Кіріспе

Екінші испан республикасы кезіндегі дау
Straperlo – 1930 жылдары Нидерландыда туындаған және кейін Испанияға әкелінген схема еді. Бұл, мәнінде, түйме арқылы электрмен басқарылатын, алаяқтық рулетка болды. Соңынан туған дау республикалық үкіметтің құлауына және парламенттің поляризациясына себеп болған бірнеше фактордың бірі еді, бұл соңында Испания Азамат соғысына (1936–1939 жж.) әкеп соқты.

Атауы

Атау голландтық серіктестердің есімдерінен шыққан, олардың бірі Дэниел Штраус болды, бірақ басқаларының нақты есімдері туралы дереккөздерде келіспеушілік бар. Кейбір дереккөздерде тағы бір серіктес болған, оның аты Жюль Перел. Басқалары Штраустың әйелі Лованн үшінші серіктес болғанын айтады, бірақ Пол Престон Перловицті екінші серіктес деп есептейді. Тағы бір деректерге сәйкес, атау рулетка автоматтарына сілтеме жасаған (қосымша інжу).

Ашулы оқиға

Нидерландыда Страперло 1933 жылдың маусымында Гаагадағы Курхаус театрында таныстырылды. 1933 жылдың қазанында Голландияның Әділет министрлігі оған тыйым салды. 1934 жылы Рафаэль Салазар Алонсо Испанияның консервативті Ішкі істер министрі болды. Ол тұрақты рулетканы заңдастыру үшін пара алған бірнеше көрнекті Радикалды Республикалық партия мүшелерінің бірі болды. Ол алтын сағат пен 100 000 песета алды (2021 жылғы өмір сүру деңгейі бойынша 221 172 евро). Оның министрлігіндегі басқа да жоғары лауазымды шенеуніктер де пара алды. Дегенмен, Салазар Алонсо бұл ақшаны аз деп санап, одан да көп талап етті және ақырында Сан-Себастьян қаласындағы Grand Casino Kursaal казиносына полиция шабуылын ұйымдастырды, тіпті казино ашылған күні. Оған кек қайтару үшін өнертапқыштар президент Никето Алкала-Замораға осы мәселеге қатысты құжаттарды жіберді. Басқа бір мәлімет бойынша, олар осы кәсіпке көп ақша салғандықтан, премьер-министр Алехандро Леррукстің жеңілін шантаж жасау арқылы ақшасын қайтаруға тырысты, өйткені оның туысы бұл схемаға және ықпал ету саудасына қатысқан. Леррук іске қатыспады, ал Штраус бұл жайтты президент Алкала-Замораға хабарлады, ол оны жария етті. Бұл мәселе 1935 жылдың қазан айында Испания Кортесінде талқыланды, нәтижесінде CEDA көмегімен Салазар Алонсо ақталды. Хосе Антонио Примо де Ривера «Страперло жасасын!» деп шулады. Алайда, Радикалдық партия талқандалды және Салазар Алонсоның беделі құлады, бірақ ол Мадрид қаласының мэрі лауазымында қалды.

Салдарлар

Оппозициядағы партиялардың реакциясы, сондай-ақ Номбела ісіне байланысты реакция Лерру мен оның Радикалды республикалық партиясы үкіметінің құлауына әкеп соқты. Жаңа сайлауда Испания Коммунистік партиясы қолдауымен Халық фронты жеңіске жетті, ал Радикалды республикашылар тарап кетті. Бұл сайлаудың нәтижесінде 1936 жылдың шілде айында генерал Франсиско Франконың ұлтшылдары тарапынан төңкеріс жасалды.

Қолданылуы

Скандалдан кейін, әсіресе Испания Азамат соғысынан соң, бұл сөз испан тіліне "estraperlo" түрінде еніп, кез келген заңсыз немесе сыбайлас жемқорлық схеманы, әсіресе қара нарықты білдіретін мағына алды.