Кіріспе
Риддик (Riddick) – «Риддик хроникасы» сериясының антигеройлық кейіпкері, соның ішінде анимациялық қысқа фильм «Dark Fury» және видео ойындар «Escape from Butcher Bay» және «Assault on Dark Athena». Актер Вин Дизель осы уақытқа дейін Риддикке негізделген барлық фильмдер мен бейнеойындарда басты рөлді ойнады. Серияның канонында Риддиктің көптеген дағдылары бар екені көрсетіледі, оларға жоғары жылдамдық, жасырындық, өлтіру қабілеттері, қиын жағдайларда тірі қалу, түрмеден қашу және ұшқыш өнері кіреді. Оның қылмыстық табиғаты мен өткеніне қарамастан, ол кейде моральдық немесе тіпті ерлікке жақын әрекеттер жасайды, көбінесе өз саналы шешіміне қайшы және өмірге жарамайтын жағдайларда. «Pitch Black» фильмінде ол адам ретінде таныстырылса, кейінгі фильмдерде оның нәсілі Фурян болып өзгертілді – бұл өз туған планетасы Фурьяны жойған және оның нәсілінің соңғы өкілдерінің бірі болған, бейімделген адамдардың жауынгерлік нәсілі. Оның ең ерекше белгілерінің бірі – оның көздері, бұл оның түрінің белгілі бір кастасына (Альфа Фурян) тән қасиет. Алайда, «Pitch Black» фильмінде ол олардың арт көшеде жасалған хирургиялық операция арқылы «жарықтандырылғанын» айтады. Бұл оған қараңғыда анық көруге мүмкіндік береді, бірақ оны күшті жарыққа сезімтал етеді; ол қорғану үшін тоны бар дәнекерлеу көзілдірігін киеді. Риддик бұрын жалдамалы әскери болған, кейіннен ол әскери қызметке өтті.
Richard B. Riddick, more commonly known as Riddick, is a fictional character and the antiheroic protagonist of the Chronicles of Riddick series, including the animated short movie Dark Fury and the video games Escape from Butcher Bay and Assault on Dark Athena. Actor Vin Diesel has played the title role in all of the Riddick based films and video games thus far. Within the canon of the series, Riddick is shown to have a vast number of skills, which include great mobility, stealth, killing abilities, survival in harsh conditions, prison breaking, and piloting. Despite his criminal nature and background, he is sometimes shown to perform moral or even atypically heroic actions, usually against his own better judgment and survivalist nature. Despite his Human origin in Pitch Black, in subsequent sequels his race was changed to Furyan, a warrior race of adapted humans obliterated by a military campaign that left his home planet of Furya desolate and is one of the last of his kind. One of his most defining features are his eyes, a characteristic inherent in a certain caste of his species (the Alpha Furyans), although he implies in Pitch Black that they were "shined" by a back alley surgical operation. This allows him to see clearly in the dark, but also makes him vulnerable to strong light; he wears tinted welding goggles for protection. Riddick was once a mercenary and part of a security force; he later became a soldier.
Ерте өмір
Риддик Фурьяда дүниеге келді. Риддик туылмас бұрын, Некромонгер офицері Жилау (кейін Лорд Маршал атанған) Элементаль болжаушымен кеңесіп, оған Фурян еркегінің туатынын, ол оның құлдырауына себепкер болатынын естіді. Бұл Жылауды Фурьяға шабуыл жасап, барлық ер балаларды қырып салуға итермеледі, тіпті ол жаңа туған сәбилерді өздерінің омырауларымен тұншықтырып өлтірді. Риддик те солардың бірі ретінде өлтірілген болуы мүмкін, бірақ ол аман қалды. Кейін Риддик Фурьяға қатысты естеліктерін, оның ішінде қырғынды да ұмытты. Ол туғанда анасы оны өлтіруге тырысып, спирттік дүкеннің артындағы қоқысқа тастап кеткенін ойлады. Дегенмен, ол Фурян аман қалған Ширахтан уақыт-уақыт көріністер мен хабарлар алды, оларды өзінің психикалық тұрақсыздығының белгілері деп қабылдады. Риддиктің балалық шағы туралы көп мәлімет жоқ, бірақ ол формальды білім алмағаны және ерте жасынан-ақ заңмен проблемалары болғаны белгілі. Ол қылмыстық жүйеде "тәрбиеленгенін" айтады.
