Америкалық астронавт Фрэнк Борман: Өмір жолы мен еңбектері

Кіріспе

Фрэнк Фредерик Борман II (1928 жылғы 14 наурыз – 2023 жылғы 7 қараша) – америкалық ғарышкер және Айды зерттеуші.

Фрэнк Фредерик Борман II (1928 жылы 14 наурыз – 2023 жылы 7 қараша) АҚШ Әуе күштерінің полковнигі, авиациялық инженер, NASA ғарышкері, сынақ ұшқышы және бизнесмен болған. Ол Айдың айналасын ұшқан алғашқы «Аполлон-8» миссиясының командирі болды және экипаж мүшелері Джим Ловелл мен Уильям Андерспен бірге осы құрметті іске қол жеткізген 24 адамның алғашқысы болды. Осы еңбегі үшін ол Конгресс ғарыш медалімен марапатталды. 1950 жылы Вест-Пойнттің 670 түлектің арасында сегізінші болып бітіргенге дейін төрт күн бұрын Борман АҚШ Әуе күштеріне офицер болып тағайындалды. Ол истребитель ұшқышы болып даярланды және Филиппинде қызмет етті. 1957 жылы ол Калтехте ғылым магистрі дәрежесін алды, содан кейін Вест-Пойнтта термодинамика және сұйықтықтар механикасы пәнінен ассистент-профессор болып жұмыс істеді. 1960 жылы ол Калифорниядағы Эдвардс әуе базасындағы АҚШ Әуе күштерінің сынақ ұшқыштары мектебінің 60-C тобына қабылданды және сынақ ұшқышы ретінде біліктілік алды. Бітірген соң, ол Аэроғарыш зерттеуші пилоттар мектебінің алғашқы тобындағы бес студенттің бірі болып қабылданды. Борман 1962 жылы «Екінші топ» деп аталған, «Келесі тоғыз» тобымен бірге NASA ғарышкері болып таңдалды. 1966 жылы ол «Жеміш-7» миссиясының командирі ретінде 14 күндік ғарышқа ұшу рекордын орнатты. Ол «Аполлон-1» өртін терген NASA комиссиясының мүшесі болды, содан кейін 1968 жылдың желтоқсан айында «Аполлон-8» миссиясымен Айға ұшты. Бұл миссия Андерстің Айдың көрінісіндегі Жердің суретімен және Рождество қарсаңында Ай орбитасынан Жерге телеарна арқылы берілген «Жаратылыс» кітабынан оқылған үзіндімен танымал болды. «Аполлон-11» Айға қонған миссия кезінде ол Ақ үймен NASA байланыс адамы болды, онда президент Ричард Никсонмен бірге ұшыруды теледидардан тамашалады. 1970 жылы NASA және Әуе күштерінен зейнеткерлікке шыққаннан кейін Борман «Шығыс әуе жолдары» компаниясының операциялар жөніндегі аға вице-президенті болды. 1975 жылы ол «Шығыс» компаниясының бас директоры, ал 1976 жылы – директорлар кеңесінің төрағасы болды. Оның басшылығымен «Шығыс» тарихындағы ең табысты төрт жылды бастан өткерді, бірақ әуе тасымалының либерализациясы және жаңа ұшақтарды сатып алу үшін алған қосымша қарыздар жалақыны төмендетуге және жұмыстан босатуларға, сондай-ақ кәсіподақтармен қақтығысқа әкелді, нәтижесінде ол 1986 жылы отставкаға кетті. Ол Нью-Мексико штатының Лас-Крусес қаласына көшіп, ұлы Фредпен бірге «Форд» автосалонын басқарды. 1998 жылы олар Монтана штатының Бигхорн қаласында мал өсіретін ранчо сатып алды.

Frank Frederick Borman II (March 14, 1928 – November 7, 2023) was an American United States Air Force (USAF) colonel, aeronautical engineer, NASA astronaut, test pilot, and businessman. He was the commander of Apollo 8, the first mission to fly around the Moon, and together with crewmates Jim Lovell and William Anders, became the first of 24 humans to do so, for which he was awarded the Congressional Space Medal of Honor. Four days before he graduated with the West Point Class of 1950, in which he was ranked eighth out of 670, Borman was commissioned in the USAF. He qualified as a fighter pilot and served in the Philippines. He earned a Master of Science degree at Caltech in 1957, and then became an assistant professor of thermodynamics and fluid mechanics at West Point. In 1960, he was selected for Class 60 C at the USAF Experimental Flight Test Pilot School at Edwards Air Force Base in California and qualified as a test pilot. On graduation, he was accepted as one of five students in the first class at the Aerospace Research Pilot School. Borman was selected as a NASA astronaut with the second group, known as the Next Nine, in 1962. In 1966, he set a fourteen day spaceflight endurance record as commander of Gemini 7. He served on the NASA review board which investigated the Apollo 1 fire, and then flew to the Moon with Apollo 8 in December 1968. The mission is known for the Earthrise photograph taken by Anders of the Earth rising above the lunar horizon as the Command/Service Module orbited the Moon, and for the reading from Genesis, which was televised to Earth from lunar orbit on Christmas Eve. During the Apollo 11 Moon landing mission, he was the NASA liaison at the White House, where he viewed the launch on television with President Richard Nixon. After retiring from NASA and the Air Force in 1970, Borman became senior vice president for operations at Eastern Air Lines. He became chief executive officer of Eastern in 1975, and chairman of the board in 1976. Under his leadership, Eastern went through the four most profitable years in its history, but airline deregulation and the additional debt that it took on to purchase new aircraft led to pay cuts and layoffs, and ultimately to conflict with unions, resulting in his resignation in 1986. He moved to Las Cruces, New Mexico, where he ran a Ford dealership with his son, Fred. In 1998, they bought a cattle ranch in Bighorn, Montana.

