған тың жерлер кірді. Осы үш компонент Гаттере егдекстерімен болған әңгімелер мен Ндугор аңғарындағы байқаулар негізінде Коломангарадағы дәстүрлі шаруашылық жүйені құрады. Егістіктердің іздері аз қалды, бірақ канар жаңғағы, нан жемісі, саго және бетель жаңғағы сияқты ағаштардың іздері анық байқалды. Канар жаңғағы (нали жаңғағы) мәдени маңызға ие болды және археологиялық орындарда тойларда және дайындық аймақтарында қолданылды. Бұрынғы үш деңгейлі шаруашылық жүйесінің ең айқын іздері суармалы тоғандармен байланысты болды. Гатере халқы зерттеушілерді Ндугор аңғарындағы бұрын суарылған кешендерге жетеледі. Суару жүйесінің археологиялық қалдықтары сипатталған, ал учаскелер Роджер Грин жүйесі бойынша нөмірленген.

Bayliss Smith et al. (2003) examined rainforest composition and human disturbance history in the western Solomon Islands, describing an agroforestry system in the Marovo Lagoon region of New Georgia Island around 1800. This system included irrigated taro pond fields, mixed bush fallow swiddens producing dryland taro and yams, and fallow secondary forest enriched with Canarium nut trees. The same three components constituted the traditional agricultural regime on Kolombangara, based on discussions with Ghatere elders and observations in the Ndughore valley. The swidden component left little trace, but the tree component, including Canarium nut trees, breadfruit, sago, and betel nut trees, was evident. Canarium or nali nut held cultural importance, featuring in feasts and preparation areas at archaeological sites. The most noticeable traces of the former three tier agricultural system were linked to irrigated pond fields. Ghatere people guided researchers to formerly irrigated complexes in the Ndughore valley. Archaeological remains of irrigation are now described, with sites numbered using Roger Green's system. Notably:

Daratovu (sites SN 4 10 and 11): Two small ovulologha irrigation systems were located on steep side channels of the upper Ndughore River at Daratovu. Both had stone terraces running across narrow, steep stream channels, forming 'barrage' terracing. Aghara (site SN 4 1): Aghara irrigation complex, recorded by A. M. Hocart in 1908, featured terraces dammed with stones. Mapped in 1971, it included 43 stone faced pond fields organized into subsystems. Radiocarbon dating suggested the system's age range from AD 1504 1590 to AD 1616 modern. Agegelai (site SN 4 4): The most extensive irrigation system recorded, Agegelai, was located upstream of Aghara on the north bank of the Ndughore River. Mapped in 1971, it had 91 individual pond fields, well constructed stone retaining walls, and a hydrologically complex design utilizing water from the Ndughore River and a small tributary.

Daratovu (SN 4 10 және 11 учаскелері): Daratovu ауданында Ндугор өзенінің жоғарғы ағысындағы тік беткейлерде екі кішкентай ovulologha суару жүйесі табылды. Екеуінде де тас террасалар тар, тік арналармен кесіп өтеді, бұл "жағармай" террасаларын құрайды.

Aghara (SN 4 1 учаскесі): 1908 жылы А.М. Хокарт жазған Aghara суару кешені 1971 жылы картаға түсірілді және 43 таспен қапталған сулы егістіктерді қамтиды. Радиокөміртектік талдау көрсеткендей, жүйенің жасы шамамен 1504-1590 және 1616 жылдар аралығында болған.

Agegelai (SN 4 4 учаскесі): Agegelai – ең кең суару жүйесі, ол Aghara-дан жоғары, Ндугор өзенінің солтүстік жағалауында орналасқан. 1971 жылы картаға түсірілген бұл жүйеде 91 жеке тоған, жақсы салынған тас қабырғалар және Ндугор өзені мен оның шағын саласының суын пайдаланатын күрделі гидрологиялық есептеулер бар.

