Аполлонға қонғандағы арнайы теориялар және жалғандау туралы айыптаулар

Кіріспе

Аполлонның Айға қонуларының жалған екендігі туралы мәлімдемелер

Айға қонуға қатысты арнайы теориялар NASA және басқа ұйымдардың көмегімен ұйымдастырылған алдаулар есебінен Аполлон бағдарламасының кейбір немесе барлық элементтері мен Айға жасалған қонулардың жалған екенін айтады. Бұл арнайы теориялардың ең танымал дәлелі – алты экипаждық қонудың (1969–1972 жж.) жасалғаны және он екі Аполлон астронавтының шын мәнінде Айға қонбағаны туралы мәлімдеме. Әртүрлі топтар мен жеке тұлғалар 1970 жылдардың ортасынан бері NASA және басқалардың фотосуреттер, телеметриялық ленталар, радио және теледидар хабарлары, сондай-ақ Ай тастарының үлгілері сияқты дәлелдерді жасау, өзгерту немесе жою арқылы халықты қонулар орын алды деп сендіргенін айтады. Қонулардың дұрыстығын растайтын көптеген үшінші тараптан алынған дәлелдер бар және алдау туралы мәлімдемелерге толыққанды қарсылық көрсетілген. 2000 жылдардың соңынан бастап Айды зерттеу орбиталық станциясы (LRO) Аполлон қону орындарының жоғары сапалы суреттерін түсірді, онда Ай модулінің түсірілу кезеңдері мен астронавттардың қалдырған іздері көрініс тапты. 2012 жылы Аполлонның алты миссиясының бесеуінің Айға орнатылған АҚШ туларының әлі де тік тұрғанын көрсететін суреттер жарияланды. Тек "Аполлон-11" миссиясынан басқа, оның туы Ай модулінің қозғалтқышының күшімен ай бетінен ұшып кеткен. Олардың нақты түрде жалған екеніне және жалпыға бірдей жалған ғылым ретінде қарастырылғанына қарамастан, түрлі елдерде жүргізілген сауалнамалардың нәтижесінде американдықтардың 6-20%, британдықтардың 25% және ресейліктердің 28% экипаждық қонулардың жалған екеніне сенеді. Тіпті 2001 жылы Fox телеарнасының "Конспирация теориясы: Біз Айға қондық па?" атты деректі фильмінде NASA ғарыш жарысын жеңіп алу үшін 1969 жылы алғашқы қонуды жалған көрсеткенін мәлімдеді.

Шығу тегі

Айға қону туралы құпия теориялар тақырыбындағы алғашқы және ықпалды кітап – «Біз Айға ешқашан бармадық: Американың отыз миллиард долларлық алаяғы» – 1976 жылы АҚШ-тың бұрынғы әскери-теңіз күштері офицері, ағылшын тілінде бакалавр дәрежесі бар Билл Кейсингтің жеке басылым ретінде жарық көрді. Ракеталар немесе техникалық жазу саласында білімі болмаса да, Кейсинг 1956 жылы Сатурн V зымыраны үшін F-1 қозғалтқыштарын жасаған Rocketdyne компаниясының аға техникалық жазушысы болып жұмысқа алынды. Ол 1963 жылға дейін компанияның Ұсыну полигоны зертханасындағы техникалық басылымдар бөлімінің басшысы қызметін атқарды. Кейсингтің кітабындағы көптеген айыптаулар Айға қонғандардың жалған екендігі туралы пікірталас бастауға себеп болды. Кітапта Айға адамдармен сәтті қону мүмкіндігі 0,0017% деп есептелген, ал КСРО-ның қатаң бақылауына қарамастан, НАСА-ға Айға қонған жерді жасау оңайырақ болар еді делінген. 1980 жылы «Жазық Жер қоғамы» НАСА-ны қонуды жалған деп айыптады, олардың пікірінше, бұл Голливудта Уолт Диснейдің қолдауымен, Артур Кларк жазған сценарий бойынша және Стэнли Кубрик режиссерлігімен сахналаған. Фольклорист Линда Дегх жазушы-режиссер Питер Хайамстың «Каприкорн-1» (1978) фильмін атап көрсетеді, онда Аполлон ғарыш кемесіне ұқсас ғарыш кемесінде Марсқа жасалған сапар көрсетілген. Дег бұл фильмнің Вьетнам соғысынан кейінгі кезеңдегі құпия теорияның танымалдылығын арттыруға көмектескенін айтады. Дег Уотергейттен кейінгі кезеңдегі басқа да көзқарастармен салыстыра отырып, американдықтардың ресми мәлімдемелерге сенімсіздік танытуға бейім болғанын көрсетеді. Дег былай деп жазады: «Бұқаралық ақпарат құралдары осы жартылай шындықтарды адамдар өздерінің болжамдарын шындыққа айналдыра алатын белгісіз аймаққа талқылайды. Бұқаралық ақпарат құралдары басшылықсыз адамдарға зор әсер етеді». 1994 жылы алғаш рет жарық көрген «Айдағы адам» кітабында Эндрю Чейкин 1968 жылдың желтоқсан айында Аполлон-8 Ай орбитасына шыққан кезде осындай құпия теориялардың маңызы артқанын айтады.

АҚШ пен НАСА-ның мотивтері

Айға адамдардың қонбағанын жақтаушылар NASA мен АҚШ үкіметінің ниеттері туралы бірнеше теория келтіреді. Ең басты үш теория төменде көрсетілген.