Ерте өмір және білім

Фрэнк Фредерик Борман II родился 14 марта 1928 года по адресу 2162 West 11th Avenue в городе Гэри, штат Индиана, как единственный ребенок Эдвина Отто Бормана (1901–1994), владевшего там автосалоном Oldsmobile, и его жены Марджори Энн Борман (урождённой Пирс; 1904–1989), назвавшей его в честь своего деда по отцовской линии. Он происходил из немецкой семьи. Его прадед Кристофер Борман эмигрировал из Германии в конце 19 века и работал тубистом в передвижном цирке. Поскольку он страдал от многочисленных проблем с пазухами и сосцевидными отростками в холодную и влажную погоду, его семья переехала в более благоприятный климат Тусона, штат Аризона, который Борман считал своим родным городом. Его отец арендовал заправочную станцию Mobil. Борман посещал начальную школу Сэм Хьюз в Тусоне, где играл в футбол и бейсбол. Затем он поступил в среднюю школу Мансфелд, где попробовал свои силы в футбольной команде. Он оказался недостаточно хорош, поэтому создал свою команду с несколькими местными мальчиками, спонсируемую местным ювелирным магазином. Он заработал немного денег, разнося газету Arizona Daily Star. После Мансфельда Борман продолжил обучение в средней школе Тусона, где был отличником. Он играл на позиции квотербека в юношеской команде, а затем стал вторым квотербеком в основной команде. Квотербек основной команды сломал руку во время первой игры и выбыл на большую часть сезона. Хотя все четыре попытки паса вперед, которые он предпринял в том году, были неточными, команда выиграла чемпионат штата. Он также начал встречаться с Сьюзан Багби, второкурсницей в его школе. После того, как Соединенные Штаты вступили во Вторую мировую войну в 1941 году, его родители нашли работу на новом авиационном заводе Consolidated Vultee в Тусоне. Его первая поездка на самолете состоялась, когда ему было пять лет. Он научился летать в возрасте 15 лет, беря уроки у женщины-инструктора, Бобби Кролл, на аэродроме Гилпин. Получив свидетельство студента-пилота, он вступил в местный летный клуб. Он также строил модели самолетов из бальзового дерева. Борман помогал другу строить модели самолетов, когда отец друга спросил его о его планах на будущее. Борман сказал ему, что хочет поступить в колледж и изучать авиационную инженерию, но у его родителей не было денег, чтобы отправить его в университет за пределами штата, и ни Университет Аризоны, ни Университет штата Аризона в то время не предлагали передовых курсов по авиационной инженерии. Его футбольных навыков было недостаточно для получения спортивной стипендии, и ему не хватало политических связей, чтобы получить назначение в Военную академию Соединенных Штатов в Вест-Пойнте. Поэтому он планировал поступить в армию, что позволило бы ему претендовать на бесплатное обучение в колледже по программе G.I. Bill. Отец его друга сказал ему, что он знает Ричарда Ф. Харлесса, конгрессмена, представляющего Аризону. У Харлесса уже был основной кандидат в Вест-Пойнт, но отец друга Бормана убедил Харлесса включить Бормана в качестве третьего альтернативного кандидата. Борман сдал вступительный экзамен в Вест-Пойнт, но поскольку его шансы на поступление в Вест-Пойнт были невелики, он также прошел медицинское обследование в армии и успешно прошел оба. Но окончание войны изменило отношение к службе в армии, и все три кандидата, стоявшие перед ним, отказались от поступления. Вместо того чтобы после окончания средней школы отправиться в Форт-МакАртур, он пошел в Вест-Пойнт. Он обнаружил, что ему нравится преподавать, и все еще мог летать на T-33 с авиабазы Стюарт по выходным. Однажды летом он также посетил школу выживания ВВС США на авиабазе Стэд в Неваде. Чак Йегер, комендант школы летчиков-испытателей ВВС США в Эдвардсе, сказал ему: "Можешь поцеловать свою чертову карьеру в ВВС". За время службы в ВВС Борман налетал 3600 часов, из которых 3000 часов - на реактивных самолетах.

Frank Frederick Borman II was born on March 14, 1928, at 2162 West 11th Avenue in Gary, Indiana, the only child of Edwin Otto Borman (1901–1994) who owned an Oldsmobile car dealership there and his wife Marjorie Ann Borman (née Pearce; 1904–1989), who named him after his paternal grandfather. He was of German descent. His great grandfather Christopher Borman immigrated from Germany in the late 19th century and worked as a tuba player in a traveling circus. Because he suffered from numerous sinus and mastoid problems in the cold and damp weather, his family moved to the better climate of Tucson, Arizona, which Borman considered his hometown. His father bought a lease on a Mobil service station. Borman attended Sam Hughes Elementary School in Tucson, where he played soccer and baseball. He then went to Mansfeld Junior High School, where he tried out for the football team. He was not good enough, so he formed his own team with some local boys, sponsored by a local jewelry store. He earned some money with a newspaper route, delivering copies of the Arizona Daily Star. After Mansfeld, Borman went on to Tucson High School, where he was an honor student. He played quarterback on the junior varsity team, and then became the second string quarterback on the varsity team. The first string quarterback broke his arm during the first game, and was out for most of the season. Although every one of the four forward passes he attempted that year was incomplete, the team went on to win the state championship. He also started dating Susan Bugbee, a sophomore at his school. After the United States entered World War II in 1941, his parents found work at a new Consolidated Vultee aircraft factory in Tucson. His first ride in an airplane had been when he was five years old. He learned to fly at the age of 15, taking lessons with a female instructor, Bobbie Kroll, at Gilpin Field. When he obtained his student pilot certificate, he joined a local flying club. He also built model airplanes out of balsa wood. Borman was helping a friend build model planes, when his friend's father asked him about his plans for the future. Borman told him that he wanted to go to college and study aeronautical engineering, but his parents did not have the money to send him to an out of state university, and neither the University of Arizona nor Arizona State University offered top notch courses in aeronautical engineering at that time. His football skills were insufficient to secure an athletic scholarship, and he lacked the political connections to secure an appointment to the United States Military Academy at West Point. He therefore planned to join the Army, which would allow him to qualify for free college tuition under the G. I. Bill. His friend's father told him that he knew Richard F. Harless, the congressman who represented Arizona. Harless already had a principal nominee for West Point, but Borman's friend's father convinced Harless to list Borman as a third alternative. Borman took the West Point entrance examination, but since his chances of a West Point appointment were slim, he also took the Army physical, and passed both. But the end of the war had changed attitudes towards joining the military, and the three nominees ahead of him all dropped out. Instead of reporting to Fort MacArthur on graduation from high school, he went to West Point. He found he enjoyed teaching, and was still able to fly a T 33 from Stewart Air Force Base on weekends. One summer he also attended the USAF Survival School at Stead Air Force Base in Nevada. Chuck Yeager, the commandant of the USAF Test Pilot School at Edwards, told him: "you can kiss your godamned Air Force career goodbye." During his Air Force service, Borman logged 3,600 hours of flying time, of which 3,000 was in jet aircraft.

NASA-ның

Борман отбасымен бірге Хьюстон, Техас штатына көшіп келді, онда Адамды космосқа ұшыру орталығы (MSC) құрылып жатқан еді, және алғашқы үй салу шартына 26 500 долларға (1962 жылғы 26 500 доллар қазіргі кезде шамамен <есептелген сомаға> тең) қол қойды. «Меркурий жетілігі» көрсеткен үлгіге сәйкес, тоғыз астронавттың әрқайсысына басқаларымен бөлісетін білімді дамыту және ұшқыштар мен инженерлерге астронавттардың пікірін жеткізу үшін арнайы салалар бекітілді. Борманға «Жеміні» жобасында қолданылған «Титан II» күшейткіші тағайындалды, әйтсе де ол бұл салада тәжірибесіз болды. Бұл тапсырма Денвер (Колорадо штаты) және Балтимор (Мэриленд штаты) қалаларындағы «Мартин Мариетта» зауыттарына көптеген сапарларды қамтыды, онда «Титан II» құрастырылды. Оның жауапкершілігіне авариялық жағдайды анықтау жүйесі (ЭДС) кірді. Борман Вернер фон Браунмен келісіп, адамның реакциясы жеткілікті жылдам болмайтын жағдайларда автоматтандырылған жүйелерге сену қажет екенін айтты. Бұл НАСА-ның Ұшу экипажына қолдау көрсету бөлімінің бастығы Уоррен Дж. Норт сияқты тәжірибелі мамандарға ұнамады, ол автоматтандырылған жүйенің адам шеберлігінен артық екенін қабылдағысы келмеді. Оқу сабақтары да болды. Бастапқыда әр астронавтқа ғарыш кемесінің қозғалтқыштары, орбиталық механика, астрономия, есептеу техникасы және ғарыш медицинасы сияқты пәндер бойынша төрт айлық оқу курсы ұсынылды. Сонымен қатар, «Жеміні» ғарыш кемесімен, «Титан II» және «Атлас» күшейткіштерімен, сондай-ақ «Ажена» нысаналық аппаратымен таныстырылды. Джунглиде тірі қалу жаттығуы Панамадағы Альбрук әуе күштері базасындағы АҚШ-тың тропикалық тірі қалу мектебінде, шөлде тірі қалу жаттығуы Невададағы Стейд әуе күштері базасында, ал судан тірі қалу жаттығуы Флоридадағы Пенсакола әскери-теңіз базасындағы «Дилберт Дункерде» және Галвестон шығанағында өтті. Геологиядан 50 сағат оқу сабағы берілді, сондай-ақ Аризонадағы Гранд-Каньон мен Метеор кратеріне саяхаттар ұйымдастырылды. Борман бұл уақытты босқа кетірді деп ойлады. «Мен тас жинауға қызығушылық танытпадым, - деді ол кейін сұхбат берушіге, - мен кеңестіктерден бұрын Айға жеткім келді».