Риджтоп елді мекендері мен бекіністері

Ндугор алқабының солтүстік-батыс жағындағы жеті нысан зерттелді, ал 1-суретте GPS-ке дейінгі дәуірдегі компас бағыттарын пайдалану арқылы анықталған үшбұрышты орналасулары көрсетілген. Екі негізгі топ анықталды: Агра және Агегелай суару кешендерінің үстіндегі жотадағы SN 4 2, 6 және 9, және ішкі аймақтағы жотадағы SN 4 12, 13 және 5. SN 4 7 нысаны: Патусуғаға қарай созылған жотада жер пеші және нали (канар) жаңғақтарын қақпақтап сындыруға арналған ойықтары бар жалпақ тас табылды. SN 4 7 нысаны ретінде белгіленіп, одан әрі зерттелген жоқ. Патусуға (SN 4 2): Ндугор алқабына көзбен көрінетін батыс жотасын алып жатқан Патусуға, шамамен 200 метр биіктікте, Агра суару жүйесін пайдаланған шаруалардың бұрынғы мекені болды. Аградан тік жотаға көтеріліп жетуге болатын бұл нысан шамамен 70 метрлік жота бойын қамтиды, онда үйлердің іргетастары, тас шаруашылық ғимараттары немесе жерлік террасалар шашырап жатыр. Қазба жұмыстары нысанның тарихи және мәдени ерекшеліктері туралы мәліметтер берді. Хериана (SN 4 6): Патусуғамен бірдей жотадағы, бірақ биікте орналасқан шағын елді мекен, Херианада бекініс белгілері жоқ. Пахудың мәліметі бойынша, нысан тазартылып, картаға түсіріліп, қазылғанда үйлердің іргетасы және жер пештері сияқты төрт ерекше ерекшелік анықталды, бұл оның құрылымы мен пайдаланылу кезеңі туралы ақпарат берді. Вавалонду (SN 4 9 нысаны): Херианамен бірдей жотада, Вавалонду жотаның еңісті беткейінде орналасқан, ата-бабалардың қасиетті орны, үйлердің іргетасы және нали жаңғақтарын өңдеуге арналған есу тастары бар. Бұл нысаннан ритуалдық амалдар мен күнделікті шаруалар туралы мәліметтер алынды. Хена (SN 4 12 нысаны): Жазық үстіндегі арнайы мақсаты бар шағын нысан ретінде сипатталған Хенада тас қабырғасымен қоршалған террасада орналасқан ата-бабалардың қасиетті орны болды. Террасаның екі тікбұрышты платформасы антропоморфты бейнелермен безендірілген. Хенадағы қызметтің нақты сипаты белгісіз болса да, онда ритуалдық элементтердің болғаны байқалды. Домана (SN 4 13 нысаны): Кішкентай ритуалдық нысан ретінде анықталған Домана, құлаған жанартау тақталарымен қатар тік тұрған жанартау тақтасынан тұрады. Ақпарат берушілер оны "шайтанның орны" деп атаған, бірақ оның функциясы мен мақсаты туралы қосымша мәлімет берілмеген. Ививу (SN 4 5 нысаны): Ең биік және ең ішкі орналасқан нысан, Ививу, мылтықпен шабуыл жасауға бейімделген бекінісшіл елді мекен болды. Тік жотада орналасқан Ививуда тегіс террасалар мен платформалар, қорғаныс орлары және қорғанысқа арналған тас қабырға бар. Нысанның ата-бабалардың қасиетті орнында адам сүйектері, бағалы қабықшалар және қыш сынықтары табылды, бұл қорғаныс шараларын және мүмкін тарихи оқиғаларды көрсетеді. Қорытындылай келе, Ндугор алқабының солтүстік-батыс жағындағы осы нысандарды зерттеу суару кешендері, қоныстар, ритуалдық және қорғаныс құрылыстары сияқты әртүрлі ерекшеліктерді ашты, бұл олардың тарихи, мәдени және функционалдық аспектілері туралы құнды мәліметтер береді.

