Кіріспе

Skylab 4 (сонымен қатар SL 4 және SLM 3) – Skylab-тың үшінші экипаждық миссиясы және алғашқы американдық ғарыш станциясына үшінші және соңғы экипажды жеткізді. Миссия 1973 жылдың 16 қарашасында Флоридадағы Кеннеди ғарыш орталығынан Сатурн IB зымыранымен Аполлон командалық және қызметтік модулінде Джеральд П. Карр, Эдвард Гибсон және Уильям Р. Поггты ұшыру арқылы басталды және 84 күн, бір сағат 16 минутқа созылды. Skylab 4 экипажы медициналық зерттеулер, күннің байқаулары, Жер ресурстарын зерттеу, Кохутек кометасын байқау және басқа да эксперименттер саласында ғылыми тәжірибелер жүргізу кезінде 6,051 сағаттық ғарышкерлік жұмыс уақытын жұмсады. Экипаждық Skylab миссиялары ресми түрде Skylab 2, 3 және 4 деп белгіленді. Нөмірлеу туралы дұрыс түсініксіздік миссия таңбаларында "Skylab I", "Skylab II" және "Skylab 3" деп көрсетілуіне әкелді.

Іске қосу

NASA-ның ұшыру орталығы 1963 жылдың 28 қарашасынан бастап Кеннеди мүйісі деп аталатын аймақта орналасқан. Кеннеди мүйісі 1973 жылдың 9 қазанында ресми түрде бұрынғы Канаверал мүйісі деген атына қайта ауыстырылды. Сатурн V ұшыру құрылғылары LC 39A және LC 39B әлі де Меррит аралындағы Кеннеди ғарыш орталығында орналасқан. Ол Кеннеди ғарыш орталығының LC 39B ұшыру алақанынан 1973 жылдың 16 қарашасында ұшырылды.

Экипаж

Үш жаңадан келген ғарышкермен Skylab 4 – НАСА ұшқан ең көп жаңадан келген ғарышкерлерден құралған экипаж болды. Меркурий бағдарламасындағы жаңадан келгендерден тұратын ұшулардан кейін, НАСА тарихында барлығы төрт рет жаңадан келгендер ғанадан тұратын экипаж ұшты – Gemini 4, Gemini 7, Gemini 8 және Skylab 4.