Borman moved with his family to Houston, Texas, where the Manned Spacecraft Center (MSC) was still being established, and signed his first home construction contract, for $26,500 (26500.0 in 1962 is equivalent to about <calculated amount> in recent years). Following the precedent set by the Mercury Seven, each of the Nine was assigned a special area in which to develop expertise that could be shared with the others, and to provide astronaut input to the designers and engineers. Borman's assignment was the Titan II booster used by Project Gemini, although he had no experience in that area. The assignment involved many trips to the Martin Marietta plants in Denver, Colorado, and Baltimore, Maryland, where the Titan IIs were built. His responsibility included the Emergency Detection System (EDS) developed for an abort situation. Borman agreed with Wernher von Braun that reliance would have to be placed on automated systems in situations where human reaction time would not be fast enough. This was much to the consternation of old hands like Warren J. North, the NASA Chief of the Flight Crew Support Division, who did not accept the notion that an automated system was superior to the skill of a human being. There was also classroom work. Initially, each of the astronauts was given four months of classroom instruction on subjects such as spacecraft propulsion, orbital mechanics, astronomy, computing, and space medicine. There was also familiarization with the Gemini spacecraft, Titan II and Atlas boosters, and the Agena target vehicle. Jungle survival training was conducted at the USAF Tropic Survival School at Albrook Air Force Station in Panama, desert survival training at Stead Air Force Base in Nevada, and water survival training on the Dilbert Dunker at the Naval Air Station Pensacola in Florida and on Galveston Bay. There were fifty hours of instruction in geology, with field trips to the Grand Canyon and Meteor Crater in Arizona. Borman thought it was a waste of time. "I didn't care about picking up rocks," he later told an interviewer, "I wanted to beat the Soviets to the Moon".

"Жекешелер" жобасы

Ұшу экипажы операцияларының бастығы, Меркурий 7 астронавты Дик Слейтон, «Жеміні» жобасының ұшу кестесін жасағанда, Меркурий 7 астронавты Алан Шепардты бірінші экипаждық ұшудың, «Жеміні-3» командирі етіп тағайындады, ал «Келесі тоғыз» астронавты Том Стаффордты оның орынбасар ұшқышы ретінде белгіледі. Меркурий 7 астронавты Гас Гриссом қосалқы экипажға командалық жасады, Борман оның орынбасар ұшқышы болды. Слейтон құрған экипаж алмасу жүйесі бойынша, бір миссияның қосалқы экипажы үшінші миссияның негізгі экипажына айналады. Сондықтан Борман ұзақ, он төрт күндік миссия ретінде жоспарланған «Жеміні-6» ұшуының орынбасар ұшқышы болды. Аполлонның Айға сапары кем дегенде бір аптаға созылуы күтілді, сондықтан «Жеміні» жобасының мақсаттарының бірі – экипаж бен ғарыш кемесінің құрамдас бөліктерінің осы мерзім ішінде ғарышта жұмыс істеу қабілетін сынау болды. 1963 жылғы қазанда Шепард ұшуға жарамсыз деп табылғанда, Гриссом мен Борман «Жеміні-3» миссиясының негізгі экипажына айналды. Гриссом Борманды үйіне шақырып, миссия туралы әңгімелесті, содан кейін ұзақ талқыдан кейін Борманмен жұмыс істей алмайтынына шешім қабылдады. Ширра мен Стаффорд Жерге оралғанда, Борман мен Ловеллге кішкентай машинаның алдыңғы орындығындай ғана кеңістікте үш күн қалды. Борман бірдеңе дұрыс болмай, ерте оралуға мүмкіндік беретін жағдай туса екен деп үміттене бастады. Соңғыда, 18 желтоқсанда оралу уақыты жетті. Екі астронавтты декседрин стимуляторының көмегімен сергітті. Қайта кіру қатесіз орындалды, ал «Жеміні-7» ғарыш кемесі құтқару кемесінен, «Усп» әуе кемесінен 10 шақырым қашықтықта қонды. Борман бұрын ешқашан әуе кемесінде болмаған, оның өлшемі оны таң қалдырды. Борман осы миссиясы үшін NASA-ның «Ерекше қызмет» медалімен марапатталды және полковник шынжырғысына көтерілді. 37 жасында ол Әуе күштеріндегі ең жас толыққанды полковник болды.

Аполлон 1

Аполлон жобасын жоспарлау кезінде Слейтон "Егіздер" миссиясын басқарған тәжірибелі астронавттардың басшылығымен жаңа экипаждарды тағайындады. Ай модулімен ұшу кезінде аға ұшқыш (кейін командалық модульдің ұшқышы деп аталатын) тәжірибелі астронавт болуы керек, өйткені ол командалық модульді жалғыз ұшуы тиіс. Борманға екінші миссияға, яғни Ай модулісіз Жер орбитасына ұшуға, резервтік экипажды тағайындау тапсырылды. Содан кейін ол төртінші, Жер орбитасына ай модулімен ортақ миссияны басқаратын болады. Ол аға ұшқыш ретінде Чарльз Басеттке және ұшқыш ретінде Билл Андерске (кейін Ай модулі ұшқышы ретінде белгілі болды) берілді; Басетттің Джемини 9-да ұшатыны күтілді, бірақ ол Сидің де қаза тапқан әуе апатынан қайтыс болды. Содан кейін Борманға аға ұшқыш ретінде Стаффорд, ал ұшқыш ретінде Коллинз берілді. Кейіннен Стаффордқа өз экипажы берілді, ал Андерс Борманның экипажына қайта тағайындалды. Колинстің "Жетіз" ғарыш кемесі бойынша тәжірибесі болғандықтан, ол аға ұшқыш болды. Екінші миссия тоқтатылды, бірақ Борманның міндеті өзгермеді, бірақ бұл үшінші миссия болды, ал оған қосымша жауапкершілік жүктелмеді. Экипаждың таңдалуы 1966 жылы 22 желтоқсанда НАСА баспасөз хабарламасында ресми түрде жарияланды. 1967 жылы 27 қаңтарда алғашқы экипажмен Аполлон миссиясының экипаж мүшелері (Аполлон 1 – кейін AS 204 деп аталды), Гас Грисом, Эд Уайт және Роджер Б. Чаффи командалық модульде болған өрттен қаза тапты. Осы қасіретті оқиғадан кейін АС 204 Апатты тексеру комиссиясына өрттің негізгі себептерін тексеру және түзету шараларын ұсыну тапсырылды. Борман тоғыз мүшесі бар комиссияда қызмет ететін жалғыз астронавт ретінде таңдалды. Ол өртеніп кеткен командалық модульді тексеріп, коммутаторлар мен автоматтық қосқыштардың орналасуын растады. 1967 жылы сәуірде, Борман Аполлон 1 өртін тергеген АҚШ Өкілдер палатасы мен АҚШ Сенатының комитеттері алдында куәлік берген бес ғарышкердің бірі болды (басқалары Шепард, Ширра, Слейтон және Макдивит). Борманға қатал, кейде жауыз сұрақтар қойылды. Борманның куәлігі Конгрессті "Аполлон" кемесі қауіпсіз ұшуға қабілетті екеніне сендірді. Ол оларға: "Біз сіздерге біздің басқаруға, біздің инженерлік қызметімізге және өзімізге сенімді екенімізді айтуға тырысамыз. Менің ойымша, сұрақ мынада: Сіз бізге сенімдісіз бе?" Апаттан кейін Джо Ши Аполлон жобасының менеджері лауазымынан кетті. MSC директоры Роберт Гилрут Борманға бұл лауазымды ұсынды, бірақ ол оны қабылдамады. Жұмысты Гилруттың орынбасары Джордж Лоу атқарды; Борман командалық модульдер жасалған Калифорния штатының Дауни қаласындағы Солтүстік Америка авиация зауытына уақытша жіберілді. Борман апаттың негізгі себептерінің бірімен бетпе-бет келді: жұмысты уақытында орындау мен ғарыш кемесін мүмкіндігінше жақсы жасау арасындағы табиғи шиеленістік. Борман Солтүстік Америкадағы қауіпсіздік инженериясынан жауапты болған сынақ ұшқышы Скотт Кросфилдпен тиімді авариялық оттегі жүйесін жобалау туралы дауласты. Борман бұл жобаны қабылдамауға мәжбүр болды, өйткені ол экипажды зиянды түтіннен қорғамады. Кросфилд сол кезде Солтүстік Американың S II, Сатурн V Ай зымыранының екінші сатысын жеткізуге қарсы болды, ол Кросфилд қауіпсіз емес деп есептеді. Борман Солтүстік Америкадағы менеджментке Кросфилдпен жұмыс істей алмайтынын айтты, ал Кросфилд ақырында компаниядан кетті. Астронавттарға минут емес, секунд ішінде шығуды қамтамасыз ететін қайта жобаланған люк ғарыш кемесінің салмағын арттырды. Парашюттерді қосымша салмақты ұстап тұру үшін қайта жасау керек болды, оларды қайта сынау 250 000 долларға шықты. Бұл Джордж Мюллермен келіспеушілікке әкелді, ол шығынның тым жоғары екенін ойлады.