Ғарыш жарысы

Мотивациясы АҚШ-тың Кеңес Одағымен ғарыш жарысына түсуіне "суық соғыс" себеп болды. Айға қону ұлттық және технологиялық жетістік ретінде қарастырылды, бұл бүкіл әлемде даңқ әкелер еді. Бірақ Айға бару қауіпті де қымбат болатын, президент Джон Кеннедидің 1962 жылғы сөйлеген сөзінде осы туралы айтылған. Ол АҚШ-тың Айға баруды оның қиын болғандықтан таңдағанын мәлімдеді. Жалған теорияны жоққа шығарушы Фил Плейт 2002 жылғы "Жақсы астрономия" кітабында, кеңестіктердің өздерінің бәсекелес Ай бағдарламасы, кең ауқымды барлау желісі және НАСА деректерін талдауға қабілетті ғылыми қоғамдары болғандықтан, егер АҚШ Айға қонуды жалғандауға тырысса, әсіресе өздерінің бағдарламасы сәтсіз аяқталғандықтан, "қайғыдан айқайлаған" болар еді дейді. Бұл жалған екенін дәлелдеу Кеңес Одағы үшін үлкен үгіт жеңісіне айналар еді. Бірақ, қонуды аңыз деп атаудың орнына, Ұлы Кеңес Энциклопедиясының үшінші басылымы (1970–1979) (Macmillan Publishers компаниясы 1974 және 1983 жылдар аралығында ағылшын тіліне аударған, кейіннен TheFreeDictionary.com онлайн режимінде қолжетімді болды) Нил Армстронг туралы мақаласындай, қонулар туралы көптеген мақалаларды факт ретінде жариялады. Шындығында, олардың ғарыш зерттеулері туралы мақаласында Аполлон-11 қонуы 1957 жылы "Спутник" ұшырылғаннан және 1961 жылы Юрий Гагариннің ұшуынан кейін ғарыш дәуірінің "үшінші тарихи оқиғасы" деп сипатталды. Конспиролог Барт Сибрел дұрыс емес мәлімдеме жасап, "Кеңес Одағы 1972 жылдың соңына дейін терең ғарыш аппараттарын қадағалай алмады, содан кейін Аполлонның соңғы үш миссиясы күрт тоқтатылды" деді. Бұл миссиялар кенеттен емес, шығындарды қысқарту үшін тоқтатылды. Бұл туралы хабарламалар 1970 жылдың қаңтар және қыркүйек айларында жасалды, бұл Сибрелдің мәлімдеген "1972 жылдың соңына" дейін екі жыл бұрын болды. (Қараңыз: төмендегі Вьетнам соғысы). Шындығында, Кеңес Одағы 1959 жылдан бері Айға адамсыз ғарыш кемелерін жіберіп келді, ал "1962 жылы Уссурийскідегі IP-15 және Евпаториядағы (Қырым түбегінде) IP-16 терең ғарышқа бақылау станциялары енгізілді, ал Сатурн байланыс станциялары IP-3, 4 және 14-ке қосылды", соңғысының қашықтығы болды. Кеңес Одағы "Аполлон" миссияларын "ең соңғы барлау және бақылау жабдықтарымен толық жабдықталған" Ғарыш байланыс корпусы арқылы қадағалады. Василий Мишин "Айға бағдарламасы сәтсіз аяқталған" мақаласына берген сұхбатында, Аполлон қонғаннан кейін Кеңес Одағының Айға бағдарламасының қалай азайғанын айтты. 2023 жылдың мамырында Ресей ғарыш агенттігі "Роскосмос" экс-директоры Дмитрий Рогозин АҚШ астронавттарының Айға қонғанына күмәндандығын білдірді. Ол агенттігінен дәлелдеме беруді сұрағанда қанағаттанарлық жауап алмағанын айтты. Оның сөзіне göre, "Роскосмос" әріптестері оның сұрақтарына ашуланып, НАСА-мен ынтымақтастықты бұзуға ниеттенбеген.

Motivation for the United States to engage the Soviet Union in a Space Race can be traced to the Cold War. Landing on the Moon was viewed as a national and technological accomplishment that would generate world wide acclaim. But going to the Moon would be risky and expensive, as exemplified by President John F. Kennedy famously stating in a 1962 speech that the United States chose to go because it was hard. Hoax theory debunker Phil Plait says in his 2002 book Bad Astronomy, that the Soviets – with their own competing Moon program, an extensive intelligence network and a formidable scientific community able to analyze NASA data – would have "cried foul" if the United States tried to fake a Moon landing, especially since their own program had failed. Proving a hoax would have been a huge propaganda win for the Soviets. Instead, far from calling the landings a hoax, the third edition (1970–1979) of the Great Soviet Encyclopedia (which was translated into English between 1974 and 1983 by Macmillan Publishers, and was later made available online by TheFreeDictionary. com) contained many articles reporting the landings as factual, such as its article on Neil Armstrong. Indeed their article on space exploration describes the Apollo 11 landing as "the third historic event" of the space age, following the launch of Sputnik in 1957, and Yuri Gagarin's flight in 1961. Conspiracist Bart Sibrel responded, incorrectly asserting that, "the Soviets did not have the capability to track deep space craft until late in 1972, immediately after which, the last three Apollo missions were abruptly canceled." Those missions were canceled, not abruptly, but for cost cutting reasons. The announcements were made in January and September 1970, two full years before the "late 1972" claimed by Sibrel. (See Vietnam War below.) In fact, the Soviets had been sending uncrewed spacecraft to the Moon since 1959, and "during 1962, deep space tracking facilities were introduced at IP 15 in Ussuriisk and IP 16 in Evpatoria (Crimean Peninsula), while Saturn communication stations were added to IP 3, 4 and 14," the last of which having a range. The Soviet Union tracked the Apollo missions at the Space Transmissions Corps, which was "fully equipped with the latest intelligence gathering and surveillance equipment." Vasily Mishin, in an interview for the article "The Moon Programme That Faltered," describes how the Soviet Moon program dwindled after the Apollo landings. In May 2023 Dmitry Rogozin, former director general of the Russian space agency Roscosmos, expressed doubt that U. S. astronauts landed on the Moon. He complained of not receiving a satisfactory answer when he asked his agency to provide evidence. He said his colleagues at Roscosmos were angry about his questions and did not want to undermine cooperation with NASA.

НАСА-ның қаржыландыруы және беделі

Конспирологиялық теориялар бойынша, NASA ұшулардың сәтті аяқталғанын жалған көрсетіп, ұяттан сақтану және қаржыландыруды жалғастыру үшін мұндай қадамға барған. NASA Айға сапар үшін "шамамен 30 миллиард АҚШ долларын" жұмсады, ал Кейсинг өзінің кітабында бұл қаражатты көптеген адамдарды "пара беруге" пайдалануға боларын айтты. Көптеген конспирологтар сол кезде Айға адамды жіберу мүмкін емес деп есептейді, сондықтан Кеннедидің 1961 жылғы мақсатын орындау үшін, "осы онжылдық аяқталуына дейін Айға адамды қондырып, оны Жерге қауіпсіз жеткізу" үшін ұшулардың жалған екенін дәлелдейді. Шындығында, NASA 1973 жылы АҚШ Конгресіне Аполлон бағдарламасының құнын 25,4 миллиард АҚШ доллары деп есеп берді. Мэри Беннетт пен Дэвид Перси 2001 жылы жарық көрген "Қараңғы Ай: Аполлон және сыбызғылар" кітабында NASA белгілі және белгісіз барлық қауіптерге қарамастан, тікелей эфирде астронавттың ауырып қалғанын немесе қаза болғанын көрсетуге батыл болмайтынын мәлімдеді. Кері дәлел ретінде, NASA Аполлон-1 кемесіндегі өрт кезіндегі сынақтарда экипаждың толық құрамын жоғалту арқылы бағдарламаға үлкен ұят пен саяси қарсылық келтірді, бұл оның жоғары басшылығының Сенат пен Өкілдер палатасының ғарыш бақылау комитеттерінен сұрақтарға жауап беруіне әкелді. Технологиялық шектеулерге байланысты қону және ұшыру кезінде бейне трансляция жүргізілген жоқ.