Seven sites on the northwestern side of the Ndughore Valley were surveyed, with triangulated locations indicated in Figure 1 using compass bearings in the pre GPS era. Two main clusters emerged: sites SN 4 2, 6, and 9 on the ridge above the Aghara and Agegelai irrigation complexes, and SN 4 12, 13, and 5 on a higher ridge further inland. Site SN 4 7: On the ridge to Patusugha, an earth oven and a flat stone with indentations for cracking nali (canarium) nuts were noted. Marked for further investigation as Site SN 4 7, no further exploration occurred. Patusugha (site SN 4 2): Spanning the western ridge overlooking the Ndughore valley, Patusugha, at an elevation of approximately 200 m, was where cultivators of the Aghara irrigation system once lived. Accessible by climbing a steep ridge from Aghara, the site covered about 70 m of ridge, with scattered house foundations, stone outbuildings, or earth terraces. Excavations provided insights into the site's historical and cultural aspects. Heriana (site SN 4 6): A small settlement on the same ridge as Patusugha, but at a higher elevation, Heriana had no fortification features. Cleared, mapped, and excavated, the site, described by informant Pahu, revealed four distinct features, including house foundations and earth ovens, shedding light on its structure and occupation period. Vavalondu (site SN 4 9): Further inland on the same ridge as Heriana, Vavalondu occupied a gently sloping area on the ridge crest, featuring an ancestral shrine, house foundations, and anvil stones for processing nali nuts. Insights into ritual practices and daily activities were gleaned from this site. Hena (site SN 4 12): Characterized as a small site of special function on a flat topped mound, Hena contained an ancestral shrine supported by a stone faced terrace. Two rectangular platforms flanked the terrace with anthropomorphic facial motifs. While the exact nature of activities at Hena remained unclear, the presence of ritual elements was evident. Domana (site SN 4 13): Identified as a small ritual site, Domana consisted of a prominent upright volcanic slab flanked by fallen volcanic slabs. Referred to as a "devil's place" by informants, no additional information on its function or purpose was provided. Ivivu (site SN 4 5): The highest and most inland site, Ivivu, was a fortified hamlet modified for musket attacks. Situated on a steep ridge, Ivivu featured level terraces and platforms, defensive fosses, and a protective stone wall. An ancestral shrine at the site contained human remains, shell valuables, and pottery sherds, highlighting defensive modifications and potential historical disturbances. In summary, the survey of these northwestern Ndughore Valley sites revealed diverse features, including irrigation complexes, settlement sites, and ritual and defensive structures, providing valuable insights into their historical, cultural, and functional aspects.

Жаңа Георгия аралдарындағы Ндугор қонысының ландшафты

Онжылдықтар өткен соң, 1971 жылғы Коломангарадағы алғашқы зерттеулерден кейін, Жаңа Джорджия тобындағы жаңа археологиялық зерттеулер Жаңа Джорджия аралдары аясында Ндугор елді мекенінің өңірлік мәдени тізбегін анықтады. Ровиан лагунасы бойынша зерттеулерге негізделген Уолтер мен Шепард анықтаған «Мунда дәстүрі» Бао кезеңіне (б.з.д. 1200–400 жж.) және Ровиан кезеңіне (б.з.д. 400 ж. – еуропалықтармен байланыс орнағанға дейін) дейін созылады. Соңғысы жаңа сәулеттік формаларды, елді мекендердің орналасуын және материалдық мәдениетті, соның ішінде коралл сынықтарынан жасалған бас сүйектерге арналған киелі орындарды, бекініс орындарын, хоката білезіктерін және тридакна қабығынан жасалған бакиха сақиналарын көрсетеді. Еуропалықтармен байланыс орнағанға дейінгі осы ерекше Жаңа Джорджия мәдени жүйесі, 19 ғасырда сауданың өркендеуіне байланысты күшейді. Эндрю Чейннің 1844 жылы Симбо аралындағы сауда бекеті темір балта басын ритуалдық бас аулаумен байланыстырды, әсіресе мылтықтардың енгізілуімен. 19 ғасырдың соңында бас аулау және тасбақа қабығы саудасы өзара байланысып, аралдың көптеген бөліктерін құртымды қылған қақтығыстар мен кек алу шабуылдарына себеп болды. Осы 19 ғасырғы мәдени жүйе туралы мәліметтер Коломангараның Ндугор аңғарындағы археологиялық ландшафттан алынған. Ингоана халқының экономикалық негізіне шұжық өсіру, канар (нали жаңғағы) және тароны суаруға негізделген ағаш өсіру кірді. Ндугор аңғарындағы Агегелай террасалық жүйесі күрделілігімен және жақсы жоспарланған канал желісімен күрделі суару жүйесін құрайды. Жаңа Джорджия аймағында кеңінен талқыланбаған шошқа өсіру Ндугор аңғарындағы жерлерде құжатталған, суармалы таро егістіктерінен алынған артық өнім шошқа шаруашылығын қолдауға мүмкіндік берді, бұл ритуалдық тойлар мен мәртебелі бәсекелестікке ықпал етті. Елді мекендердің орналасуы аралдар арасындағы шабуылдар мен бас аулау кезінде қорғаныс пен бекініске баса назар аударды. Патусуга, Хериана және Вавалонду сияқты тұрғын үйлер шағын ауылдарға ұқсайтын қорғаныш төбелерінде орналасқан. Атыс қаруына жауап ретінде өзгертілген Ививу осы үлгіден ауытқыды. Хена мен Домана сияқты арнайы ритуалдық орындар да елді мекендердің орналасуының бір бөлігі болды. Ндугор аңғарындағы ата-бабаларға арналған киелі орындар Жаңа Джорджияның жалпы үлгісіне сәйкес келеді, бас аулау шабуылдарында күш беруге және аймақтық қабықтармен алмасу желісіне қатысуға мүмкіндік берді. Коломангара аралының археологиясы әлі де жетік зерттелмегенімен, Ндугор аңғарындағы жерлерді зерттеу еуропалықтармен алғашқы байланыс кезеңіндегі елді мекендердің орналасуын, экономикалық өндіріс жүйелерін және сыртқы алмасу қатынастарын ашады.