Қараңғылық
Франшизаның алғашқы фильмінде Риддик, Уильям Дж. Джонс есімді жүлделі аулаушымен бірге жазалау орындасына жеткізіліп бара жатқан қаскөй қылмыскер ретінде таныстырылады. Полиция қызметкері болып көрініп, Хантгер Гратзнер атты қарапайым көлік кемесімен көшіп келе жатқан топпен бірге саяхаттап, Джонс Риддикті түрме колониясына қауіпсіз жеткізіп, оның басына салынған үлкен сыйақыны алуды жоспарлайды. Бірақ кеме автопилотта жүргенде кометаның құйрығынан өтіп кетеді, нәтижесінде үш күнге толы белгісіз планетаға құлайды. Ұзақ өтпей, аман қалғандар Био Рапторлар деп аталатын жыртқыш жануарларға қарсы өмір үшін күреседі, ал фильм соңында Риддик, Джек есімді жас қыз және Имам – үш адам ғана тірі қалады.
Қара ашу
Пич Блэктен планетадан қашып шыққаннан кейін Риддик, Джек және Имам жалдамалы ғарыш кемесімен құтқарылады. Риддик өзінің кім екенін жасыруға тырысып, интерком арқылы «Пич Блэктегі» Уильям Дж. Джонс болып көрсетсе де, жалдамалылар оның дауысын таниды және анықтайды. Жалдамалылар оларды тұтқындағаннан кейін, аман қалған үштік олардың Риддикке қатысты ерекше жоспарлары бар екенін біледі. Кеменің иесі Антония Чиллингсворт қылмыскерлерді жинап, оларды мұздатып, өнер туындысы ретінде сақтайды. Қылмыскерлер мұздалғанмен, олар тірі және есінде. Ол үшін Риддик – оның коллекциясындағы ең бағалы «шедевр». Риддик, Джек және Имам оның қол астындағы адам және басқа ғарыш жаратылыстарының әскерімен күресуі керек, әйтпесе оларды өлімнен де қорқынышты тағдыр күтіп тұр. Кемедегі жалдамалылардың көпшілігін өлтіргеннен кейін, үштік Антонияның шаттлдарының біріне мініп, Жаңа Меккеге беттейді (бірақ бір кезде кемелік навигациялық жүйе Фурьяға бару мүмкіндігін көрсетеді), онда Риддик оларды УФ-6 планетына аттанғанға дейін тастап кетеді.
Риддик хроникасы
Бес жыл өткен соң Риддик Арктикадағы У. В. деп аталатын, қатал ультракөк сәулесімен әйгілі планетада жасырынып жүреді. Осы уақытта Имам өзінің Гелион Прайм планетасына Некромонгерлердің бұрылып кеткен діни жорығы шабуыл жасайтынын білгенде, Риддиктің Фурян тегі туралы айтқан әңгімесін еске түсіріп, Риддиктің орналасқан жерін Гелион Праймнің басшыларына жасырады. Алғашқыда Риддик Некромонгерлер мен олар бағындыруға тырысатын әлем арасындағы күреске араласуға құлықсыздық танытады. Бірақ Имам қаза тапқанда, Риддик одан кек алу үшін миссияға шығып, ақырында Лорд Маршалды (Джек көмегімен) құлатып, оның лауазымын иеленеді.