Вьетнам соғысы

Американдық патриоттық достар желісі 2009 жылы қонулар АҚШ үкіметіне халық назарын Вьетнам соғысынан аударуға көмектесті деп мәлімдеді, сондықтан экипажбен қонулар АҚШ соғыстағы қатысуын тоқтатқан шамамен бір уақытта тоқталды. Бірақ шындығында, қонулардың аяқталуы "кенеспеді" (жоғарыдағы Ғарыш жарысы тақырыбына қараңыз). Соғыс – NASA-ның қаржыландыру үшін күрескен көптеген федералдық бюджеттік баптардың бірі болды; NASA-ның бюджеті 1966 жылы ең жоғары деңгейге жетті, ал 1972 жылы 42%-ға төмендеді. Осы себепті соңғы рейстер қысқартылды, сондай-ақ тұрақты ғарыш станциясы және экипажбен Марсқа ұшу сияқты одан да амбициялы жобалар да тоқтатылды.

Жалған мәлімдемелер мен қарсылықтар

Айға қонуға қатысты көптеген арзаншылдық теориялар ұсынылды, олар қонулар мүлдем болған жоқ және NASA қызметкерлері жалған айтты деген немесе қонулар болды, бірақ хабарланғандай емес деп мәлімдейді. Арзаншылдар миссиялардың тарихи жазбаларындағы кемшіліктер мен үйлеспеушіліктерге назар аударды. Басты идея – барлық адамдарды Айға қондыру бағдарламасы бастапқыдан соңына дейін жалған болды. Кейбіреулер Айға адамдарды жіберуге қажетті технология болмады немесе Ван Аллен сәулелендіру белдеулері, күннің жарқырауы, күн желдері, короналды масса шығару және ғарыштық сәулелер мұндай саяхатты мүмкінсіз етті деп санайды. Аргонн ұлттық зертханасының ғалымдары Винс Кальдер мен Эндрю Джонсон зертхананың сайтында арзаншылдардың талаптарына толық жауап берді. Олар NASA-ның Айға қонуды бейнелеуі негізінен дұрыс екенін көрсетіп, оған қате жазылған фотосуреттер және шала жартылай жеке естеліктер сияқты жиі кездесетін қателерді де қосты. Ғылыми тәсілді қолдану арқылы, байқалатын фактілерге қайшы келетін кез келген гипотеза жобалады. "Шын қону" гипотезасы бір дереккөзден келгендіктен, ол бір оқиға, ал арзаншылдық гипотезасында біртілдік жоқ, себебі арзаншылдардың әңгімелері әртүрлі.

Қатысқан қастандықшылардың саны

Джеймс Лонгускидің пікірінше, қастандық теориялары олардың ауқымы мен күрделілігіне байланысты мүмкін емес. Мұндай қастандыққа Аполлон жобасында шамамен он жыл жұмыс істеген 400 мыңнан астам адам, Айға қадам басқан 12 адам, олармен бірге командалық модульдің ұшқыштары ретінде ұшқан тағы 6 адам және Айдың орбитасында айналған тағы 6 астронавт қатысуға тиіс болар еді. Жүздеген мың адам – астронавттар, ғалымдар, инженерлер, техниктер және білікті жұмысшылар – бұл құпияны сақтап қалуға міндетті болар еді. Лонгуски Айға шынайы қонудың, мұндай үлкен қастандық жасап, қонуды жалғандаудан әлдеқайда оңайырақ болар еді деген пікірде. Бүгінгі күнге дейін АҚШ үкіметінен немесе Аполлон бағдарламасына қатысы бар НАСА-дан ешкім Айға қонудың жалған екенін айтқан жоқ. Пенн Жилетт 2005 жылы телешоуының «Пенн мен Теллер: Рас емес!» эпизодындағы «Қастандық теориялары» бөлімінде осыған назар салды. Қатысқан адамдардың саны көп болғандықтан және Уотергейт жанжалын ескере отырып, Жиллетт қазірге дейін біреудің осы әрекеттің шындығын жариялағанын айтты. Физик Дэвид Роберт Граймс қатысқан адамдардың санына сүйене отырып, қастандықтың ашылуына кеткен уақытты есептеді. Оның есептеулері PRISM бақылау бағдарламасы, Тускегидегі сифилис эксперименті және ФБР-дің сот-медициналық скандалы туралы деректерді пайдаланды. Граймс Айға қонудың жалғандығына 411 000 адамның қатысуы қажет екенін және ол 3,68 жыл ішінде ашылатынын болжады; Граймс зерттеуі болжамдағы қастандықтан тыс көздер арқылы ашылу мүмкіндігін қарастырмады. Ол тек қана қастандықтың ішіндегі адамдардың (хабар берушілер немесе қателіктер арқылы) ашуын қарастырды.