Decades after the 1971 fieldwork on Kolombangara, renewed archaeological research in the New Georgia Group has established a regional cultural sequence for the Ndughore settlement landscape in the wider New Georgia Islands context. The 'Munda tradition,' defined by Walter and Sheppard based on Roviana lagoon research, spans the Bao period (1200 to 400 BC) and the Roviana period (400 BC to European contact). The latter witnessed new architectural forms, settlement patterns, and material culture, including coral rubble skull shrines, fortification sites, and shell rings like hokata arm rings and bakiha rings of tridacna shell. This distinctive New Georgia cultural system, predating European contact, intensified in the nineteenth century due to increased trade. Andrew Cheyne's 1844 trading post on Simbo Island linked iron axe heads to ritualised headhunting, especially with the introduction of muskets. Headhunting and the turtle shell trade intertwined in the late nineteenth century, contributing to ongoing feuds and retaliatory raids that depopulated many parts of the archipelago. Insights into this nineteenth century cultural system come from the archaeological landscape of Kolombangara's Ndughore Valley. The economic base of the Ingoana people included swidden cultivation, arboriculture centred on canarium (nali nuts), and pond irrigation of taro. The Agegelai terraced system in the Ndughore Valley, with its complexity and well designed canal network, constitutes a sophisticated irrigation system. Pig rearing, not extensively discussed in the New Georgia region, is documented in the Ndughore Valley sites, with surplus from irrigated taro fields likely supporting pig herds, contributing to ritualised feasting and status competition. Settlement patterns emphasised defence and fortification during increased inter island raiding and headhunting. Residential sites like Patusugha, Heriana, and Vavalondu were on defensible hilltops, resembling small hamlets. Ivivu, modified in response to firearms, deviated from this pattern. Specialised ritual sites, such as Hena and Domana, were also part of the settlement pattern. Ancestral shrines in the Ndughore valley align with the broader pattern for New Georgia, conferring power in headhunting raids and participating in the regional shell exchange network. While the archaeology of Kolombangara Island remains little known, the study of Ndughore Valley sites sheds light on settlement patterns, economic production systems, and external exchange relationships during the early European contact period.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде осы арал мен оның айналасындағы суларда көптеген шайқастар болды. Жапон императорлық армиясы аралдың оңтүстік жағалауындағы Виладағы тегіс жерде әуежай пайдаланды және 1943 жылдың мамыр айында аралдың оңтүстік-шығыс жағында генерал-майор Минору Сасакидің басшылығымен қорғаныс шебін құру мақсатында он мыңнан астам әскери қызметкері бар бірнеше әскери бөлімдерді орналастырды. Жақын жердегі теңіз шайқастарының ішінде Кула шығанағы шайқасы және Коломангара шайқасы болды. Ең танымал және қанымен төленген шайқас – Джон Ф. Кеннеди мен оның экипажы басқарған АҚШ-тың PT 109 торпедалық катеріне шабуыл жасау және оның жарылуына себеп болған "Токио экспресі" көліктік конвойын тоқтату миссиясы. Австралиялық жағалау күзетшісі, аралдың Веве тауының ең жоғары нүктесіндегі құпия бақылау бекетін басқарған кіші лейтенант Артур Реджинальд Эванс жарылысты көрді. Ол көрген жарылыстың жоғалған PT 109 катерінен болғанын білгеннен кейін, ол Соломон аралдарының тұрғындары Биуку Гаса мен Эрони Кумананы апаттан құтқарылғандарды іздеу үшін қазылған каноэмен жіберді. Олардың күш-жігері Джон Ф. Кеннеди мен аман қалған экипаждың табылуына және құтқарылуына әкелді. Үш күннен кейін эсминецтер көліктік кемелерді батырып, он екі мың төрт жүз әскериден тұратын гарнизонды оқшаулағаннан кейін, АҚШ әскерлері Коломангарадан "секіріп өтіп", батысқа қарай Вела Лавеллаға қонды. Жапондықтар 1943 жылдың 23 қыркүйегі мен 4 қазаны аралығында Коломангарадан эвакуацияланды. 1944 жылдың қаңтар айында Мундада орналасқан 350-ші инженерлік жалпы қызмет полкінен бір офицер мен алты сарбаздық топ Виладағы тасталған жапондық әуежайда көкөніс шаруашылығын құрды. Британдық үкімет жобаға көмектесу үшін он алты ер адамды берді. Халықаралық Қызыл Крест арқылы алынған тұқымдармен көптеген көкөністер базалық ауруханаға жіберілді, ол жарақат алған ветерандарға берілетін дегидратацияланған тамақтарды толықтырды. Басты өнім – қарбыз.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең

1978 жылдан бері арал тәуелсіз Соломон аралдары мемлекетінің құрамында. 2019 жылдан бастап Қытай мемлекеттік меншігіндегі China Forestry Group Corporation аралдың көп бөлігін құрайтын қатты ағаштан тұратын орман шаруашылығын, соның ішінде Қытай әскери күштері үшін база ретінде пайдаланылуы мүмкін портты және бұрынғы әуежай жолағын сатып алуға ниет білдірді.

Қосымша әдебиеттер

Асвани, С., & Шепард, П. (2003). "Рувианадағы колонияға дейінгі және колониялық алмасудың археологиясы және этнотарихы: сыйлықтар, тауарлар және бөліне алмайтын мүліктер". Қазіргі антропология, 44, S51–S78. Барроу, Ж. (1958). "Меланезиядағы өзін-өзі қамтамасыз ету шаруашылығы". Бернис П. Бишоп мұражайының бюллетені (Vol. 219). Бишоп мұражайы баспасы. Бейлисс Смит, Т., & Хвидинг, Е. (2012). "Суармалы таро, безгек және басшылықтардың кеңеюі: Соломон аралдарындағы Жаңа Джорджиядағы Рута". Сенри этнологиялық сериясы, 78, 219–254. Бейлисс Смит, Т., & Хвидинг, Е. (2015). "Меланезияда азық-түлік сақтаудың баламасы ретінде жер капитал: Соломон аралдарындағы Жаңа Джорджиядағы суармалы таро террасалары". Қоршаған орта археологиясы, 20, 425–436. Бейлисс Смит, Т., Хвидинг, Е., & Витмор, Т. (2003). "Соломон аралдарындағы жаңбырлы ормандардың құрамы және адамның араласу тарихы". Амбио, 32, 346–352. Бейлисс Смит, Т., Преббл, М., & Манебоса, С. (2019). "Соломон аралдарындағы Жаңа Джорджиядағы тұзды су және бұта: алмасу қатынастары, ауыл шаруашылығының қарқынды дамуы және әлеуметтік күрделіліктің шектері". М. Леклерк және Дж. Флекснер (ред.), Аралдық Меланезия археологиясы: ландшафттарға, алмасуға және тәжірибеге қазіргі көзқарас, 35–52 бб. Terra Australis 51. Австралия ұлттық университеті. Брукфилд, Х. С. (1972). "Тынық мұхитының ауыл шаруашылығындағы интенсивтендіру және деинтенсивтендіру: теориялық тәсіл". Pacific Viewpoint, 13, 30–48. Чикамори, М. (1967). "Батыс Соломон аралдарындағы археологиялық зерттеулер туралы алдын ала есеп". М. Чикамори және С. Итох (ред.), Eiryo Solomon Shoto ni Okeru Kokogaku teki, Minzokugakuteki Choza Ryakuho. Kaimeido жеке басылымы (жапон тілінде). Дикинсон, В. Р. (2006). "Тарихи Океаниядағы керамикадағы температуралық құмдар: геотектоника, шөгінділер, петрография, шығу тегі". Арнайы мақала 406. Америка геологиялық қоғамы. Эдж Партингтон, Т. В. (1907). "Рубиана басшысы Ингава, Соломон аралдары: 1906 жылы қайтыс болды". Man, 14–15, 22–23. Эдж Партингтон, Т., & Джойс, Т. А. (1904). "Рубианадан жерлену әшекейлері және Ста. Аннадан табылган табыт туралы ескертпе, Соломон аралдары". Man, 86, 129–131. Хокарт, А. М. (1922). "Соломон аралдарындағы Эддистоунның өлгендер культі". Корольдік антропологиялық институттың журналы, 52, 71–112. Хокарт, А. М. (1931). "Соломон аралдарындағы Эддистоун соғысы". Корольдік антропологиялық институттың журналы, 61, 301–324. Ланкренон, Е., & Занетт, Д. (2011). Tridacna gigas: Меланезиядағы беделді нысандар. Au Vent des Iles. Миллер, Д. (1978). "Алмасу орталықтарына ұйымдастырушылық тәсіл: Батыс Соломон аралдарынан мысал". Mankind, 11, 288–295. Миллер, Д. (1979). Ұлттық ескерткіштерді зерттеудің қорытынды есебі. Ұлттық музей, Соломон аралдары. Скейлс, И. А. (2003). Әлеуметтік орман: жер иелері, даму қақтығыстары және Соломон аралдарындағы