Панама каналы салдарынан туған жемқорлық ісі (1892)
Panama scandals
Панама жанжалы: 1892 ж. Франциядағы коррупциялық скандал. Панама каналын салу жобасындағы қаржы жымқырылуы, үкімет шенеуніктерінің пара алуы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1892 жылғы француз жемқорлық ісі
1892 French corruption affair
Панамалық дау (Панама каналы дауы немесе Панама ісі) – 1892 жылы Францияның үшінші республикасында француз компаниясының Панама каналын салуға жасаған сәтсіз әрекетіне байланысты болған жемқорлық оқиғасы. Шамамен жарты миллиард франк жоғалды, ал Франция үкіметінің өкілдері Панама каналы компаниясының қаржылық мәселелерін жасыру үшін пара алды. Бұл 19 ғасырдың ең ірі ақшалық жемқорлық скандалы ретінде танылады.
The Panama scandals (also known as the Panama Canal Scandal or Panama Affair) was a corruption affair that broke out in the French Third Republic in 1892, linked to a French company's failed attempt at constructing a Panama Canal. Close to half a billion francs were lost and members of the French government had taken bribes to keep quiet about the Panama Canal Company's financial troubles in what is regarded as the largest monetary corruption scandal of the 19th century.
Банкроттық жағдай
1889 жылғы 4 ақпанда Панама каналы компаниясының Парижде таратылуына Панама азаматтық соты шешім шығарды. Осы уақытта тас жотадағы жұмыстар тоқтатылып, сот тағайындаған таратушы қолданыстағы ғимараттарды, құрал-жабдықтарды және машиналарын сақтап тұруды ұйымдастырды. Бірақ бірнеше жылдың ішінде ылғалды, ыстық климат салдарынан үлкен шығындар туды. Франция үкіметі таратуды бірнеше рет кейінге шегерді, себебі әртүрлі американдық компаниялардың ұсынған бағалары жеткіліксіз болды. Капиталдың жетіспеуіне байланысты аралық компания құру мүмкін болмады. Таратушы тергеу комиссиясын тағайындады, оның 1890 жылғы есебі шлюзді каналды жалғастыруды және Колумбиямен 1878 жылғы шартты жаңаруды ұсынды. 1890 жылы Боготада жаңару туралы келісімге қол қойылды, ол 1904 жылға дейін күшінде болды. 1892 жылға қарай банкроттықтың ауқымы анық болды. 800 000-ға жуық француз азаматы, оның ішінде 15 000 жалғыз әйел, Панама каналы компаниясының акцияларына, облигацияларына және негіздейтін акцияларына салған инвестицияларын жоғалтты, бұл шамамен 1,8 миллиард алтын франкқа бағаланды. Панама каналы компаниясы тоғыз акциялық шығарылымнан 1,2 миллиард алтын франк алды, оның 960 миллионы Панамаға инвестицияланды, ал қалған үлкен сомасы қаржыгерлер мен саясаткерлердің қалтасына түсті.
On 4 February 1889, the Tribunal Civil de la Seine ordered the winding up of the Panama Canal Company in Paris. Work on the isthmus was stopped in the meantime, while the court appointed liquidator arranged to maintain the existing buildings, tools and machinery. Within a few years, however, high losses were incurred due to the damp, warm climate. The French government repeatedly delayed the liquidation, because the take over offers by various American companies seemed insufficient. An intermediate company could not be started for lack of capital. The liquidator appointed a commission of inquiry, whose 1890 report recommended continuation of the sluice canal and renewal of the 1878 contract with Colombia. The renewal was agreed in 1890 in Bogotá, to run until 1904. The dimensions of the bankruptcy were clear by 1892. Some 800,000 French people, including 15,000 single women, had lost their investments in the stocks, bonds and founder shares of the Panama Canal Company, to the considerable sum of approximately 1.8 billion gold Francs. From the nine stock issues, the Panama Canal Company received 1.2 billion gold Francs, 960 million of which were invested in Panama, a large amount having been pocketed by financiers and politicians.
Ашулы оқиға
1892/1893 жылдары көптеген министрлер (оның ішінде Клемансо) француз ұлтшылдары тарапынан 1888 жылы Фердинанд де Лессепстен пара алып, акция шығаруға рұқсат бергені үшін айыпталды, бұл Лессеп пен оның ұлы Шарлға қарсы сыбайлас жемқорлық ісіне әкелді. Сонымен қатар, 510 парламент мүшесі – оның ішінде алты министр – Панама каналы компаниясынан пара алып, компанияның қаржылық жағдайын халықтан жасырғандары үшін айыпталды. Лессепс, оның ұлы Шарльз, басқару мүшелері, сондай-ақ инженер Густав Эйфель бастапқыда ұзақ мерзімге түрмеге жабылды, бірақ кейіннен үкімдер жойылды. Пара алу ісінде бұрынғы қала құрылысы министрі Бетаут бес жылға бас бостандығынан айырылды, оның үш жылын өтеді. Канал компаниясының қаржы кеңесшісі және пара беруші агент болған Барон Рейнах өзіне-өзі қол жұмсады. Басқа айыпталушылар Англияға қашып кетті. 1894 жылдың 7 желтоқсанында Лессепс қайтыс болды. Іске қатысы бар саясаткерлердің арасында Леон Буржуа мен Альфред Жозеф Наке болды. Сыбайлас жемқорлыққа жүз төрт заң шығарушының қатысқандығы анықталды, ал Жан Жорес француз парламентімен бұл мәселені тергеу үшін тағайындалды, ол 1893 жылы аяқталды. Панама ісі бойынша тергеу 1897 жылы қайта басталды, бірақ айыпталушылар ақталды.