In planning for Project Apollo, Slayton designated new crews under the command of the experienced astronauts who commanded the early Gemini missions. On missions with a lunar module, the senior pilot (later known as the command module pilot) would also be an experienced astronaut, as he would have to fly the command module solo. Borman was given the assignment of backup for the second mission, an Earth orbital mission without a lunar module. He would then command the fourth, a medium Earth orbit mission with a lunar module. He was given Charles Bassett for a senior pilot and Bill Anders as the pilot (later known as the lunar module pilot); Bassett was expected to fly on Gemini 9, but he died in the air crash that also killed See. Borman was then given Stafford as senior pilot and Collins as pilot. Subsequently, Stafford was given his own crew, and Anders was reassigned to Borman's crew. As Collins had spaceflight experience on Gemini 10, he became the senior pilot. The second mission was scrubbed, but Borman's remained unchanged, although now it was to be the third mission, and he had no backup responsibility. The crew selection was officially announced in a NASA press release on December 22, 1966. On January 27, 1967, the crew members of the first crewed Apollo mission (Apollo 1 — then designated AS 204), Gus Grissom, Ed White, and Roger B. Chaffee, were killed in a fire aboard their command module. Following this deadly accident, the AS 204 Accident Review Board was charged with investigating the root causes of the fire and recommending corrective measures. Borman was chosen as the only astronaut to serve on the nine member review board. He inspected the burnt out command module and verified the positions of the switches and circuit breakers. In April 1967, while serving on the board, Borman was one of five astronauts who testified before the United States House of Representatives and United States Senate committees investigating the Apollo 1 fire (the others were Shepard, Schirra, Slayton and McDivitt). Borman faced tough and sometimes hostile questioning. Borman's testimony helped convince Congress that Apollo would be safe to fly again. He told them: "We are trying to tell you that we are confident in our management, and in our engineering and in ourselves. I think the question is really: Are you confident in us?" In the aftermath of the disaster, Joe Shea resigned as manager of the Apollo project. Robert Gilruth, the director of the MSC, offered the position to Borman, who turned it down. The job was given to Gilruth's deputy, George Low; Borman accepted a temporary posting to the North American Aviation plant in Downey, California, where the command modules were made, to oversee the implementation of the recommendations of the AS 204 Accident Review Board. Borman was forced to confront one of the root causes of the disaster: the natural tension between getting the job done on time and building the spacecraft as well as possible. Borman argued with test pilot Scott Crossfield, who was in charge of safety engineering at North American, over the design of an effective emergency oxygen system. Borman refused to accept the design because it did not protect the crew from noxious fumes. Crossfield then opposed the delivery of North American's S II, the second stage of the Saturn V Moon rocket, which Crossfield deemed unsafe. Borman informed management at North American that he could not work with Crossfield, and Crossfield eventually left the company. A redesigned hatch that allowed the astronauts to exit within seconds instead of minutes added to the weight of the spacecraft. The parachutes had to be redesigned to ensure they could hold the additional weight, and re testing them cost $250,000. This led to a clash with George Mueller, who thought the cost was excessive.