Риддик
Лорд Маршал лауазымынан қанағаттанбаған Риддик Фурьяны табуға тырысады, бірақ оның орнына шөл далаға толы планетада тасталып кетеді. Осы әлемде біраз уақыт өткен соң Риддик көп ұзамай оны қаншама жыртқыштарға пана болатын қаһарлы дауыл басып келетінін сезеді. Жалдамалы әскерлердің бекінісіндегі байланыс жүйесін пайдаланып, Риддик планетаға екі кеме шақырып, олардың біреуін басып алуды жоспарлайды; бірақ жоспары күрделі болады, себебі келген жалдамалылардың бірі – оның ескі жауы, Джонс жүлде аңшысының әкесі екенін біледі. Риддик алдап келе жатқан дауылды пайдаланып, жалдамалыларды ынтымақтасуға көндіреді, бірақ жаулармен қоршалып, өліміне жете жаздай болады. Күтпеген жерден, Джонстың әкесі оны құтқарып, кетіп қалуға рұқсат береді. Риддик Джонстың ұлынан артық адам екенін айтады.
Көздің жылтырлығы
Риддик айтуынша, ол Бутчер-Бейде болғанда, "20 ментолды КОЛ" сигаретіне айырбас ретінде түнгі көруді тұрақты түрде сыйлаған дәрігерден ("хирургиялық жылтырату жұмысы", осылай атайды) көзге операция жасаған. Операция оның көзін қалыпты жарыққа өте сезімтал еткен, сондықтан оларды қорғау үшін дәнекерлеу көзілдігін киюге мәжбүр болған (бірақ ол тұрақты жарық бар бөлмеде көзілдіксіз де көрсетілген). "Қараңғылық" фильмінде, Riddick.com сайтында Риддикке "шинерлер" деп аталатын гуманоидтармен кездескеннен кейін, оған үстемдік беру үшін көздің жылтырауы сыйланған. Риддикті "қарақөз" деп атап, олар да дәл осындай операция жасаған, "Урса Луна" түрмесінің қараңғы бөліктерінде көру үшін, онда күзетшілер көбінесе бармайды. Көздің жылтырау операциясын түрмедегі мал дәрігері жасаған көрінеді, Риддик сол жерге бірнеше сағат бұрын келген және қазір қашуға тырысып жатыр. Риддик анестезиясыз операция жасауды жөн көреді, тіпті процедура көздің қабығын кесіп, көздің торлы қабатының артына жарық шағылыстыратын зат енгізуді қамтиды. Риддикке 1000 кредит ұсынылған. Ақшасы болмағандықтан, Риддик күзетшіден бұрын алған КОЛ сигаретінің бір бумасын аванс ретінде ұсынады. Ол сондай-ақ түрмеден дәнекерлеушінің көзілдігін алып кетеді. "Риддик хроникасы: Бутчер-Бейден қашу" видео ойыны (Pitch Black-ке преквел) Риддиктің көзінің жылтырауы түрмеде ғана пайда болған емес екенін көрсетеді. "Поп Джо" деп аталатын кейіпкерге оның "нығметті дауыс қорабын" (некромонгерлер ток-шоуымен қоса діни бағдарламаларды қабылдайтын радио) қайтарып алуға көмектескеннен кейін, Риддик жарақатқа тігіс салу үшін шұңқырға кіреді. Тігіс салынғаннан кейін Джо оған қалай қашу керектігін айтады және, мүмкін, кездейсоқ болса да, Риддикке "көздеріне сенбеуін" ескертеді; сол сәтте әуедегі дауыс Риддикке "сен тым ұзақ уақыт соқыр болдың" және ол сыйлық алатынын айтады. Осы сәтте Риддик көзінің жылтырауын алады. Бұл құпия дауыс "Шира" атты кейіпкерге тиесілі, ол Риддикке рухани жетекші болып, оның ішінде ұйықтап жатқан Фуриян қабілеттерін оятуға көмектеседі. "Риддик хроникасы" фильмінде Джек/Кайра ашуланып Риддикке түрмеге жіберілген кезде, ешқандай бағаға "хирургиялық жылтырату жұмысын" жасайтын адамды табу мүмкін емес екенін айтады және оны түнгі көру қабілетін қалай алғаны туралы жалғандыққа айыптайды. Шын өмірде Риддиктің көзінің жылтырауына ұқсас жарық күшейткіш хирургиясы патенттелген.