In 1892/1893, a large number of ministers (including Clemenceau) were accused by French nationalists of taking bribes from Ferdinand de Lesseps in 1888 to permit the stock issue, leading to a corruption trial against Lesseps and his son Charles. Meanwhile, 510 members of parliament – including six ministers – were accused of receiving bribes from the Panama Canal Company to hide the company's financial status from the public. Lesseps, his son Charles, members of the management as well as the engineer Gustave Eiffel, were at first given long jail sentences, later annulled. In the bribery trial, the former city development minister, Bethaut, received five years imprisonment, of which he served three years. Baron Reinach – the financial adviser of the Canal Company and agent for the various bribes – committed suicide. Other defendants fled to England. On 7 December 1894, Lesseps died. Politicians accused of involvement included Léon Bourgeois and Alfred Joseph Naquet. One hundred and four legislators were found to have been involved in the corruption, and Jean Jaurès was commissioned by the French parliament to conduct an enquiry into the matter, completed in 1893. The investigations into the Panama affair were resumed in 1897, but the defendants were acquitted.
Салдары
Жорж Клемансо 1893 жылғы сайлауда Корнелиус Герцпен байланысы болғандықтан жеңіліске ұшырады. Үш үкімет құласа да, бұл дағдарыс Булангер ісінен өзгешелігі – Республиканың құлату қаупі туған жоқ. Дегенмен, бұл жағдай қоғамда күмәндік тудырып, саясаткерлерге сенімсіздік сезімін қалыптастырды. Монархистер үшін бұл Республиканың жемқор екенін көрсетті. Ханна Арендт бұл оқиғаның француз антисемитизмінің дамуында маңызды рөл атқарғанын айтады, себебі оған неміс тегіндес екі еврей – барон Жак Рейнах пен Корнелиус Герц қатысты. Олар пара алған Парламент мүшелерінің қатарында болмағанмен, компания басқармасында да отырмаған. Бірақ Арендт пікірінше, олар пара ақшасын бөлумен айналысқан: Рейнах – буржуазиялық партиялардың оң қанатында, ал Герц – дінге қарсы радикалдардың арасында. Рейнах үкіметтің құпия қаржылық кеңесшісі болып, Панама компаниясымен байланысын жүргізген. Герц Рейнахтың радикалдық қанаттағы байланысшысы болды, бірақ Герцтің екі жақты саудасы мен шантажы Рейнахты өзін-өзі өлтіруге итерді. Алайда, өлімінен бұрын Рейнах Эдуард Друмонттың антисемиттік газеті Libre Parole-ге, газет оның рөлін жасырып қалғандықтары үшін, пара алған Парламент мүшелерінің тізімін берді. Осы оқиғаның арқасында Libre Parole газеті бір түндік уақытта белгісіз басылымнан елдегі ең беделді газеттердің біріне айналды. Кінәлілердің тізімі таңертең үнемі шағын бөліктермен жарияланып тұрды, нәтижесінде жүздеген саясаткерлер бірнеше ай бойы үреймен өмір сүрді. Арендт пікірінше, бұл оқиға бизнес пен мемлекет арасындағы делдалдардың басым көпшілігі еврейлер екенін көрсетті, бұл Дрейфус ісіне жол ашты. 1894 жылы екінші француз компаниясы – Compagnie Nouvelle du Canal de Panama (Жаңа Панама каналы компаниясы) құрылды, ол активтерді басқару және құрылысты аяқтау мақсатымен құрылған. Жаңа компания активтерді сатып алуға ниет білдірген сатып алушыны іздеді, олардың талап еткен бағасы 109 миллион АҚШ доллары болды. 1903 жылғы қарашадағы Hay–Bunau Varilla шарты бойынша АҚШ канал құрылысын өз қолына алды, олар жалға алу құқығын, акцияларды және активтерді 40 миллион АҚШ долларына сатып алды. Жұмыс 1904 жылы қайта басталды және канал 1914 жылдың 3 тамызында ашылды.
Georges Clemenceau was defeated in the 1893 election because of his association with Cornelius Herz. Although three governments collapsed, this crisis differed from the Boulanger affair in that the Republic was never really at risk of being overthrown. However, it did raise doubts in the public eye and meant that politicians were no longer trusted. To monarchists it proved that the republic was corrupt. Hannah Arendt argues that the affair had an immense importance in the development of French antisemitism, due to the involvement of two Jews of German origin, Baron Jacques Reinach and Cornelius Herz. Although they were not among the bribed Parliament members and not on the company's board, according to Arendt they were in charge of distributing the bribe money, Reinach among the right wing of the bourgeois parties, Herz among the anti clerical radicals. Reinach was a secret financial advisor to the government and handled its relations with the Panama Company. Herz was Reinach's contact in the radical wing, but Herz's double dealing blackmail ultimately drove Reinach to suicide. However, before his death Reinach gave a list of the suborned members of Parliament to the Libre Parole, Edouard Drumont's antisemitic daily, in exchange for the paper covering up Reinach's own role. Overnight, the story transformed La Libre Parole from an obscure sheet into one of the most influential papers in the country. The list of culprits was published morning by morning in small installments, so that hundreds of politicians had to live on tenterhooks for months. The scandal showed, in Arendt's view, that the middlemen between the business sector and the state were almost exclusively Jews, thus helping to pave the road for the Dreyfus Affair. In 1894, a second French company, the Compagnie Nouvelle du Canal de Panama (New Panama Canal Company), was created to manage the assets, and potentially finish construction. The new company sought a buyer for the assets, with an asking price of US $109 million. The construction of the canal was taken over by the United States which bought out the lease, the shares and assets in the Hay–Bunau Varilla Treaty of November 1903, for US $40 million. Work resumed in 1904 and the canal opened 3 August 1914.