Аполлон 8

Борманның Жер орбитасының орташа биіктіктегі Ай модулін сынау миссиясы енді Аполлон-9 деп жоспарланып, 1969 жылдың басында, 1968 жылдың желтоқсанында Макдивиттің төмен Жер орбитасындағы миссиясынан кейін өткізілуге тиіс болды. Экипаж тағайындалуы 1967 жылдың 20 қарашасында ресми түрде жарияланды, бірақ 1968 жылдың шілдесінде Коллинз мойын дискісінің ісінуінен зардап шекті, оны жөндеу үшін операция қажет болды. 1968 жылдың шілдесінде оның орнына Ловелл келді, ол Борманды "Жетіз-7" экипажымен қайта біріктірді. 1968 жылдың маусымында Аполлон-8-дің LM-3 ККС-ке келген кезде жүзден астам маңызды ақаулар анықталды, бұл Гилруттың LM-3 1968 жылы ұшуға дайын болмайды деген қорытындыға әкелді. 1968 жылдың тамызында, КГБ-ның Кеңес Одағы жыл соңына дейін Айға айналып ұшуды қарастырып отырғаны туралы есепке жауап ретінде Лоу Аполлон бағдарламасын жолға қою үшін батыл шешім ұсынды. Келесі Командалық-Қызметтік Модуль (CSM) ("CSM-103" деп белгіленген) LM-3-тен үш ай бұрын дайын болатындықтан, CSM-ға арналған миссияны 1968 жылдың желтоқсанында ұшуға болады. "Аполлон-7" ұшуын қайталаудың орнына, оны Айға жіберіп, Жерге оралғанға дейін Ай орбитасына енгізуге болады. Бұл 1969 жылдың ортасында Айға қону кестесін сақтауға мүмкіндік береді, орташа Жер орбитасындағы миссияны өткізу қажеттілігін жояды. Аполлон-8 миссиясының өзгеруіне байланысты Слейтон Макдивитттен оны ұшыруға ниетті емеспе деп сұрады. Макдивитт бас тартты; оның экипажы LM-ді сынауға дайындалуға көп уақыт жұмсады, және ол солай істегісі келді. Борманнан да осы сұрақ қойылғанда, ол еш ойланбастан "иә" деп жауап берді. Слейтон содан кейін Аполлон-8 және Аполлон-9 миссияларының экипаждарын және ғарыш кемелерін ауыстыруға шешім қабылдады. Аполлон-8 1968 жылдың 21 желтоқсанында 12:51:00 UTC (07:51:00 Шығыс стандартты уақыты) ұшырылды. Екінші күні Борман ауру сезімімен оянды. Ол екі рет құсып, диареяға шалдықты; бұл ғарыш кемесін құсу мен нәжістің кішкентай тамшыларымен толтырды, оларды экипаж қолдан келгенше тазартты. Борман өзінің денсаулық проблемалары туралы ешкімге білдіргісі келмеді, бірақ Ловелл мен Андерс Миссиялық Бақылауға хабарлауды қалады. Аполлон-8 экипажы мен Миссиялық Бақылау медициналық қызметкерлері Борманның ауруы 24 сағаттық тұмау немесе, Борман ойлағандай, ұйқы таблеткасына жағымсыз реакция деп санайтындықтан, алаңдауға себеп жоқ деген қорытындыға келді. Зерттеушілер қазір ол ғарышқа бейімделу синдромынан зардап шеккенін сендіреді, бұл ғарышкерлердің үштен біріне әсер етеді, олардың вестибулярлық жүйесі ауырлықсыздыққа бейімделеді. Меркурий және "Жеміз" миссияларында ғарышқа бейімделу синдромы болған жоқ, өйткені сол ғарышкерлер сол ғарыш кемелерінің кішкентай кабиналарында еркін қозғала алмады. "Аполлон" командалық модулінің кабинасындағы кеңістік артқандықтан, астронавттарға қозғалыс еркіндігі көбейді, бұл ғарыш ауруының белгілеріне әкелді. 24 желтоқсанда "Аполлон-8" Ай орбитасына енді. Экипаж Жерге оралғанға дейін 20 сағат ішінде Айдың айналасында 10 рет айналды. Миссия Билл Андерстің Айдың көкжиегінен жоғары көтерілген Жердің суретімен және бүкіл әлемге таратылған Ай орбитасындағы "Жаратылыс" кітабынан оқылған телехабарламамен танымал. Ұшырудан алты апта бұрын НАСА-ның қоғамдық істер жөніндегі директорының орынбасары Джулиан Шир Борманға бұл уақытта теледидар хабарламасы жоспарланғанын айтты және олар осы уақытқа сәйкес келетін нәрсені табуды ұсынды. Борман Америка Құрама Штаттарының Ақпараттық агенттігінде жұмыс істейтін Саймон Бургинмен кеңесті, ол Борман мен Ловеллге "Жетіз-7" миссиясынан кейін Қиыр Шығысқа жасаған ізгі ниет сапарында бірге болған. Бургин өз кезегінде, United Press International-дің бұрынғы тілшісі Джо Лейтинмен кеңесті, ол оның әйелі Кристин бұл идеяны келтіргеннен кейін "Аполлон-8" экипажына "Жаратылыс" кітабынан оқуды ұсынды. Мәтін радио хабарларын тарату үшін отқа төзімді қағазға көшірілді. "Тарихи оқиғалардың бірі - біз сол жақсы католик Билл Андерске Киелі кітаптың Король Яковтың аудармасын оқытып бергеніміз болды", - деді Борман кейінірек әзілдеп. "Аполлон-8" ғарыш кемесі 27 желтоқсанда сағат 10:51:42 UTC (05:51:42 EST) қараңғыда суға қонды. Борман бұған қарсы болды; күндіз қону үшін Айдың айналасында кем дегенде он екі рет айналу қажет болар еді, ал Борман мұны қажет деп ойламады. Ғарыш кемесі суға түскенде, Борман парашюттерді босату үшін қосқышты жеткілікті жылдам баспады. Олар ғарыш кемесін сүйреп әкеліп, оны кері қайтарды. Осы қалпында, құтқару тікұшақтарынан жарқын шамды көру мүмкін болмады. Борман ғарыш кемесінің мұрына қаптарды үрлеп, оны тіктеп қойды. Миссияның қағидалары күндізгі құтқаруды талап еткендіктен, экипаж жергілікті күн шығуына дейін 45 минут күтуге мәжбүр болды, содан кейін су астында жүзушілер люктерді аша алды. Борман теңіз ауруына шалдықты және құсты, сондықтан құтқару кемесіне, "Йорктаун" әскери кемесіне көшірілгеніне қуанды. "Аполлон-8" 1968 жылдың соңында келді, ол АҚШ және әлемнің көп бөлігінде көптеген дүрбелеңдерге толы жыл болды. Олар басқа планетаның айналасында айналған алғашқы адамдар болды, экипаждың өзі толыққанды сәттілікке тек елу-елу мүмкіндік бар деп бағалаған миссиядан аман қалды. "Аполлон-8" әсері Борманға миссиядан кейін алынған белгісіз біреуден келген телеграммада қысқаша айтылды: "Рақмет, Аполлон-8. Сіз 1968 жылды құтқардыңыз". Экипаж Нью-Йорк, Чикаго және Вашингтон қалаларында ленталармен қарсы алынды, онда оларға президент Линдон Б. Джонсон тапсырған НАСА-ның еңбегі үшін ерекше медалі табысталды. Борманға сондай-ақ Әскери Әуе Күштерінің еңбегі үшін ерекше медалі табысталды. Кейін Борман Еуропаға ізгі ниет сапарына жіберілді, сонымен қатар басқа НАТО елдерінің ғарыш бағдарламалары туралы көбірек білу мақсатында. Оған Штат департаментінің протокол басшысының орынбасары Николас Руве және Саймон Бургин ілесіп жүрді. Борман Ұлыбританиядағы Бакенгем сарайында королева Елизавета II, принц Филипп және жас принцесса Аннамен, Францияда президент Шарль де Голльмен, Римде папа Павел VI-мен және Бельгияда король Бодуэн мен королева Фабиоламен кездесті.