Фото және кино ерекшеліктері

Айға қонуды жоққа шығарушылар NASA фотосуреттеріне ерекше назар бөледі. Олар Айда түсірілген фотосуреттер мен бейнематериалдардағы ерекшеліктерге тоқталады. Фотография сарапшылары (соның ішінде NASA-мен байланысы жоқтар) осы ерекшеліктердің нақты Айға қону кезінде күтілетін нәрсеге сәйкес келетінін, ал өңделген немесе студияда түсірілген суреттерде мұндайлар кездеспейтінін айтты. Төменде негізгі аргументтер (қарапайым мәтінмен) және оларға қарсы аргументтер (көшірмемен) тізімделген. 1. Кейбір фотосуреттерде нысаналар объектілердің артында орналасқан сияқты көрінеді. Камералар Réseau пластинасымен (ұсақ сызықтар салынған мөлдір шыны пластинамен) жабдықталған, бұл фотоға түсірілген объектінің тордың "алдында" пайда болуын мүмкін емес етеді. Құрлықшылдар жиі осы дәлелді объектілер фотосуреттерге "жабыстырылған" және осылайша торды жасырған деп жорамалдайды. Бұл эффект тек көшірілген және сканерленген фотосуреттерде ғана көрінеді, түпнұсқаларда емес. Бұл әсердің себебі – шамадан тыс экспозиция: эмульсияның ақ аймақтары жұқа қара сызықтардың үстіне "ағып" кетеді. Сызықтардың қалыңдығы шамамен 0,1 мм, ал эмульсия оны толық жасыру үшін оның жартысына жуығын ғана ағызу керек. Сонымен қатар, көптеген фотосуреттерде сызықтың ортасы "жуылған", бірақ қалған бөлігі бұзылмаған. Америка туының кейбір фотосуреттерінде сызықтың бөліктері қызыл жолақтарда көрінеді, ал сол сызықтың бөліктері ақ жолақтарда өшірілген немесе көрінбейді. Ақ жолақтарды туға "жабыстырудың" қажеті болмаған. 2. Сызықтар кейде бұрылып немесе дұрыс емес жерде орналасқан. Бұл суреттердің эстетикалық әсерін арттыру үшін оларды кесу және/немесе айналдырудың нәтижесінде пайда болған. Аполлон ғарышкерлері Carl Zeiss оптикасы бар жоғары ажыратымды Hasselblad 500 EL камераларын және 70 мм орта форматты пленка журналын қолданды. 4. Фотосуреттерде жұлдыздар жоқ; Аполлон 11 ғарышкерлері миссиядан кейінгі баспасөз конференциясында сыртқы кеңістікте жұлдыздарды көргенін есіне түсірмегендерін айтты. Құрлықшылдар NASA-ның жұлдыздарды фотосуреттерге қоспауды шешкенін, өйткені астрономдар оларды фотосуреттер Жерден немесе Айдан түсірілгенін анықтау үшін пайдалана алатынын, оларды анықтап, аспандық орны мен параллаксын салыстыра алатынын айтады. Ғарышкерлер Айдың күндізгі уақытында жалаңаш көзбен жұлдыздарды көру туралы айтып отыр. Олар инерциялық анықтамалық платформаларын, Аполлон PGNCS-ті сәйкестендіре отырып, ғарыш кемесінің навигациялық оптикасы арқылы жұлдыздарды үнемі байқап отыратын. Жұлдыздар ғарыш кемесінде, "Мир" станциясында, Жерді бақылау фотосуреттерінде және тіпті түнде өткізілетін спорттық іс-шараларда түсірілген фотосуреттерде сирек кездеседі. Күннің сәулесі Жер-Ай жүйесіндегі ғарыш кеңістігінде күндізгі уақытта Жер бетіне жететін күн сәулесінен кем емес, сондықтан күн сәулесімен жарықтандырылған объектілерді түсіру үшін қолданылатын камералар күндізгі жарыққа бейімделген. Жұлдыздардың әлсіз жарығы көзге көрінетін суреттерді түсіру үшін жеткілікті жарық бермейді. Барлық экипаждық қонулар Айдың күндізгі уақытында болды. Осылайша, жұлдыздар Күннің және Айдың бетінен шағылған күн сәулесінің жарығынан жарықсыз қалды. Ғарышкерлердің көздері айналасындағы күн сәулесіне бейімделгендіктен, олар салыстырмалы түрде әлсіз жұлдыздарды көре алмады. Ғарышкерлер жұлдыздарды жалаңаш көзбен тек Айдың көлеңкесінде болған кезде ғана көре алды. Камера параметрлері алдыңғы пландағы объекті жарық болған кезде жақсы жарықтандырылған фонды қара түске айналдырады, бұл камераны алдыңғы пландағы жарық кескінді шайып кетпеуі үшін сақина жылдамдығын арттыруға мәжбүр етеді. Бұл эффектті мына жерде көруге болады. Бұл эффект түнде жарық тұрған тұрақтан жұлдыздарды көре алмауға ұқсас – жұлдыздар жарық өшірілген кезде ғана көрінеді. Аполлон-16 кемесі Ай бетіне арнайы алыс ультракөк сәуле камерасын/спектрографты алып келді және оны Аполлон Ай модулінің (LM) көлеңкесінде пайдаланды. Ол Жерді және көптеген жұлдыздарды суретке түсірді, олардың кейбіреулері көрінетін жарықта күңгірт, ал ультракөк сәуледе жарқыраған. Кейіннен бұл бақылаулар орбиталық ультракөк телескоптардың бақылауларымен сәйкес келді. Сонымен қатар, осы жұлдыздардың Жерге қатысты орналасуы Аполлон-16 суреттерінің уақыты мен орналасуы бойынша дұрыс. Күн коронасының суретіне Меркурий планетасы мен кейбір фондық жұлдыздар түсірілді.