мемлекет (жарияланбаған докторлық диссертация). Австралия ұлттық университеті. Шинеберг, Д. (1971). "Эндрю Чейннің сауда сапарлары, 1841–1844 жж.". Австралия ұлттық университеті. Соммервилл, Б. Т. (1897). "Жаңа Джорджия, Соломон аралдарындағы этнографиялық жазбалар". Корольдік антропологиялық институттың журналы, 26, 357–412. Сприггс, М. (1990). "Тынық мұхиты тарихында суарудың маңызы". Д. Е. Йен және Дж. М. Дж. Мэммери (ред.), Тынық мұхиты өндіріс жүйелері: экономикалық тарихқа көзқарас, 174–189 бб. Тарих алдындағы кездейсоқ мақалалар 18. Австралия ұлттық университеті. Саммерхейз, Г. Р., & Скейлс, И. (2005). "Батыс Соломон аралдарындағы Колмонгарадан табылған Лапита керамикасының жаңа табылуы". Океаниядағы археология, 40, 14–20. Томас, Т. (2009). "Жаңа Джорджия, Рендова және Тетепаре археологиялық жазбаларындағы тәжірибелік қауымдастықтар". П. Шеппард, Т. Томас және Г. Саммерхейз (ред.), Лапита, ата-бабалар мен ұрпақтар, 119–145 бб. Жаңа Зеландия археологиялық қауымдастығы. Томас, Т. (2014). "Жаңа Джорджияның ландшафтындағы ғибадатханалар". Х. Мартинссон Валлин және Т. Томас (ред.), Тынық мұхитындағы ескерткіштер мен адамдар, 47–76 бб. Әлемдік археология зерттеулері 20. Уппсала университеті. Томас, Т. (2019). "Соломон аралдарындағы Жаңа Джорджия тобындағы байланыс ошақтары". М. Леклерк және Дж. Флекснер (ред.), Аралдық Меланезия археологиясы, 103–116 бб. Terra Australis 51. Австралия ұлттық университеті. Томас, Т., Шеппард, П., & Уолтер, Р. (2001). "Ландшафт, зорлық-зомбылық және әлеуметтік денелер: Соломон аралдарындағы ритуалдық сәулет". Корольдік антропологиялық институттың журналы, 7, 545–572. Трайон, Д. Т., & Хакман, Б. Д. (1983). Соломон аралдары тілдері: ішкі жіктелім. Pacific Linguistics, Series C, No. 72. Австралия ұлттық университеті. Уолтер, Р., & Шепард, П. Дж. (2001). "Нуса Ровиана: Меланезия басшылығының археологиясы". Field Archaeology журналы, 27, 295–318. Уолтер, Р., & Шепард, П. Дж. (2006). "Меланезия археологиясы: Соломон аралдарының Батыс провинциясынан жағдайды зерттеу". I. Lilley (ред.), Океания археологиясы, Австралия және Тынық мұхиты аралдары, 137–159 бб. Blackwell. Уолтер, Р., & Шепард, П. Дж. (2009). "Соломон аралдары археологиясына шолу". П. Шеппард, Т. Томас және Г. Саммерхейз (ред.), Лапита, ата-бабалар мен ұрпақтар, 35–72 бб. Жаңа Зеландия археологиялық қауымдастығының монографиясы 28. Жаңа Зеландия археологиялық қауымдастығы. Уолтер, Р., Томас, Т., & Шепард, П. Дж. (2004). "Ровиана лагунасындағы Соломон аралдарындағы культ жиынтықтары және ритуалдық тәжірибе". World Archaeology, 36, 142–157. Вудфорд, С. М. (1905). "Соломон аралдарынан жерлену әшекейлері туралы қосымша ескертпе". Man, 20, 38–39. Йен, Д. Е. (1976). "Соломон аралдарындағы ауыл шаруашылығы жүйелері және тарих алды". R. C. Green және M. Cresswell (ред.), Оңтүстік-Шығыс Соломон аралдарының мәдени тарихы: алдын ала зерттеу, 61–74 бб. Жаңа Зеландия Корольдік қоғамының бюллетені 11. Йен, Д. Е., Кирх, П. В., Розендаль, П., & Райли, Т. (1972). "Оахудың үстіңгі Макаха алқабындағы тарихи алды ауыл шаруашылығы". Д. Е. Йен және Е. Лэдд (ред.), Макаха аймағының тарихи жобасы: 3-ші есеп, 59–94 бб. Pacific Anthropological Records 18. Бернис П. Бишоп мұражайы.