Borman's medium Earth orbit lunar module test mission was now planned as Apollo 9, and tentatively scheduled for early 1969, after a low Earth orbit one commanded by McDivitt in December 1968. The crew assignments were officially announced on November 20, 1967, but in July 1968 Collins suffered a cervical disc herniation that required surgery to repair. He was replaced by Lovell in July 1968, reuniting Borman with his Gemini 7 crewmate. When Apollo 8's LM 3 arrived at the KSC in June 1968, more than a hundred significant defects were discovered, leading Gilruth to conclude that there was no prospect of LM 3 being ready to fly in 1968. In August 1968, in response to a report from the CIA that the Soviet Union were considering a lunar fly by before the end of the year, Low proposed a bold solution to keep the Apollo program on track. Since the next Command/Service Module (CSM) (designated as "CSM 103") would be ready three months before LM 3, a CSM only mission could be flown in December 1968. Instead of repeating the flight of Apollo 7, it could be sent to the Moon, entering lunar orbit before returning to Earth. This also meant that the medium Earth orbit mission could be dispensed with, keeping to the schedule for a lunar landing in mid 1969. With the change in mission for Apollo 8, Slayton asked McDivitt if he still wanted to fly it. McDivitt turned it down; his crew had spent a great deal of time preparing to test the LM, and that was what he still wanted to do. When Borman was asked the same question, he answered "yes" without any hesitation. Slayton then decided to swap the crews and spacecraft of the Apollo 8 and 9 missions. Apollo 8 was launched at 12:51:00 UTC (07:51:00 Eastern Standard Time) on December 21, 1968. On the second day Borman awoke feeling ill. He vomited twice and had a bout of diarrhea; this left the spacecraft full of small globules of vomit and feces, which the crew cleaned up as best they could. Borman did not want anyone to know about his medical problems, but Lovell and Anders wanted to inform Mission Control. The Apollo 8 crew and Mission Control medical personnel concluded that there was little to worry about and that Borman's illness was either a 24 hour flu, as Borman thought, or an adverse reaction to a sleeping pill. Researchers now believe that he was suffering from space adaptation syndrome, which affects about a third of astronauts during their first day in space as their vestibular system adapts to weightlessness. Space adaptation syndrome had not occurred on Mercury and Gemini missions because those astronauts could not move freely in the small cabins of those spacecraft. The increased cabin space in the Apollo command module afforded astronauts greater freedom of movement, contributing to symptoms of space sickness. On December 24, Apollo 8 went into lunar orbit. The crew made ten orbits of the Moon in twenty hours before returning to Earth. The mission is known for the Earthrise photograph taken by Bill Anders of the Earth rising above the lunar horizon as the command module orbited the Moon, and for the televised reading from Genesis in lunar orbit, released for worldwide broadcast. About six weeks before the launch, NASA's deputy director for public affairs, Julian Scheer, had told Borman that a television broadcast was scheduled for this time, and suggested that they find something appropriate to say. Borman had consulted with Simon Bourgin, who worked at the United States Information Agency, and had accompanied Borman and Lovell on a goodwill tour of the Far East after the Gemini 7 mission. Bourgin, in turn, consulted Joe Laitin, a former United Press International reporter, who suggested that the Apollo 8 crew read from the Book of Genesis after his wife Christine had come up with the idea. The text was transcribed onto fireproof paper for the broadcast. "One of the things that was truly historic", Borman later joked, "was that we got that good Catholic Bill Anders to read from the King James Version of the bible." The Apollo 8 spacecraft splashed down in darkness at 10:51:42 UTC (05:51:42 EST) on Friday, December 27. Borman had argued for this; a daylight landing would have required orbiting the Moon at least twelve times, and Borman did not think this was necessary. When the spacecraft hit the water, Borman did not flick the switch to release the parachutes quickly enough. They dragged the spacecraft over and left it upside down. In this position, the flashing light beacon could not be seen by the recovery helicopters. Borman inflated the bags in the nose of the spacecraft, which then righted itself. Mission ground rules required a daylight recovery, so the crew had to wait 45 minutes until local sunrise before the frogmen could open the hatches. Borman became seasick and threw up, and was glad when he could be taken on board the recovery ship, the aircraft carrier Yorktown. Apollo 8 came at the end of 1968, a year that had seen much upheaval in the United States and most of the world. They were the first human beings to orbit another celestial body, having survived a mission that even the crew themselves had rated as having only a fifty fifty chance of fully succeeding. The effect of Apollo 8 was summed up in a telegram from a stranger, received by Borman after the mission, that stated simply, "Thank you Apollo 8. You saved 1968." The crew were accorded ticker tape parades in New York, Chicago and Washington, D. C., where they were awarded the NASA Distinguished Service Medal, which was presented by President Lyndon B. Johnson. Borman was also awarded the Air Force Distinguished Service Medal. Afterward, Borman was sent on a goodwill tour of Europe, with a secondary objective of finding out more about the space programs of other NATO countries. He was accompanied by Bourgin and Nicholas Ruwe, the assistant chief of protocol at the State Department. Borman met with Queen Elizabeth II, Prince Philip and a teenage Princess Anne at Buckingham Palace in the UK, with President Charles de Gaulle in France, Pope Paul VI in Rome, and King Baudouin and Queen Fabiola of Belgium.

Аполлон 11

Ғарыш журналисі Эндрю Чейкин Гас Гриссомның қазасынан кейін Борманның бірінші Айға қону әрекетіне командирлік ету үшін Слейтонның таңдауы болғанын айтады. 1968 жылдың күзінде Слейтон Борманға бірінші қонуға басшылық етуді ұсынды, бірақ ол бас тартты. "Аполлон-8" ғарышқа ұшудан бұрын Борман бұл оның соңғы рейсі болатынын және 1970 жылы зейнетке шығатынын шешті. Әуе күшінде жиырма жыл қызмет еткеннен кейін ол зейнетақы алуға құқылы болар еді. Борман 1999 жылы берген сұхбатында: "Мен NASA-ға Аполлон бағдарламасына, ай бағдарламасына қатысу үшін және, мүмкін болса, ресейліктерді жеңу үшін қосылдым. Мен оны ешқашан жеке мақсат ретінде қарастырмадым. Мен ешқашан Айға бірінші болып қонуды қалаған емеспін, шындығында, мен үшін "Аполлон-11" аяқталғанда миссия да аяқталды. Қалғаны – тортқа жағылған крем болды", – деді. Никсон бастапқыда телефон арқылы Айдағы астронавттарға оқу үшін ұзақ сөз дайындаған еді, бірақ Борман оны сөздерін қысқа және саяси бағытталмаған етіп сақтауға көндірді. Ол сондай-ақ президентті "Жұлдызды ту" әнін ойнатудан бас тартуға көндірді, өйткені бұл астронавттардың жер бетінде екі жарым минут тұрып қалуын қажет ететін еді. Ол президентпен бірге "Марин Уан" ұшағымен апаттан құтқару кемесіне, "Хорнет" әуе кемесіне ұшып, "Аполлон-11" экипажымен кездесті.

Басқа әскери қызмет

1970 жылы маусымда Борман NASA және АҚШ Әуе күштері қызметінен полковник шенімен зейнетке шықты. Астронавт ретіндегі қызметі үшін Әуе күштері оған "Ерекше ұшу салдары" медалін және "Ерлік орденін" табыс етті. 25 елде 25 күндік миссиясын аяқтағаннан кейін Борман әскерилерге тағы бір тапсырма берді. 1976 жылы Вест-Пойнтта үлкен алаяқтық оқиғасы болды. Факультет 800-ден астам курсантқа жеке тапсырылған Электр инженериясы 304 курсының емтихан жұмысына өте ұқсас жауаптарды байқады. Алдау – Кадеттердің ар-ұждан кодексін бұзу еді, ал алдағандар мектептен қуылды. Курсанттар 12 мүшеден тұратын курсанттардың ар-ұждан кеңесінде сотталды, ол үлкен жюри рөлін атқарды; бірақ жүйе теріс пайдалануға бейім болды және бес мүшеден тұратын офицерлердің апелляциялық кеңесінде ақталғандар көбінесе "үнсіздікпен" жазаланды, бұл жалтарудың бір түрі. Борман Армия министріне тергеп, есеп беру үшін арнайы комиссияны басқаруға тағайындалды. Нәтижесінде 92 курсант қайта қабылданды және 1978 жылғы түлектермен бірге бітірді; 60-тан астам басқалары кешірім ұсынысынан бас тартып, білімдерін басқа жерде алуды жөн көрді. Борманның 1974 жылғы Вест-Пойнт түлегі, ұлы Фредерик пара алуда айыпталды. Ол кадеттердің ар-ұждан кодексінің мүшесі болған кезде, екі курсантты алаяқтықпен айыптаған істі шешу үшін 1200 доллар алғаны айтылды. Фредерик полиграфтан өткеннен кейін барлық айыптамалардан ақталды. Борманның кіші ұлы Эдвин, 1975 жылғы Вест-Пойнт түлегі, де заңсыздықтар жасады деп айыпталды, бірақ бұл айыптаманы растайтын дәлелдер табылған жоқ және олар жоққа шығарылды.