Фуриандардың қаһары
Риддикке көздің жарқырауын ашуға көмектесуден бөлек, Шира кейіпкері Риддикке бір түрлі энергия толқынын босату қабілетін ашуға мүмкіндік береді немесе көмектеседі. Бұл "Риддиктің хроникасы" фильмінің режиссерлік нұсқасында оның Риддиктің кеудесіне қолын тигізіп, көк түсті жарқыраған қол іздерін қалдырғаннан кейін көрсетіледі, сосын ол: "Бұл белгі – бүкіл ұлттың ашуын сыйлайды, бірақ ол ауырады" дейді. Ваконың энергиялық тапаншасынан оқ тигеннен кейін немесе сол қарудан бір секунд бұрын, ол Риддиктен үлкен көк энергия жарылысын шығарады (немесе Риддик оны оның басшылығымен жасайды), нәтижесінде айналасындағы Некромонгерлер тобы қаза табады. Бұл қабілет "Қасапшы шығанағынан қашу" фильмінде де көрсетіледі, бірақ кадрдан тыс.
Физикалық қабілеттері
Оның табиғаттан тыс қабілеттерімен қатар, Риддик өте жақсы физикалық күйде және көзін пайдаланғанда да, пайдаланбағанда да ерекше жауынгер. Оның Фурьяндық тегінен немесе жаттығудан туындаған нәтижесінде Риддик көптеген адамдармен салыстырғанда күштірек, жылдам, епті, төзімді, зақымдар мен жарақаттарға шыдамды, сезімталдығы жоғары, жоғары төзімділікке және жақсырақ жазылу қабілетіне ие; ол бірнеше рет аяқ-қолдарын қысқа мерзімге шығарып, минимал ыңғайсыздық сезімін ғана білдірді, бірақ құлап, аяғы сынғанда қатты ауырды. Көкірекке жаратылыстың өткір тісі кіргенде, жараны қайнату үшін ыстық тас қолдануға тура келді. Жалпы, Риддиктің ауырсыну шегі жоғары және ол сезінетін ауырсынуды ашуға айналдырады. Оның улануға төзімділігі де артық; мерц командасы оны жылқыны тыныштандыратын препараттармен құлатпақ болғанда, Риддикті тоқтату үшін төрт оқ керек болды, тіпті басына соққанша оның есі кірді. Оның ауырсынуға, стреске және жағдайлық үрейге төзімділігі оның табысының басты себебі, және оның өткір ақылымен бірігіп, Риддикке кез келген жағдайдан құтылуға мүмкіндік береді. Риддиктің қолға-қол соғысу дағдылары Крав-Мага, Хапкидо, Эскрима және Ниндзюцудың үйлесімінен тұрады; ол Пич Блэктің түнгі жаратылыстарының бірімен тек өзі жасаған пышақпен күресіп, оны оңай өлтірді, сондай-ақ Хроникалардағы Лорд Маршалдың ең жақсы Некромонгер жауынгерін бірнеше секунд ішінде жеңді. Одан әрі, ол Лорд Маршалды тоқтата алды және тіпті оны жарақаттады, Лорд Маршалдың айтуынша, мұндай жағдай көптен бері болмаған. Риддик оның жылдамдығына жете алмаса да, ол Лорд Маршалға қарсы бірнеше минут тұруға қабілетті болды.