Aswani, S., & Sheppard, P. (2003). "The archaeology and ethnohistory of exchange in precolonial and colonial Roviana: Gifts, commodities, and inalienable possessions." Current Anthropology, 44, S51–S78. Barrau, J. (1958). "Subsistence agriculture in Melanesia." Bernice P. Bishop Museum Bulletin (Vol. 219). Bishop Museum Press. Bayliss Smith, T., & Hviding, E. (2012). "Irrigated taro, malaria and the expansion of chiefdoms: Ruta in New Georgia, Solomon Islands." Senri Ethnological Series, 78, 219–254. Bayliss Smith, T., & Hviding, E. (2015). "Landesque capital as an alternative to food storage in Melanesia: Irrigated taro terraces in New Georgia, Solomon Islands." Environmental Archaeology, 20, 425–436. Bayliss Smith, T., Hviding, E., & Witmore, T. (2003). "Rainforest composition and histories of human disturbance in the Solomon Islands." Ambio, 32, 346–352. Bayliss Smith, T., Prebble, M., & Manebosa, S. (2019). "Saltwater and bush in New Georgia, Solomon Islands: Exchange relations, agricultural intensification and limits to social complexity." In M. Leclerc and J. Flexner (Eds. ), Archaeologies of Island Melanesia: Current approaches to landscapes, exchange and practice, pp. 35–52. Terra Australis 51. Australian National University. Brookfield, H. C. (1972). "Intensification and disintensification in Pacific agriculture: A theoretical approach." Pacific Viewpoint, 13, 30–48. Chikamori, M. (1967). "Preliminary report on the archaeological researches in Western Solomon Islands." In M. Chikamori and S. Itoh (Eds. ), Eiryo Solomon Shoto ni Okeru Kokogaku teki, Minzokugakuteki Choza Ryakuho. Privately published by Kaimeido (in Japanese). Dickinson, W. R. (2006). "Temper sands in prehistoric oceanian pottery: Geotectonics, sedimentology, petrography, provenance." Special Paper 406. The Geological Society of America. Edge Partington, T. W. (1907). "Ingava, Chief of Rubiana, Solomon Islands: Died 1906." Man, 14–15, 22–23. Edge Partington, T., & Joyce, T. A. (1904). "Note on funerary ornaments from Rubiana and a coffin from Sta. Anna, Solomon Islands." Man, 86, 129–131. Hocart, A. M. (1922). "The cult of the dead in Eddystone of the Solomons." Journal of the Royal Anthropological Institute, 52, 71–112. Hocart, A. M. (1931). "Warfare in Eddystone of the Solomon Islands." Journal of the Royal Anthropological Institute, 61, 301–324. Lancrenon, E., & Zanette, D. (2011). Tridacna gigas: Objects de prestige en Mélanésie. Au Vent des Iles. Miller, D. (1978). "An organizational approach to exchange media: An example from the Western Solomons." Mankind, 11, 288–295. Miller, D. (1979). National sites survey summary report. National Museum, Solomon Islands. Scales, I. A. (2003). The social forest: Landowners, development conflicts and the state in Solomon Islands (Unpublished PhD Thesis). Australian National University. Shineberg, D. (1971). "The trading voyages of Andrew Cheyne, pp. 1841–1844." Australian National University. Sommerville, B. T. (1897). "Ethnographical