Шығыс әуе желілері

1969 жылдың басында Борман Шығыс әуе жолдарының арнайы кеңесшісі болды. 1972 жылдың 29 желтоқсанының кешінде Борманға телефон соққысы түсіп, Флорида штатының Эверглейдс батпағының жанында Шығыс әуе жолдарының 401 рейсі радардан жоғалып кеткені хабарланды. Ол апат орнына тікұшақпен ұшып келді, қараңғыда қонуға мүмкіндік алды, белдеуге дейін батпақты аралап, апаттан зардап шеккендерді құтқаруға көмектесті және аман қалғандарды құтқару тікұшақтарына көтерді. Осы оқиға әуе компаниясының Lockheed L 1011 TriStar ұшағына назар аударды, ол Rolls Royce RB211 қозғалтқыштарының турбиналық лопастарымен байланысты техникалық мәселелерге тап болды. Бұл оларды пайда табуға ұшыруды қиындатты. Сондай-ақ, әуе компаниясының 25 Boeing 727 100QC ұшағы бар еді, оларды жолаушы тасымалынан жүк тасымалына жылдам түрлендіруге болатын. Бұл ұшақтар әуе компаниясының стандартты 727 100 ұшақтарынан ауыррақ болғандықтан, көбірек отын тұтынды, отын бағасы төмен болғанда оларды мардымсыз пайдалы етті, бірақ 1970 жылдары авиакеросин бағасы төрт есеге өсті. Борман американдық корпоративтік мәдениеттің кейбір ерекшеліктерінен ұна алмады, мысалы, зәулім кеңселер, басшыларға арналған сәнді Cadillac және Mercedes компаниялық көліктері мен Lockheed JetStar корпоративтік әуе кемесі, ал қызметкерлерді жұмыстан босату немесе демалысқа жіберу. Пайданың төмендеуіне себеп тек компанияның қарызы ғана емес еді, 1978 жылы әуе тасымалын либералдау да болды, ол АҚШ-тағы әуе компанияларының санын 30-дан шамамен 100-ге дейін арттырды. Борман кәсіподақтармен одан әрі келіссөздер жүргізуге тырысты, банкроттық жағдайға түсуімен қорқытты. ALPA және TWU келісімге келді, бірақ IAM келмеді. Он жыл ішінде үш кәсіподақ 836 миллион долларлық жалақы мен әлеуметтік жәрдемақыдан бас тартты, бірақ компанияның одан ешқандай пайдасы болмады. IAM төрағасы Чарли Брайан, Борман отставкаға кетсе ғана кәсіподақ келісімді қабылдайтынын мәлімдеді. Осыған жауап ретінде Eastern компаниясының директорлар кеңесі Франк Лоренцо басқаратын Texas Air Corporation компаниясына әуе компанияны сату туралы шешім қабылдады. Борман 1986 жылдың маусымында Eastern компаниясынан кетті. Бұл жеке жеңіліс болды, бірақ қаржылық апат емес; ол 900 000 долларлық жұмыстан босату ақысын алды және 1991 жылға дейін жыл сайын 150 000 доллар көлемінде кеңесшілік қызмет ақысын алды. Ол Home Depot, National Geographic, Outboard Marine Corporation, Automotive Financial Group, Thermo Instrument Systems және American Superconductor компанияларының директорлар кеңесіне кірді. Сол жылы ол Роберт Дж. Серлингпен бірлесіп жазған "Countdown" атты автобиографиясын жариялады. Борман мал өсірумен қатар, әуе кемесін қайта құру және модельдеумен шұғылдана берді. Ол ерекше сирек кездесетін Екінші дүниежүзілік соғыстың бір моторлы истребителі Bell P 63 Kingcobra-ны сатып алып, мұқият қайта жаңартты. 1998 жылы Борман оны Ошкошта көрсететін болғанда, ол беделді Grand Champion Warbird жүлдесін жеңіп алды. Ол оны әуе шоуларында да ұшырып жүрді. Ол Антик модельдер қоғамының (SAM) мүшесі болды. Оның әйелі Сьюзан Альцгеймер ауруынан зардап шекті, ол көп уақытын оның күтіміне арнады. Ақырында ол күтім үйіне орналастырылды, онда ол 2021 жылдың 7 қыркүйегінде қайтыс болғанға дейін күн сайын барып тұрды. 2016 жылдың желтоқсанында Джон Гленн қайтыс болғаннан кейін Борман ең қарт американдық астронавты атанды. Ол "Аполлон-8" экипажының мүшесі Джим Ловеллден 11 күн үлкен еді. Екеуі де 2018 жылдың наурызында 90 жылдық мерейтойларын тойлады. Борман 2008 жылы Аризона университетінің бітірушілеріне қоштасу сөз сөйледі және 2018 жылдың желтоқсанында Чикагодағы Ғылым және өнеркәсіп мұражайында "Аполлон-8" ғарыш кемесінің 50 жылдығына арналған мерекелік шараларда Ловелл мен Андерспен қайта кездесті, онда олар ай орбитасында болған ғарыш кемесі қойылған. "Мен бұрын мұны жария түрде айтқан емеспін", - деді Борман, "бірақ осы екі талантты жігітпен бірге ұша алғанымды мақтан тұтамын. Бұл төрт айдың ішінде атқарылған қиын жұмыс еді, бірақ біз оны жақсы орындадық".

In early 1969, Borman became a special advisor to Eastern Air Lines. On the evening of December 29, 1972, Borman received a phone call informing him that Eastern Air Lines Flight 401 had disappeared off the radar near Florida's Everglades. He took a helicopter, which was able to land in the darkness from the crash site, and waded waist deep through the murky swamp, helping rescue crash victims and load survivors into rescue helicopters. The accident put the spotlight on the airline's Lockheed L 1011 TriStar aircraft, which suffered from maintenance problems, particularly with the turbine blades of the Rolls Royce RB211 engine. This made it difficult to fly them at a profit. The airline also had 25 Boeing 727 100QC aircraft capable of being quickly changed from passenger to cargo aircraft. These weighed more than the airline's standard 727 100s, and therefore consumed more fuel, which made them only marginally profitable when fuel prices were low, but jet fuel prices quadrupled in the 1970s. Borman disliked aspects of American corporate culture, such as plush offices, luxury Cadillac and Mercedes company cars and a Lockheed JetStar corporate jet for executives, while firing or furloughing employees. The cause of the decline in profitability was only partly due to the company's debt; there was also airline deregulation in 1978, which caused the number of airlines in the United States to increase from 30 to nearly 100. Borman attempted to negotiate further cuts with the unions, threatening bankruptcy. The ALPA and TWU accepted, but the IAM did not. Over ten years, the three unions had given up $836 million in wages and benefits, and the company had little to show for it. Charlie Bryan, the head of the IAM, said that the union would accept the deal only if Borman resigned. In response, Eastern's board decided to sell the airline to Texas Air Corporation, headed by Frank Lorenzo. Borman resigned from Eastern in June 1986. It was a personal defeat, but hardly a personal financial disaster; he received a severance payment of $900,000, and drew a consultant's fee of $150,000 a year from it until 1991. He was a member of the boards of directors of Home Depot, National Geographic, Outboard Marine Corporation, Automotive Financial Group, Thermo Instrument Systems and American Superconductor. That year, he published an autobiography, Countdown, co written with Robert J. Serling. In addition to tending cattle, Borman continued his hobbies in rebuilding and modeling aircraft. Notably, he owned and painstakingly rebuilt a very rare World War II single engine fighter, the Bell P 63 Kingcobra. It won the prestigious Grand Champion Warbird award when Borman exhibited it at Oshkosh in 1998. He also personally flew it in airshows. He was a member of the Society of Antique Modelers (SAM). His wife Susan suffered from Alzheimer's disease, and he spent much of his time caring for her. Eventually she was placed in a nursing home, where he visited her each day, until her death on September 7, 2021. Following John Glenn's death in December 2016, Borman became the oldest living American astronaut. He was eleven days older than his Apollo 8 crewmate, Jim Lovell. Both celebrated their 90th birthdays in March 2018. Borman gave the commencement address to the University of Arizona's 2008 graduating class, and was reunited with Lovell and Anders for celebrations of the 50th anniversary of Apollo 8 in December 2018 at the Museum of Science and Industry in Chicago, where the spacecraft in which they orbited the Moon is on display. "I have never said it before publicly", declared Borman, "but these two talented guys, I'm just proud that I was able to fly with them. It was a tough job done in four months, and we did a good job."