Ақпараттық қызмет
Оның қатал тәрбиесіне және зорлық-зомбылыққа бейімделуіне қарамастан, Риддиктің белгілі бір шешім табу қабілеті бар екені дәлелденді. Ол және басқа апаттан аман қалғандар тұрған кен базасының бастапқы тұрғындарына не болғанын тез анықтады, сондай-ақ "Қараңғылықта" (Pitch Black) жаратылыстың соқыр нүктесін тауып, "Риддик хроникасында" (The Chronicles of Riddick) Уорден мен Тумбс адамдарының арасындағы атыс-шабуылға не себеп болғанын тез түсіндірді. Ол сондай-ақ "қашуға шебер" екені айтылады, Лорд Маршалдың Фьюриандарды тазалауынан бала кезінде аман қалған, содан кейін өмірі бойы түрлі түрмелерден қашып құтылған. Ол сондай-ақ көптеген қару-жарақтардың сапасын тез бағалай алады және тіпті ең ұсақ кемшіліктерді де таба алады. Бірде Риддик Некромонгердің бағалы қанжарының "артқы жағында жарты грамм артық салмағы бар" деген қорытындыға келді, бірақ осы бағасын айтқан дауысы абстрактілі факт емес, күреске дейінгі батылдықты білдірді. Оның жалғыз әлсіздігі (жарыққа сезімталдықтан басқа, көздік әйнексіз күнде ауырып қалғандықтан), "Қараңғылық" (Pitch Black) DVD-де айтылғандай, балаларға және оған жақын адамдарға деген мейірімі (ол адамдар оның достары болады), нәтижесінде оны сыйлық іздеуші Джонс (Коул Хаузер) ұстайды. Ол қатал кісі өлтіруші болғанымен, қажет болған жағдайда Риддик оны өлтіруге тырыспаған адамды өлтірмейді және мұқтаж адамдарға көмектеседі, егер олар оны тежемесе немесе осал қылмаса. Бұл ереженің жалғыз ерекшелігі – "Қараңғылықта" (Pitch Black) ол Каролинмен бірге басқаларға көмектесу үшін қайтып келді, одан оны жалбарынуын естіген соң. Ол сондай-ақ "Қараңғы Афина" (Dark Athena) кемесінде оған көмектескендердің көпшілігі қайтыс болғанын айтады. "Риддик хроникасында" (The Chronicles of Riddick) ол өзіне салынған сыйлықтың көптеген планеталар үшін шамамен миллион бірлік валютаға тең екенін, ал Тумбстің оны ұстауға шағын топты (алғашқыда төрт, кейін бес адам) жинағанын білгенде, оны қорлау деп санайды. Талдамалық қабілетімен қатар, Риддик әдетте адамның мінез-құлқын, әсіресе адам табиғатының қараңғы жағын жақсы сезеді. Өзі де кісі өлтіруші және бірнеше қауіпсіздік мекемелерінде болғандықтан, ол адамның жағымсыз ниеттерін олар іс-әрекет жасамас бұрын болжай алады. Кейде ол таңғалады, мысалы, "Қараңғылықта" (Pitch Black) Кэролин Фрай Джек пен Имамды шегініп кетуге мүмкіндік болғанда, оларды құтқару үшін одан бас тартқанда. Риддик сондай-ақ "Қараңғылықтан" (Pitch Black) "Риддик хроникасына" (The Chronicles of Riddick) дейін Джекке (Кайраға) деген сезімін дұрыс бағаламағанына таң қалды, ол оның оны көру үшін жалдамалы қызметкер болып, жоғары қауіпсіздіктегі түрмеде тұрғанын білгеннен кейін ғана білді. Әйтпесе, ол "Қараңғылықта" (Pitch Black) топтың кімдері бір-біріне қарсы шығатынын дұрыс болжады (әсіресе Джонс Фрайды екі есе сатуға тырысатынын) және Крематориядағы жалдамалы қызметкерлер мен күзетшілердің оның қашуына дейін бір-біріне қарсы шығатынын білді. "Риддик" фильмінде ол Джонстың әкесі өзінен жақсы адам екенін білгенде қуанды, Риддикке көмектесу үшін оралған Джонстың батылдығын мақтап айтты.