Moon landing conspiracists focus heavily on NASA photos. They point to oddities in photos and films taken on the Moon. Photography experts (including those unrelated to NASA) have replied that the oddities are consistent with what should be expected from a real Moon landing, and are not consistent with tweaked or studio imagery. Some main arguments (set in plain text) and counterarguments (set in italics) are listed below. 1. In some photos, the crosshairs appear to be behind objects. The cameras were fitted with a Réseau plate (a clear glass plate with a reticle etched on), making it impossible for any photographed object to appear "in front" of the grid. Conspiracists often use this evidence to suggest that objects were "pasted" over the photographs, and hence obscure the reticle. This effect only appears in copied and scanned photos, not any originals. It is caused by overexposure: the bright white areas of the emulsion "bleed" over the thin black crosshairs. The crosshairs are only about 0.004 inches thick (0.1 mm) and emulsion would only have to bleed about half that much to fully obscure it. Furthermore, there are many photos where the middle of the crosshair is "washed out" but the rest is intact. In some photos of the American flag, parts of one crosshair appear on the red stripes, but parts of the same crosshair are faded or invisible on the white stripes. There would have been no reason to "paste" white stripes onto the flag. 2. Crosshairs are sometimes rotated or in the wrong place. This is a result of popular photos being cropped and/or rotated for aesthetic impact. The Apollo astronauts used high resolution Hasselblad 500 EL cameras with Carl Zeiss optics and a 70 mm medium format film magazine. 4. There are no stars in any of the photos; the Apollo 11 astronauts also stated in post mission press conferences that they did not remember seeing any stars during extravehicular activity (EVA). Conspiracists contend that NASA chose not to put the stars into the photos because astronomers would have been able to use them to determine whether the photos were taken from the Earth or the Moon, by means of identifying them and comparing their celestial position and parallax to what would be expected for either observation site. The astronauts were talking about naked eye sightings of stars during the lunar daytime. They regularly sighted stars through the spacecraft navigation optics while aligning their inertial reference platforms, the Apollo PGNCS. Stars are rarely seen in Space Shuttle, Mir, Earth observation photos, or even photos taken at sporting events held at night. The light from the Sun in outer space in the Earth Moon system is at least as bright as the sunlight that reaches the Earth's surface on a clear day at noon, so cameras used for imaging subjects illuminated by sunlight are set for a daylight exposure. The dim light of the stars simply does not provide enough exposure to record visible images. All crewed landings happened during the lunar daytime. Thus, the stars were outshone by the Sun and by sunlight reflected off the Moon's surface. The astronauts' eyes were adapted to the sunlit landscape around them so that they could not see the relatively faint stars. The astronauts could see stars with the naked eye only when they were in the shadow of the Moon. Camera settings can turn a well lit background to black when the foreground object is brightly lit, forcing the camera to increase shutter speed so that the foreground light does not wash out the image. A demonstration of this effect is here. The effect is similar to not being able to see stars from a brightly lit parking lot at night – the stars only become visible when the lights are turned off. A special far ultraviolet camera, the Far Ultraviolet Camera/Spectrograph, was taken to the lunar surface on Apollo 16 and operated in the shadow of the Apollo Lunar Module (LM). It took photos of Earth and of many stars, some of which are dim in visible light but bright in the ultraviolet. These observations were later matched with observations taken by orbiting ultraviolet telescopes. Furthermore, the positions of those stars with respect to Earth are correct for the time and location of the Apollo 16 photos. Photos of the solar corona that included the planet Mercury and some background stars were taken from lunar orbit by Apollo 15 Command Module Pilot Al Worden. Photos of the planet Venus (which is much brighter than any of the stars) were taken from the Moon's surface by astronaut Alan Shepard during the Apollo 14 mission. 5. The angle and color of shadows are inconsistent. This suggests that artificial lights were used. Shadows on the Moon are complicated by reflected light, uneven ground, wide angle lens distortion, and lunar dust. There are several light sources: the Sun, sunlight reflected from the Earth, sunlight reflected from the Moon's surface, and sunlight reflected from the astronauts and the Lunar Module. Light from these sources is scattered by lunar dust in many directions, including into shadows. Shadows falling into craters and hills may appear longer, shorter and distorted. Furthermore, shadows display the properties of vanishing point perspective, leading them to converge to a point on the horizon. This theory was further debunked on the MythBusters episode "NASA Moon Landing". 6. There are identical backgrounds in photos which, according to their captions, were taken miles apart. This suggests that a painted background was used. Backgrounds were not identical, just similar. What appear as nearby hills in some photos are actually mountains many miles away. On Earth, objects that are further away will appear fainter and less detailed. On the Moon, there is no atmosphere or haze to obscure faraway objects, thus they appear clearer and nearer. Furthermore, there are very few objects (such as trees) to help judge distance. One such case is debunked in "Who Mourns For Apollo?" by Mike Bara. 7. The number of photos taken is implausibly high. Up to one photo per 50 seconds. Simplified gear with fixed settings allowed two photos a second. Many were taken immediately after each other as stereo pairs or panorama sequences. The calculation (one per 50 seconds) was based on a lone astronaut on the surface, and does not take into account that there were two astronauts sharing the workload and simultaneously taking photographs during an Extra vehicular activity (EVA). 8. The photos contain artifacts like the two seemingly matching 'C's on a rock and on the ground. These may be labeled studio props. The C shaped objects are most likely printing imperfections and do not appear in the original film from the camera. It has been suggested that the "C" is a coiled hair. 9. A resident of Perth, Western Australia, a woman named Una Ronald (a pseudonym created by the authors of the source), said that for two or three seconds she saw a Coca Cola bottle roll across the lower right quadrant of her television screen that was displaying the live broadcast of the Apollo 11 EVA. She also said that several letters appeared in The West Australian discussing the Coca Cola bottle incident within ten days of the lunar landing. No such newspaper reports or recordings have been found. Ronald's claims have only been relayed by one source. There are also flaws in the story, e. g., the statement that she had to stay up late to watch the Moon landing live is easily discounted by many witnesses in Australia who watched the landing in the middle of their daytime. 10. The 1994 book Moon Shot contains an obviously fake composite photo of Alan Shepard hitting a golf ball on the Moon with another astronaut. It was used instead of the only existing real images, from the TV monitor, which the editors seemingly felt were too grainy for their book. The book publishers did not work for NASA, although the authors were retired NASA astronauts. 11. There appear to be "hot spots" in some photos that look like a large spotlight was used in place of the Sun. Pits on the Moon's surface focus and reflect light like the tiny glass spheres used in the coating of street signs, or dewdrops on wet grass. This creates a glow around the photographer's own shadow when it appears in a photograph (see Heiligenschein). If the astronaut is standing in sunlight while photographing into shade, light reflected off his white spacesuit yields a similar effect to a spotlight. Some widely published Apollo photos were high contrast copies. Scans of the original transparencies are generally much more evenly lit. An example is shown below:

12. Who filmed Neil Armstrong stepping onto the Moon? Cameras on the Lunar Module did. The Apollo TV camera mounted in the Modularized Equipment Stowage Assembly (MESA) of the Apollo Lunar Module gave a view from the exterior. While still on the Module's ladder steps, Armstrong deployed the MESA from the side of the Lunar Module, unpacking, amongst other things, the TV camera. The TV camera was then powered on and a signal transmitted back to Earth. This meant that upwards of 600 million people on Earth could watch the live feed with only a very slight delay. Similar technology was also used on subsequent Apollo missions. It was also filmed from an automatic 16mm movie camera mounted in a window of the Lunar Module.