Марапаттар мен құрметтер

Борман, өзінің Gemini 7 экипажының мүшесі Ловеллмен және Gemini 6 экипажымен бірге 1965 жылғы Хармон кубогын алды. Ол және Ловелл 1968 жылы Аполлон 8 миссиясы үшін екінші рет кубокқа ие болды. Аполлон 8 экипажы "астронавтикадағы жетістіктері" үшін Роберт Дж. Коллиер трофейімен марапатталды. NASA-ның бұрынғы әкімшісінің орынбасары, кейін Әскери-әуе күштерінің хатшысы Роберт Симанс-младший оларға Ұлттық географиялық қоғамда генерал Томас Д. Уайт USAF ғарыш кубогын табыс етті, ал вице-президент Спиро Агню оларға қоғамның Хаббард медалін табыс етті. Джим Ловелл Аполлон 8 экипажының атынан президент Ричард Никсоннан ғарыш жетістіктері үшін доктор Роберт Х. Годдардтың естелік трофейін қабылдады. 1978 жылдың 1 қазанында Борман Аполлон 8 миссиясын басқарғаны үшін Конгресс құрмет медалімен марапатталды. Өмірінің көп бөлігін модельдік ұшақтар жасаумен өткізген Борман 1968 жылы Модельдік Аэронавтика Академиясының Ерекше қызмет көрсеткені үшін сыйлығын алды. Борман, баскетболшы Микки Мантл және актриса Поли Берген сияқты басқа да иегерлермен бірге 1969 жылы Америка Жетістіктері Академиясының Алтын тақтасы сыйлығымен марапатталды. Борман ғылым және зерттеулер номинациясы бойынша марапатталды. Ол сондай-ақ 1976 жылы Эксперименттік сынақ ұшқыштары қоғамының Джеймс Х. Дулиттл сыйлығын, 1986 жылы Тони Яннус сыйлығын алды. Уиттер колледжінен, Аризона университетінен, Оңтүстік Дакота тау-кен институтынан, Иллинойс Веслиан университетінен, Питтсбург университетінен, Индиана университетінен, Аризона мемлекеттік университетінен, Кларксон университетінен, Хоуп колледжінен және Әуе университетінен құрметті докторлық дәреже алды. Борман 1982 жылы Халықаралық ғарыш даңқы залына енгізілген он Gemini ғарышкерінің бірі болды. Ол және сенатор Барри Голдуотер 1982 жылы Ұлттық авиация даңқы залына енгізілген төрт адамның екеуі болды. 1990 жылы Борман Аризона авиация даңқы залының алғашқы құрамына сайланды. 1993 жылы ол АҚШ ғарышкерлерінің даңқы залына енгізілген екінші топтың мүшесі болды. Ол сондай-ақ 1990 жылы Халықаралық Әуе және Ғарыш даңқы залына және ДеМолай халықаралық даңқы залына енгізілді.

Borman, along with his Gemini 7 crewmate Lovell and the Gemini 6 crew, received the 1965 Harmon Trophy. He and Lovell were awarded the trophy a second time for the Apollo 8 mission in 1968. The Apollo 8 crew was also awarded the Robert J. Collier Trophy for "achievement in astronautics". Former deputy administrator of NASA and then Secretary of the Air Force Robert Seamans Jr. awarded them the General Thomas D. White USAF Space Trophy at the National Geographic Society, and Vice President Spiro Agnew presented them with the society's Hubbard Medal. Jim Lovell accepted the Dr. Robert H. Goddard Memorial Trophy for space achievement from President Richard Nixon on behalf of the Apollo 8 crew. On October 1, 1978, Borman was awarded the Congressional Space Medal of Honor for his command of Apollo 8. Borman, who built model airplanes throughout much of his life, was awarded the Academy of Model Aeronautics Distinguished Service Award in 1968. Borman, along with other recipients such as baseball player Mickey Mantle and actress Polly Bergen, was awarded the Golden Plate Award of the American Academy of Achievement in 1969. Borman received the honor for the science and exploration category. He was also awarded the Society of Experimental Test Pilots James H. Doolittle Award in 1976, the Tony Jannus Award in 1986, He was awarded honorary doctorates from Whittier College, the University of Arizona, South Dakota School of Mines, Illinois Wesleyan University, the University of Pittsburgh, Indiana University, Arizona State University, Clarkson University, Hope College, and the Air University. Borman was one of ten Gemini astronauts inducted into the International Space Hall of Fame in 1982. He and Senator Barry Goldwater were two of four individuals inducted into the National Aviation Hall of Fame in 1982. In 1990, Borman was selected for the Arizona Aviation Hall of Fame's inaugural class. He was among the second class that was inducted into the U. S. Astronaut Hall of Fame in 1993. He was also inducted into the International Air & Space Hall of Fame in 1990 and the DeMolay International Hall of Fame.

Медиада

1998 жылы HBO телеарнасының "Жерден Айға дейін" атты мини-сериалында Борман рөлін Дэвид Эндрюс сомдады. Ол 2008 жылы Discovery Channel арнасының "Біз Жерді тастап кеткенде: НАСА миссиялары" деректі фильмінде сұхбат берді, сондай-ақ 2005 жылы PBS American Experience телесериалының бөлігі ретінде көрсетілген "Айға жарыс" деректі фильмінде де пайда болды. Фильм Аполлон-8 миссиясына дейін болған оқиғаларға арналған. 2008 жылдың 13 қарашасында Борман, Ловелл және Андерс NASA телеарнасында Аполлон-8 миссиясының 40 жылдығын талқылады. Борман 2018 жылдың 24 тамызында "Бұл американдық өмір" радио бағдарламасының 655-ші эпизодында "Құпияның аспаны" деген тақырыпта еске алынды; эпизодтың бірінші бөліміндегі Дэвид Кестенбауммен сұхбатында ғарыш саяхатына деген оның ерекше көзқарасы жайлы айтылды. Борманның суреті Led Zeppelin тобының екінші альбомының обложкасында пайдаланған.

Құрметтеулер

Индиана штатының Лейк округіндегі I 80/I 94 тас жолы, оның туған қаласы Гэриден өтеді, Франк Борман тас жолы деп аталған. Аризона штатының Тусон қаласындағы Дэвис-Монтан әуе базасындағы K–8 мектебі Борманның құрметіне аталған. Аризона штатының Феникс қаласындағы мектеп Франк Борман атындағы жасөспірімдер мектебі деп аталады. Техас штатының Дентон қаласында Борман бастауыш мектебі бар. Индиана штатының Гэри қаласындағы саябақ Борман алаңы деп аталған.