Миссияның басты оқиғалары

Жаңадан келген ғарышкерлер Skylab-қа келгенде, ұшқыш костюмдері киген үш адамды кездестірді. Жакын тексеруден кейін, олар серіктерінің Skylab 4 миссиясының эмблемалары мен есімдері жазылған үш манекен екенін анықтады. Бұл манекендерді Skylab 3 миссиясы аяқталғанда Аль Бин, Джек Лусма және Оуэн Гарриотт қалдырған. Экипаж Погтың ғарышқа бейімделу кезеңіндегі ауруын ұшу хирургтарынан жасыруға тырысқаннан кейін жағдай нашарлап кетті. Ұшуды басқару орталығы борттағы дауыс жазбаларын қарап, осы жайтты анықтады. Астронавттар тобының басшысы Алан Б. Шепард оларды "өте ауыр қателік жасады" деп сөгіп, ескертті. Экипаж жұмыс ортасына бейімделуде және цехты іске қосу кезінде алдыңғы экипаждармен салыстырылатын жұмыс жүктемесіне көнуде қиындықтарға тап болды. Ұзақ миссияға қажетті мыңдаған заттарды түсіріп, орналастыру да олар үшін үлкен сынақ болды. Іске қосылу кезегіндегі кесте ұзақ жұмыс уақытын және көптеген түрлі тапсырмаларды талап етті, сондықтан экипаж тез шаршап, жоспардан қалып қойды. Миссия басталғалы жеті күн өткен соң, Skylab-тың гироскопиялық бағытталғыш жүйесінде ақау пайда болды, бұл миссияны ертерек аяқтау қаупін тудырды. Skylab үш үлкен гироскопқа тәуелді болды, олардың кез келген екеуі қажетті бақылауды қамтамасыз ете алатын. Үшінші гироскоп егер басқаларының бірі істен шыққан жағдайда резервтік рөл атқаратын. Гироскоптың бұзылуы жеткілікті майлаудың болмауына байланысты болды. Миссия кезінде екінші гироскопта да ұқсас проблемалар пайда болды, бірақ арнайы температураны бақылау және жүктемені азайту шаралары оны жұмыс істеуге мүмкіндік берді, және басқа да мәселелер туындамады. Алғыс айту күнінде Гибсон мен Пог 6,5 сағатқа созылған ғарышқа шығуды жүзеге асырды. Олардың ғарышқа шығуының бірінші бөлігінде эксперименттерді орнату және күн обсерваториясындағы пленкаларды ауыстыру жұмыстары жүргізілді. Қалған уақыт бұзылған антеннаны жөндеуге жұмсалды. Осы тәжірибе барысында Гибсон: "Бұл керемет табиғат! Ішінде қарап тұрғаныңызбен, мұнда сіз оның ішіндесіз" деді. Экипаж тамақтың дәмді болғанын, бірақ сәл әлсіз екенін хабарлады. Тамақтанудың мөлшері мен түрі қатаң диетаға байланысты қатаң түрде бақыланды. Экипаж тағамның дәмін жақсарту үшін көбірек дәмдеуіштерді пайдалануды қалағанмен, медициналық себептермен тұздың мөлшері шектелген. Бірақ үшінші миссияда NASA асханасы дәмдеуіштердің қорын арттырды, ал тұз бен бұрыш сұйық түрінде берілді (екінші экипаж әкелген ұнтақ тұз бен бұрыш тек "ауаның ластануына" себеп болды). 13 желтоқсанда экипаж Кохутек кометасын көріп, оны күн обсерваториясы мен қолға ұсталатын камераларға бағыттады. Олар алыс ультракөк сәуле камерасы/спектрографы арқылы спектрлерді жинады. Олар оны Күнге жақындаған сайын суретке түсіруді жалғастырды. 30 желтоқсанда, Күннің артынан шыққанда, Карр мен Гибсон оны ғарышқа шығып жатқанда байқады. Skylab жұмысы дамыған сайын, ғарышкерлер тым көп жұмыс істеуге мәжбүр болғанына шағымданып, ал жердегі бақылаушылар жұмыстың жеткіліксіз аяқталғанына наразылық білдірді. NASA негізгі себептерді анықтады: ұшыру алдында көптеген жаңа тапсырмалардың қосылуы және оларға тиісті оқытудың болмауы, сондай-ақ станциядағы жабдықтарды іздеу. Әуедегі ашу-ызаны талқылау үшін радиоконференция өтті, нәтижесінде жұмыс жүктемесінің кестесі өзгертілді, және миссияның соңында экипаж жоспарланғаннан да көп жұмыс жасады. Skylab 4 маңызды ғылыми жетістіктерімен танымал болды. Экипаж Жерді зерттеуге көп уақыт жұмсады. Карр мен Пог кезекпен басқаруды жүзеге асырып, Жер бетіндегі таңдалған нысандарды өлшеу және суретке түсіруге арналған сенсорлық құрылғыларды іске қосты. Гибсон және басқа экипаж мүшелері Күннің 75 000-нан астам телескоптық суретін түсірді. Суреттер рентген, ультракөк және көру спектрінде түсірілді. Миссияның аяқталуына жақындағанда, Гибсон күн бетін бақылауын жалғастырды. 1974 жылдың 21 қаңтарында Күн бетіндегі белсенді аймақта жарқын нүкте пайда болды, ол күшейіп, өсті. Гибсон осы нүктенің жарқырауы мен өсуін дереу түсіре бастады. Бұл фильм ғарыштан күн жарқырауының туылуын бейнелейтін алғашқы фильм болды. Экипаж сонымен қатар Жерді орбитадан суретке түсірді. Нұсқауларға қарамастан, экипаж (мүмкін, қателікпен) 51-аймақты суретке түсірді, бұл құпия нысанды көрсететін суреттерді жариялау керек пе деген мәселе бойынша әртүрлі үкіметтік агенттіктер арасында дау тудырды. Ақырында, сурет NASA-ның Skylab суреттерінің архивімен бірге жарияланды, бірақ көп жылдар бойы көзге түспеді. Skylab 4 астронавттары 1214 Жер айналымын және 22 сағат 13 минутқа созылған төрт ғарышқа шығуды аяқтады. Олар 84 күн, 1 сағат және 16 минут ішінде ғарышта 34,5 миллион миль (55,5 миллион км) сапар шекті. Skylab 4 – соңғы Skylab миссиясы болды, станция 1979 жылы орбитадан құлады. Үш астронавт 1960 жылдардың ортасында NASA-ға қосылған, Apollo бағдарламасы кезінде, Пог пен Карр жойылған Apollo 19 экипажының мүшелері болған. Соңында, Skylab 4 экипажының ешқайсысы қайтадан ғарышқа ұшқан жоқ, өйткені ешқайсысы Apollo–Soyuz бағдарламасына таңдалмады және олардың барлығы алғашқы Space Shuttle ұшырылғанға дейін NASA-дан кетіп қалды. Ғалым-астронавт ретінде дайындалған Гибсон 1974 жылдың желтоқсанында Skylab күн физикасы туралы мәліметтерді зерттеу үшін NASA-дан кетіп, Лос-Анджелес, Калифорниядағы The Aerospace Corporation компаниясының аға ғылыми қызметкері болып жұмыс істеді.