Қоршаған орта

1. Астронавттар Ван Аллен сәулелендіру белдеуінен және галактикалық қоршаған орта сәулеленуінен сәулеленуге ұшырағандықтан сапардан аман қалмауы мүмкін еді (радиациялық улану және ғарыштық сәулелерден денсаулыққа қауіп). Кейбір конспирологтар Жұлдызды Балық Басты (1962 жылы жоғары биіктікте ядролық сынақ) Ван Аллен белдеуінде тағы бір қарқынды қабат құрды деп болжайды. Ішкі белдеу – ең қауіпті белдеу, онда энергетикалық протондар бар. Сыртқы белдеуде энергиясы төмен электрондар (бета-бөлшектер) аз қауіпті. Аполлон ғарыш кемесі ішкі белдеуден бірнеше минут ішінде, ал сыртқы белдеуден шамамен бір жарым сағат ішінде өтті. Бұдан басқа, радиациялық әсерді азайту үшін белдеулер арқылы Жерден Айға орбиталық траектория таңдалды. Фил Плейт 1 ремнен (10 мсв) аз орташа дозаны атап өтті, бұл үш жыл бойы теңіз деңгейінде өмір сүрген кезде алынған қоршаған ортаның сәулеленуіне тең. Сапарда алынған жалпы сәулелену ядролық энергетика саласындағы жұмысшыларға бір жылға рұқсат етілген сәулеленумен бірдей болды және ғарыш айлағы ғарышкерлері алған сәулеленуден көп емес. Сонымен қатар, Lunar Orbiter және Luna 3 сияқты (фильмді әзірлеу процесінде қолданылатын) айлық зерттеушілермен тасымалданатын фильм тұманға ұшыраған жоқ. 3. Айдың күндізгі бетіндегі температура соншалықты жоғары, камера пленкасы еріп кетер еді. Айдың бетіндегі жылуды тікелей байланыста емес құрылғыларға (мысалы, камераларға) тиімді байланыстыратын атмосфера жоқ. Вакуумда жылу беру механизмі ретінде тек сәулелену ғана қалады. Радиациялық жылу беру физикасы жақсы түсініледі, ал пассивті оптикалық қаптамалар мен бояуларды дұрыс пайдалану камералардағы пленканың температурасын бақылауға жеткілікті болды; Ай модулінің температурасы алтын түске ие ұқсас қаптамалармен бақыланды. Сондай-ақ, Айдың бетінде айдың түскі уақытында өте ыстық бола бастаса да, әрбір Аполлон қонуы Айдың қону орнында күн шыққаннан кейін жасалды; Айдың күні шамамен 29 1/2 Жер күні, яғни бір Ай күні (күннің таң ата бастауынан кешке дейін) шамамен он бес Жер күніне созылады. Ұзақ уақытқа созылатын уақытта ғарышкерлер күн мен жер бетінің температурасы көтеріле берген сайын, олардың ғарыш костюмдерінің салқындату жүктемесі көбейгенін байқады, бірақ әсері белсенді және пассивті салқындату жүйелерімен оңай терістелді. Фильм тікелей күн сәулесінде болған жоқ, сондықтан ол қыздырылмады. 4. Аполлон-16 экипажы Айға бара жатқанда болған үлкен күн жарқылынан аман қалмауы мүмкін еді. Аполлон-16 ұшырылуы кезінде үлкен күн жарқылы болған жоқ. 1972 жылдың тамызында Аполлон-16 Жерге оралғаннан кейін және Аполлон-17 ұшқанға дейін үлкен күн жарқылы болды. 5. Астронавттар Ай бетіне орнатқан ту жел болмаса да желбіреген. Бұл оның Жерде түсірілгенін және желдің туды желбіретіп жібергенін көрсетеді. Сибрелдің айтуынша, бұл ғарышкерлерді салқындату үшін пайдаланылған ішкі желдеткіштерден туындаған болуы мүмкін, өйткені олардың ғарыш костюмдерінің салқындату жүйелері Жерде тым ауыр болған болар еді. Ту Г пішіндес таяққа бекітілді (қараңыз Ай туын құрастыру), сондықтан ол төмен аспайды. Ту тек астронавттар оны орнына жылжытқанда ғана желбіреген сияқты. Ауа кедергісі болмаған кезде, бұл қозғалыстар тудың бос бұрышын біраз уақыт бойы маятник сияқты соғады. Тудың толқыны сақталған кезде бүлінгендіктен болды. Видеодан көрініп тұрғандай, астронавттар флагштокты босатып жібергенде, ол қысқа уақытқа тербеліп, кейін бір жерде тұрып қалады. Бұл теория MythBusters эпизодының "NASA Айға қону" эпизодында одан әрі жоққа шығарылды. 6. Ай шаңындағы іздер ылғалдың жоқтығына қарамастан, күтпегендей жақсы сақталған. Ай шаңы Жер шаңы сияқты ауа райына ұшырамайды және өткір жиектері бар. Бұл шаң бөлшектерінің бір-біріне жабысып, вакуумда өз пішіндерін ұстауына мүмкіндік береді. Астронавттар оны "тальк ұнтағы немесе ылғал құм" сияқты сипаттады. Егер қонуды сыртта, шөлде түсірсе, онда миссиялық бейнелерде жер бетінде жылу толқындары көрініс табатын болар еді, бірақ мұндай жылу толқындары кадрларда жоқ. Егер қонуды дыбыс сатысында түсірсе, бірнеше аномалиялар орын алады, соның ішінде параллакстың болмауы және камера қозғалған жағдайда фонның көлемі ұлғаяды немесе азаяды (фотосуреттер ровер қозғалыста болған кезде түсірілді, бірақ фонның көлемі өзгергенінің дәлелі жоқ). Бұл теория MythBusters эпизодының "NASA Айға қону" эпизодында одан әрі жоққа шығарылды.