Ерекшелік
Риддиктің ең басты қасиеті – оның жеңілмейтін еркі. Өмір сүру немесе қашу мүмкіндігі жоқ сияқты көрінетін жағдайларға түскеніне қарамастан, Риддик әрқашан алға ұмтылады және ешқашан мойынсұнбайды. Ол өзінен әлдеқайда күшті, тіпті кез келген адамнан артық күшті жандармен кездескенде, олардан қашып құтылуға, өлтіруге, тіпті бағындыруға қабілетті екенін көрсетті. Көптеген тұтқындар тағдырға мойынсұнып, түрмеде қалуға дайын болғанда, ол түрмеден қашып шықты. Некромонгерлердің жартылай өлгендері оның санасын тексергенде, ол оларға ғана қарсылық көрсетпеді, сонымен қатар кері соққы берді, тіпті Риддикті өңдеуге тырысқандықтан жартылай өлгендердің ыдыстары жарылып кетті. Некромонгерлердің жартылай өлгендердің күшіне деген сенімі мен құрметін ескерсек, бұл өте таңғаларлық жайт. Мүмкін, одан да зор қабілеті – Лорд Маршалдың оның жанын ұрлау әрекетіне тойтарыс беруі болды. Оның еркі тек бір рет әлсірегендей болды, ол Кираның өліміне байланысты, ол оны құтқару үшін және Лорд Маршалды жеңуге көмектесу үшін өзін құрбан еткенде, тіпті сонда да ол қайғысын жаңа күшке айналдырды.
Қарулар
Риддик қолға түскен кез келген қарумен өлімге жеткізе алады, бірақ оның басты қаруы – күмәнсіз, пышақ. Дегенмен, Риддиктің ең әйгілі қаруы – «Риддик хроникаларында» Крематориядан қашқанда қолданған Улак пышақтары. Ол сондай-ақ Некромонгерлердің гравитациялық мылтықтарынан, шай кеселерінен және олардың арасындағы кез келген нәрседен де пайдаланады. Риддик қарусыз да тиімді түрде өлтіре алады. Екінші фильмде ол Иргундан алған пышақты онымен және Лорд Маршаллмен шайқасқанда қолданып, екеуін де өлтірді. Үшінші фильмде ол өлтірген жаратылыстың сүйектерінен жасаған семсерге негізгі қару ретінде сүйенді.
Басқа көріністер
Риддиктің "Pitch Black" фильмінен тыс алғашқы пайда болуы "Fallout Tactics" ойынында қонақ ретінде және потенциалды жаңа серік ретінде болды. Ол ойында кездейсоқ, ерекше кездесу кезінде пайда болады, бұл кездесу осы атпен – "Pitch Black" деп аталады. Фильмдегідей, Риддик – жасырын тактиканы қолданатын, қолға түйіскен шайқаста шебер, қараңғыда көру қабілетіне ие жауынгер. Риддик Xbox платформасындағы "Deathrow" ойынында ойналатын кейіпкер ретінде де пайда болды. Ол "Convicts" командасының соңғы ойыншыларының бірі және барлық жалданатын "Convict" ойыншыларының арасында ең жоғары күшке және агрессияға ие, бірақ командалық өзара әрекеттесу рейтингі бойынша ең төменгі көрсеткіштердің бірін иеленеді. "TimeSplitters" видео ойындары франшизасында Риддик кейіпкерінің пародиасы да бас кейіпкер болды. Көрермендерге жасырын қалған факті бойынша, Ричард Б. Риддик алғаш рет "Pitch Black: Slam City" комиксінде пайда болды – бұл "Pitch Black" фильмінің ресми сайтында жарияланған, фильм шығуға бір ай қалғандағы алдын ала дамыту комиксі еді. Фильмде және одан кейінгі барлық рөлдерде бұл кейіпкерді Вин Дизель сомдады. Джим мен Кен Уиттің "Pitch Black" фильміне жазған бастапқы сценарийінде Риддик кейіпкері Тарас Криг есімді әйел болған.