Байланыс үзілді

Skylab 4 миссиясы барысында жоспарланбаған байланыс үзілісі орын алды: экипажы Skylab бақылау станцияларына тікелей байланыс орнату мүмкіндігіне ие болған бір орбитаның бөлігінде миссиялық басқару орталығымен байланысқа шығудан бас тартты. Миссияның ортасынан бұрын-ақ Skylab 4 экипажы шаршап, жұмыстан қалып қойды. Жағдайды түзету үшін, олар күнделікті брифингке үшеуінің барлығы емес, тек бір ғана мүше қатысуы керек деп шешім қабылдады, ал қалған екеуі аяқтамаған жұмыстарын жалғастыра берді. Карр мен Гибсон бұл оқиғаның 1973 жылғы 30 желтоқсанда өткен әңгімеге ықпал еткенін айтты, онда экипаж және жердегі басқару орталығының байланыс адамы Ричард Х. Трули астронавттардың шаршағандықтарын ескере отырып, жұмыс кестесін қайта қарады. Карр бұл кездесуді "ғарыштағы алғашқы психологиялық кеңес сессиясы" деп атады. Бұл жағдай ғарыш медицинасы, командалық басқару және психология сияқты түрлі салаларда жан-жақты зерттелді. Ғарыштағы адам сағаттарының құны жоғары болды және XXI ғасырда да солай болып қала берді. Skylab-тағы бір күннің құны 2017 жылғы шамамен 22,4 миллион долларды құрады, сондықтан жұмыстың тоқтатылуы шығындарды ескере отырып, тиімсіз деп есептелді.

Командалық модульдің мұрасы

Skylab 4 командалық модулі 1975 жылы Ұлттық әуе және ғарыш мұражайына тапсырылды. Бұл модуль – CSM 118 командалық және қызмет көрсету модулі, және ол Skylab миссиясының бөлігі ретінде Жер орбитасында 84 күн өткізді. 2020 жылдың қыркүйегіне қарай ол Оклахома тарих орталығында қойылған. Skylab 3 және 4 ғарыш кемелері модульдерінің терезелері микрометеороид соққыларын анықтау үшін зерттелді. Ғарыш кемесінің жылулық басқаруына көмектесу үшін модульдің жартысы ақ түспен боялған. Block II Apollo CSM-де Каптон алюминий және кремний моноксидімен қапталған болса, кейінірек Skylab модульдерінде күнге қарайтын жағы ақ бояумен боялған. Капсула қазір Оклахома қаласындағы Оклахома тарих орталығында қойылған.

Миссияның белгісі

Үшбұрышты эмблема үлкен 3 саны мен ғарышкерлер зерттеген үш саланың айналасын қоршайтын радуганы бейнелейді. Ұшу кезінде астронавттар мынадай сипаттама берді: "Патчтағы символдар миссияның үш маңызды зерттеу саласын көрсетеді. Ағаш адамның табиғи ортасын білдіреді және Жер ресурстарын зерттеуді дамыту мақсатына сілтеме жасайды. Сутек атомы – ғаламның негізгі құрылыс бөлігі ретінде, адамның физикалық әлемді зерттеуін, білімді қолдануын және технологияны жетілдіруін көрсетеді. Күннің құрамында басым бөлігі сутек болғандықтан, сутек символы Күн физикасы миссиясының мақсаттарымен де байланысты. Адам силуэті адамзатты және технологияны даналықпен басқару қабілетін бейнелейді, сонымен қатар табиғи ортаға деген құрметін көрсетеді. Бұл Skylab жүргізген адам денсаулығына қатысты зерттеулермен де байланысты. Радуга, Киелі кітаптағы Күннің суға батуы туралы оқиғадан алынған, адамға берілген үміт символы болып табылады. Ол адамды қамтиды және ағаш пен сутек атомына дейін созылады, бұл ғылыми білімімізді гуманистік тұрғыдан қолдану арқылы технология мен табиғатты үйлестіруде адамның шешуші рөлін көрсетеді." Патчтың кейбір нұсқалары Коутек кометасын зерттеуге байланысты үстіңгі қисықта комета бейнесін қамтиды.