1. The astronauts could not have survived the trip because of exposure to radiation from the Van Allen radiation belt and galactic ambient radiation (see radiation poisoning and health threat from cosmic rays). Some conspiracists have suggested that Starfish Prime (a high altitude nuclear test in 1962) formed another intense layer on the Van Allen belt. The inner belt is the more dangerous one, containing energetic protons. The outer one has less dangerous low energy electrons (Beta particles). The Apollo spacecraft passed through the inner belt in a matter of minutes and the outer belt in about 1 1/2 hours. Furthermore, the orbital transfer trajectory from Earth to the Moon through the belts was chosen to lessen radiation exposure. Phil Plait cited an average dose of less than 1 rem (10 mSv), which is equivalent to the ambient radiation received by living at sea level for three years. The total radiation received on the trip was about the same as allowed for workers in the nuclear energy field for a year and not much more than what Space Shuttle astronauts received. Furthermore, film carried by uncrewed lunar probes such as the Lunar Orbiter and Luna 3 (which used on board film development processes) was not fogged. 3. The Moon's surface during the daytime is so hot that camera film would have melted. There is no atmosphere to efficiently bind lunar surface heat to devices (such as cameras) that are not in direct contact with it. In a vacuum, only radiation remains as a heat transfer mechanism. The physics of radiative heat transfer are thoroughly understood, and the proper use of passive optical coatings and paints was enough to control the temperature of the film within the cameras; Lunar Module temperatures were controlled with similar coatings that gave them a gold color. Also, while the Moon's surface does get very hot at lunar noon, every Apollo landing was made shortly after lunar sunrise at the landing site; the Moon's day is about 29 1/2 Earth days long, meaning that one Moon day (dawn to dusk) lasts nearly fifteen Earth days. During the longer stays, the astronauts did notice increased cooling loads on their spacesuits as the sun and surface temperature continued to rise, but the effect was easily countered by the passive and active cooling systems. The film was not in direct sunlight, so it was not overheated. 4. The Apollo 16 crew could not have survived a big solar flare firing out when they were on their way to the Moon. No large solar flare occurred during the flight of Apollo 16. There were large solar flares in August 1972, after Apollo 16 returned to Earth and before the flight of Apollo 17. 5. The flag placed on the surface by the astronauts fluttered despite there being no wind on the Moon. This suggests that it was filmed on Earth and a breeze caused the flag to flutter. Sibrel said that it may have been caused by indoor fans used to cool the astronauts since their spacesuit cooling systems would have been too heavy on Earth. The flag was fastened to a Г shaped rod (see Lunar Flag Assembly) so that it did not hang down. The flag only seemed to flutter when the astronauts were moving it into position. Without air drag, these movements caused the free corner of the flag to swing like a pendulum for some time. The flag was rippled because it had been folded during storage – the ripples could be mistaken for movement in a still photo. Videos show that when the astronauts let go of the flagpole it vibrates briefly but then remains still. This theory was further debunked on the MythBusters episode "NASA Moon Landing". 6. Footprints in the Moondust are unexpectedly well preserved, despite the lack of moisture. Moondust has not been weathered like Earth sand and has sharp edges. This allows the dust particles to stick together and hold their shape in the vacuum. The astronauts likened it to "talcum powder or wet sand". If the landings were filmed outside in a desert, heat waves would be present on the surface in mission videos, but no such heat waves exist in the footage. If the landings were filmed in a sound stage, several anomalies would occur, including a lack of parallax, and an increase or decrease in the size of the backdrop if the camera moved (footage was filmed while the rover was in motion, and yet no evidence of any change in the size of the background is present). This theory was further debunked on the MythBusters episode "NASA Moon Landing".

Механикалық мәселелер

1. Ай модульдері жарылыс кратерлерін немесе шаңның шашырауының белгілерін қалдырмады. Кратерлердің пайда болуы күтілмейді. Соңғы қону кезінде түсіру жылдамдығын баяулату жүйесі едәуір төмендетілді. Ай модулі енді жылдамдықпен тез төмендемеді, сондықтан түсіру қозғалтқышы қондырғының өзінің салмағын ғана ұстап тұруға тиіс болды, бұл Айдың тартылыс күшімен және түсіру отынының таусылуына жақын болуымен жеңілдетілді. Қону кезінде қозғалтқыш итерілісі соқпақтан шығу ауданына бөлінгенде, қозғалтқыштан тыс кеңістікте соқпақ таралып, қысым тез төмендеді. Ракетаның түтін газдары атмосфераға қарағанда вакуумда қозғалтқыш соқпағынан шыққаннан кейін әлдеқайда жылдам кеңейеді. Атмосфераның ракета жалындарына тигізетін әсерін Жерден ұшыру кезінде көруге болады; ракета жұқа атмосфера арқылы көтерілген сайын, түтін жалындары айқын кеңейеді. Бұл әсерді азайту үшін вакуумға арналған ракета қозғалтқыштарының соқпақтары Жердегілерге қарағанда ұзын болады, бірақ олар бұл таралуды тоқтаталмайды. Сондықтан қондырғының түтін газдары қону орнынан тыс кеңістікке жылдам тарады. Түсіру қозғалтқыштары әрбір қонудың 16 мм фильмінде көрініп тұрғандай, өте ұсақ беттік шаңды шашыратып, көптеген миссия командирлері оның көрінуге тигізетін әсері туралы айтты. Қондырғылар көбінесе көлденең және тік қозғалыс жасады, ал фотосуреттерде соңғы түсу жолындағы беттің сырғып қалғандығы көрінеді. Соңында, Айдың реголиті оның беткі шаң қабатының астында өте тығыз, сондықтан түсіру қозғалтқышы "кратерді" жасау мүмкін емес. Аполлон 11 қондырғысының астындағы жарылыс кратері түсіру механизмінің соқпағының көлеңкелерінің ұзындығын және қондырғы шассисінің қаншалықты сығылғанын және қондырғының тіреуіш табандары Ай бетіне қаншалықты терең енгенін бағалау арқылы өлшенді, нәтижесінде қозғалтқыш түсіру кезінде және қону кезінде шамамен реголиттің арасынан шығарғандығы анықталды. 2. Ұшыру зымыранының екінші сатысы немесе Ай модулінің көтерілу сатысы немесе екеуі де көзге көрінетін жалынды шығармады. Ай модульдері қарапайымдылығы мен сенімділігі үшін таңдалған Аэрозин 50 (отын) және динитроген тетроксиді (окистендіргіш) отындарын қолданды; олар гиперголикалық түрде, жанасу кезінде, ұшқынсыз жандырылады. Бұл отындар дерлік мөлдір түтін шығарады. Осы отын американдық "Титан II" зымыранының ядросында да қолданылды. Олардың түтін жалындарының мөлдірлігі көптеген ұшыру фотосуреттерінде байқалады. Вакуумда атылатын ракета қозғалтқыштарының түтін жалындары қозғалтқыш соқпағынан шыққаннан кейін (жоғарыда қараңыз) тез таралып, олардың көрінуін одан әрі төмендетеді. Соңында, ракета қозғалтқыштары ішкі коррозияны баяулату үшін көбінесе "бай" режимде жұмыс істейді. Жерде артық отын атмосфералық оттегімен жанасып, көзге көрінетін жалынды күшейтеді. Бұл вакуумда мүмкін емес. 3. Ай модульдері 17 тонна салмақта болды және Ай шаңында ешқандай із қалдырмады, бірақ олардың жанында табан іздері көрінеді. Жер бетінде Аполлон 11 Ай модулі, Eagle, отынмен және экипажымен бірге шамамен салмақта болды, ал Ай бетінде, Ай орбитасынан түсу кезінде отын мен окистендіргішті жұмсағаннан кейін, қондырғы шамамен салмақта болды. Астронавттар қондырғыдан әлдеқайда жеңіл болды, бірақ олардың аяқ киімдері қондырғының шамамен 3 фут (1 м) диаметрлі тіреуіш табандарынан әлдеқайда кішкентай болды. Реголиттің сығылуын масса емес, қысым (немесе бірлік ауданына күш) анықтайды. Кейбір фотосуреттерде тіреуіш табандар реголитке басып кірді, әсіресе олар қону кезінде бүйірінен қозғалғанда. (Аполлон 11 тіреуіш табандарының астындағы жүктеме қысымы, қондырғының салмағы EVA конфигурациясындағы астронавттың салмағынан 44 есе көп болған кезде, астронавттардың аяқ киімдерінің жүктеме қысымына шамамен тең болуы керек еді.) 4. Астронавттардың ғарыш киімдерінің құрамына кіретін кондиционерлер атмосфера жоқ жағдайда жұмыс істей алмайды. Салқындату жүйелері тек вакуумда жұмыс істей алады. Су рюкзактан шығып, металл сублиматор табағындағы кішкентай тесіктер арқылы шығып, кеңістікке тез буланып кетті. Буланудың жылуын жоғалту қалған суды мұздатып, тақтаның сыртында мұз қабатын қалыптастырды, ол да кеңістікке сублимацияланды (қатты күйден тікелей газға өтті). Астронавт киген LCG (Сұйық салқындату киімі) арқылы бөлек су айналымы ағып, оның метаболикалық қалдық жылуын сублиматор табаны арқылы өткізеді, онда ол салқындатылып LCG-ге қайтарылады. Азық судың мөлшері шамамен сегіз сағат салқындатуға мүмкіндік берді; оның көлеміне байланысты ол көбінесе EVA ұзақтығы бойынша шектеуші фактор болып табылды.