notes in New Georgia, Solomon Islands." Journal of the Royal Anthropological Institute, 26, 357–412. Spriggs, M. (1990). "Why irrigation matters in Pacific prehistory." In D. E. Yen and J. M. J. Mummery (Eds. ), Pacific production systems: Approaches to economic prehistory, pp. 174–189. Occasional Papers in Prehistory 18. Australian National University. Summerhayes, G. R., & Scales, I. (2005). "New Lapita pottery finds from Kolombangara, Western Solomon Islands." Archaeology in Oceania, 40, 14–20. Thomas, T. (2009). "Communities of practice in the archaeological record of New Georgia, Rendova and Tetepare." In P. Sheppard, T. Thomas and G. Summerhayes (Eds. ), Lapita, ancestors and descendants, pp. 119–145. New Zealand Archaeological Association. Thomas, T. (2014). "Shrines in the landscape of New Georgia." In H. Martinsson Wallin and T. Thomas (Eds. ), Monuments and people in the Pacific, pp. 47–76. Studies in Global Archaeology 20. Uppsala Universitet. Thomas, T. (2019). "Axes of entanglement in the New Georgia group, Solomon Islands." In M. Leclerc and J. Flexner (Eds. ), Archaeologies of Island Melanesia, pp. 103–116. Terra Australis 51. Australian National University. Thomas, T., Sheppard, P., & Walter, R. (2001). "Landscape, violence and social bodies: Ritualized architecture in a Solomon Islands society." Journal of the Royal Anthropological Institute, 7, 545–572. Tryon, D. T., & Hackman, B. D. (1983). Solomon Islands languages: An internal classification. Pacific Linguistics, Series C, No. 72. Australian National University. Walter, R., & Sheppard, P. J. (2001). "Nusa Roviana: The archaeology of a Melanesian chiefdom." Journal of Field Archaeology, 27, 295–318. Walter, R., & Sheppard, P. J. (2006). "Archaeology in Melanesia: A case study from the Western Province of the Solomon Islands." In I. Lilley (Ed. ), Archaeology of Oceania, Australia and the Pacific Islands, pp. 137–159. Blackwell. Walter, R., & Sheppard, P. J. (2009). "A review of Solomon Island archaeology." In P. Sheppard, T. Thomas and G. Summerhayes (Eds. ), Lapita, ancestors and descendants, pp. 35–72. New Zealand Archaeological Association Monograph 28. New Zealand Archaeological Association. Walter, R., Thomas, T., & Sheppard, P. J. (2004). "Cult assemblages and ritual practice in Roviana Lagoon, Solomon Islands." World Archaeology, 36, 142–157. Woodford, C. M. (1905). "Further note on funerary ornaments from the Solomon Islands." Man, 20, 38–39. Yen, D. E. (1976). "Agricultural systems and prehistory in the Solomon Islands." In R. C. Green and M. Cresswell (Eds. ), Southeast Solomon Islands cultural history: A preliminary survey, pp. 61–74. Royal Society of New Zealand Bulletin 11. Yen, D. E., Kirch, P. V., Rosendahl, P., & Riley, T. (1972). "Prehistoric agriculture in the upper Makaha Valley, Oahu." In D. E. Yen and E. Ladd (Eds. ), Makaha Valley Historical Project: Interim Report No. 3, pp. 59–94. Pacific Anthropological Records 18. Bernice P. Bishop Museum.