Кіріспе
17 ғасырдағы ағылшын философы сэр Роберт Филмер (шамамен 1588 – 26 мамыр 1653) – корольдердің құдайдан берілген құқығын қорғаған ағылшын саяси теоретигі. Оның ең белгілі еңбегі «Патриарха», 1680 жылы, өлімінен кейін жарық көрді. Бұл еңбек көптеген вигтердің қарсы пікірлеріне ұшырады, олардың ішінде Алгернон Сиднидің «Үкімет туралы пайымдаулары», Джеймс Тирреллдің «Патриарха – монархия емес» және Джон Локктың «Үкімет туралы екі трактаты» бар. Филмер сонымен қатар Томас Гоббс, Джон Милтон, Гюго Гроций және Аристотельдің еңбектеріне де сын жазған.
Sir Robert Filmer (c. 1588 – 26 May 1653) was an English political theorist who defended the divine right of kings. His best known work, Patriarcha, published posthumously in 1680, was the target of numerous Whig attempts at rebuttal, including Algernon Sidney's Discourses Concerning Government, James Tyrrell's Patriarcha Non Monarcha and John Locke's Two Treatises of Government. Filmer also wrote critiques of Thomas Hobbes, John Milton, Hugo Grotius and Aristotle.
Өмір
Кенттегі Шығыс Саттоннан сэр Эдвард Филмер мен Элизабет Филмердің (құрметті аты Аргалл) үлкен баласы, ол 1604 жылы Кембридждегі Тринити колледжіне оқуға түсті. Ол академиялық дәреже алған жоқ және 24 қаңтар 1605 жылы Линкольн Иннге қабылданды. 1613 жылы ол адвокаттық құқық алды, бірақ заңмен айналысқанына ешқандай дәлел жоқ. Ол Вестминстер аббаттығындағы қақпашы үйін қалалық үйі ретінде пайдалану үшін сатып алды. 8 тамыз 1618 жылы ол Лондонның Сент-Леонард шіркеуінде Анн Хетонға үйленді, ал олардың тұңғыш баласы 1620 жылдың ақпан айында крещениеден өтті. 1619 жылдың 24 қаңтарында король Джеймс I Филмерді Ньюмаркетте рыцарь атады. 1629 жылдың қараша айында Филмердің әкесі қайтыс болды, ал Филмер, ең үлкен бала ретінде, әкесінің имениесі мен қонысын мұраға алды. Ол 1630 жылдары бейбіт судья және округтік милиция офицері болды. Филмердің үлкен ұлы, сэр Эдвард, Ұзақ Парламентке қарсы белсенді күресті, ал Филмер Кент петициясына қатысқандығы үшін тұтқындалған досы, сэр Роджер Твисденді босату үшін 5000 фунт стерлинг кепілдік берді. 1642 жылдың қыркүйегінде Парламент армиясы оның имениесін тонады. Келесі жылы Вестминстердегі және Кенттегі оның мүлігіне Парламент мүддесін қаржыландыру үшін ауыр салық салынды. Филмерді округтік комитет корольді қолдады деген күдікпен тергеді, бірақ нақты дәлелдер табылған жоқ. Филмер тергеушілерден «ол екі тараптың да ісіне араласпағанын тіпті сөзбен де» атап өтуді сұрады. Оның жалға алушыларының бірі Филмердің роялистер үшін қару-жарақ жасырғанын мәлімдеді, бірақ бұл, көрінетін, жалған айыптама болды. Осы себепті Филмер бірнеше жыл Лидс қамалында тұтқындалды және оның мүлігі тәркіленді, кейін ол оны отбасына берді.