1. The Lunar Modules made no blast craters or any sign of dust scatter. No crater should be expected. The thrust Descent Propulsion System was throttled very far down during the final landing. The Lunar Module was no longer quickly decelerating, so the descent engine only had to support the lander's own weight, which was lessened by the Moon's gravity and by the near exhaustion of the descent propellants. At landing, the engine thrust divided by the nozzle exit area is only about
Beyond the engine nozzle, the plume spreads, and the pressure drops very quickly. Rocket exhaust gasses expand much more quickly after leaving the engine nozzle in a vacuum than in an atmosphere. The effect of an atmosphere on rocket plumes can be easily seen in launches from Earth; as the rocket rises through the thinning atmosphere, the exhaust plumes broaden very noticeably. To lessen this, rocket engines made for vacuums have longer bells than those made for use on Earth, but they still cannot stop this spreading. The lander's exhaust gases, therefore, expanded quickly well beyond the landing site. The descent engines did scatter a lot of very fine surface dust as seen in 16mm movies of each landing, and many mission commanders spoke of its effect on visibility. The landers were generally moving horizontally as well as vertically, and photos do show scouring of the surface along the final descent path. Finally, the lunar regolith is very compact below its surface dust layer, making it impossible for the descent engine to blast out a "crater". A blast crater was measured under the Apollo 11 lander using shadow lengths of the descent engine bell and estimates of the amount that the landing gear had compressed and how deep the lander footpads had pressed into the lunar surface and it was found that the engine had eroded between of regolith out from underneath the engine bell during the final descent and landing. 2. The second stage of the launch rocket or the Lunar Module ascent stage or both made no visible flame. The Lunar Modules used Aerozine 50 (fuel) and dinitrogen tetroxide (oxidizer) propellants, chosen for simplicity and reliability; they ignite hypergolically – upon contact – without the need for a spark. These propellants produce a nearly transparent exhaust. The same fuel was used by the core of the American Titan II rocket. The transparency of their plumes is apparent in many launch photos. The plumes of rocket engines fired in a vacuum spread out very quickly as they leave the engine nozzle (see above), further lessening their visibility. Finally, rocket engines often run "rich" to slow internal corrosion. On Earth, the excess fuel burns in contact with atmospheric oxygen, enhancing the visible flame. This cannot happen in a vacuum. 3. The Lunar Modules weighed 17 tons and made no mark on the Moondust, yet footprints can be seen beside them. On the surface of the Earth, Apollo 11's fueled and crewed Lunar Module, Eagle, would have weighed approximately On the surface of the Moon, however, after expending fuel and oxidizer on its descent from lunar orbit, the lander weighed about The astronauts were much lighter than the lander, but their boots were much smaller than the lander's approximately 3 feet (1 m) diameter footpads. Pressure (or force per unit area) rather than mass determines the amount of regolith compression. In some photos, the footpads did press into the regolith, especially when they moved sideways at touchdown. (The bearing pressure under Apollo 11's footpads, with the lander being about 44 times the weight of an EVA configured astronaut, would have been of similar magnitude to the bearing pressure exerted by the astronauts' boots.) 4. The air conditioning units that were part of the astronauts' spacesuits could not have worked in an environment of no atmosphere. The cooling units could only work in a vacuum. Water from a tank in the backpack flowed out through tiny pores in a metal sublimator plate where it quickly vaporized into space. The loss of the heat of vaporization froze the remaining water, forming a layer of ice on the outside of the plate that also sublimated into space (turning from a solid directly into a gas). A separate water loop flowed through the LCG (Liquid Cooling Garment) worn by the astronaut, carrying his metabolic waste heat through the sublimator plate where it was cooled and returned to the LCG. The of feedwater gave about eight hours of cooling; because of its bulk, it was often the limiting consumable on the length of an EVA.

Теледидар арнаулы бағдарламалары

Алғашқы көрсетілген күні: 2002 жылдың 16 қазаны. Fox телеарнасында алғашқы көрсетілімі: 2001 жылдың 15 ақпаны.