Патриарха және басқа да шығармалары
Фильмер патша мен Төменгі палата арасындағы дау-жанжал оны әдеби қызметке жетелеген кезде орта жаста еді. Оның жазбалары "Құдайға берілген құқық" партиясының радикалдық жақтастары ұстанған сенімдердің мысалдарын келтіреді. Фильмердің ой-пікірлерінің толыққанды нұсқасы 1680 жылы, оның қайтысынан кейін жарияланған «Патриарха» немесе «Патшалардың табиғи билігі» кітабында кездеседі, бірақ бұл кітап 1620 жылдары жазыла бастап, 1642 жылы Азамат соғысы басталғанға дейін аяқталғаны болжамдалады. Кристофер Хиллдің сөзіне сүйенсек, «Патриарханың және оның 1640 және 1650 жылдары жарық көрген еңбектерінің барлық аргументі, «Төңірек» кітабынан басталатын Ескі өсиет тарихына негізделген». Оның позициясы оның өмірінде жарияланған еңбектерінде жазылған. «Киелі Рухқа қарсы жасалған күнә» (1646 немесе 1647) атты еңбегі Джон Кальвиннің күнә туралы ілімінен бастау алып, кальвинистерге қарсы бағытталған. «Фрихолдс-тың Ұлы сауалнамасы» (1648) ағылшын конституциялық тарихына арналған. Фильмердің алғашқы жарияланған еңбектеріне көп көңіл болмады, ал «Патриарха» тек қолжазба түрінде ғана таралды. «Шектелген және аралас монархияның тәртіпсіздігі» (1648) Филипп Хантонның монархия туралы трактатына қарсы шабуыл болды, Хантон патшаның артықшылығы Парламент палаталарының билігінен жоғары емес деп мәлімдеген. Фильмердің «Гоббс мырзаның «Левиафанына», Милтон мырзаның Сальмасийге қарсы және Г. Гроттиустың «De jure belli ac pacis» туралы байқаулары» 1652 жылы жарық көрді. Атауына сәйкес, бұл еңбек Гроттиустың «De jure belli ac pacis», Джон Милтонның «Defensio pro Populo Anglicano» және Томас Гоббстың «Левиафаны» сияқты бірнеше саяси классикалық туындыларға шабуыл жасайды. «Патшалардың билігі, әсіресе Англия патшаларының билігі» (1648 ж. жазылған) атты памфлет 1680 жылы алғаш рет жарияланды.
Көзқарастар
Фильмердің теориясы отбасының әкесімен басқаруының барлық үкіметтердің бастауы және үлгісі деген тұжырымға негізделген. Бастапқыда Құдай Адамға билік берді, ол өз ұрпақтарын, тіпті өмір мен өлімді толық бақылауға алды. Адамнан бұл билікті Нұх мұра етті. Одан әрі, Сем, Хам және Яфет патриархтары өз отбасылары мен қызметшілеріне абсолютті билік мұра еткендігі және барлық патшалар мен билеушілердің (бір монарх немесе басқарушы ассамблея болсын) осы патриархтардан билігін алатындығы, сондықтан бұл билік абсолютті және құдайлық құқыққа негізделгендігі жорамалданады. Фильмер, Құдайдың "сырлы" еркімен әрекет етуді талап ететін адамдардың билікке талап етуінің дұрыстығын бағалаудағы қиындықтарды ескермеді, ол мұндай биліктің мәнін өзгертпейді деп санайды, ол жоғары әкенің билік жүргізуге табиғи құқығына негізделген. Патша толығымен адам бақылауынан бос. Ол өзінен бұрынғылардың іс-әрекеттерімен шектелмейді, себебі ол оларға жауапты емес; сондай-ақ өзінің іс-әрекеттерімен де шектелмейді, өйткені адам өзіне заң шығара алмайды – заң оған бағынуға міндетті адамға басқа біреу жүктеуі керек. Ал ағылшын конституциясына қатысты, ол өзінің «Біздің Егеменді Патшамыз және оның Парламентіне қатысты Ұлы сауалнамасында» (1648) Лордтар патшаға кеңес береді, палаталар Парламент қаулыларын орындайды және оларға келіседі, ал патша ғана заң шығарушы екенін, олардың билігі тек оның еркінен туындайтынын мәлімдеді. Фильмер халықтың патшасын соттауы немесе оны тақтан түсіруін қорқынышты деп санады, себебі олар өз ісінде судьяларға айналар еді. Фильмер демократияны қатаң сынға алды. Оның пікірінше, ежелгі Афина демократиясы шын мәнінде «әділдік саудасы» жүйесі болған. Ол афиналықтардың нағыс әділдікті ешқашан білмегенін, тек халықтың еркімен әрекет еткенін айтты. Фильмердің сөзіне қарағанда, ежелгі Рим империя құрылғаннан кейін ғана әділ басқарылды.
Отбасы
Оның тұңғыш ұлы, сэр Эдвард, Патша жеке кабинетінің джентльмені болды. Ол 1668 жылы қайтыс болды, ал Шығыс Саттон иелігі оның інісі Робертке өтті, ол 1674 жылы әкесінің Тажға адалдығының құрметіне баронеттік атаққа ие болды. Фильмер баронеттері туралы қараңыз. Фильмердің үшінші ұлы Самуил Мэри Хорсманденге үйленді және көп ұзамай баласыз қайтыс болғанға дейін Вирджиния колониясында тұрды.