Кіріспе
Ацетат дискісі (сонымен қатар лак дискісі, сынақ ацетаты, дубплата немесе транскрипция дискісі деп те аталады) – фонограф дискісінің түрі, әдетте 1930 жылдардан 1950 жылдардың соңына дейін жазу және хабар тарату мақсатында қолданылды, және 2009 жылға қарай қолданылуы шектеулі. Атына қарамастан, "ацетат" дискілерінде ацетат қысқысы болмайды. Лакпен қапталған дискілер жазбаларды өндіру үшін қолданылады. Кәдімгі винил пластинкаларынан айырмашылығы, олар пластиктен жылдам және жаппай өндіріс процесінде жасалса, лак шебері немесе ацетат (бірден жазылатын жазба) дыбыс сигналын модульдеген ойықты бетіне кесу үшін жазу станогы арқылы жасалады – жақсы нәтиже алу үшін қымбат, нәзік жабдықтар мен білікті мамандық қажет болатын тізбектелген операция. Мастерлер жасаудан басқа, лактар магниттік таспалар кең таралғанға дейін көптеген мақсаттарда кеңінен қолданылды, ал қазіргі заманда оларды би музыкасының диджейлері пайдаланады. Олар радио хабарларын тікелей эфирде сақтау, жергілікті бағдарламаларды алдын ала жазу, эфирде кейінірек көрсету үшін желілік трансляцияларды кешіктіру және Қарулы Күштер радиожелісінде "үйден" бағдарлама беру үшін қолданылды. Олар 1940-1950 жылдары Ямайкадағы дыбыс жүйелерінің операторлары кеңінен қолданды. Ацетаттар әдетте жаңа жазбалардың "демо" үлгілері ретінде әртістер мен жазба компаниялары тарапынан пайдаланылды. Кейбір ацетаттар, әсіресе оларда жарияланбаған материалдар болса, сирек кездесетіндігі үшін құнды болып саналады.
An acetate disc (also known as a lacquer, test acetate, dubplate, or transcription disc) is a type of phonograph record generally used from the 1930s to the late 1950s for recording and broadcast purposes and sees limited use as of 2009. Despite their name, "acetate" discs do not contain any acetate. Lacquer coated discs are used for the production of records. Unlike ordinary vinyl records, which are quickly formed from lumps of plastic by a mass production molding process, a lacquer master or acetate (instantaneous record) is created by using a recording lathe to cut an audio signal modulated groove into its surface – a sequential operation requiring expensive, delicate equipment and expert skill for good results. In addition to their use in the creation of masters, lacquers were widely used for many purposes before magnetic tape recorders became common, and in the modern era they are used by dance music DJs. They were used in radio broadcasting to archive live broadcasts, pre record local programming, delay network feeds for broadcast at a later time, and provide programming "from home" on the Armed Forces Radio Network. They were used extensively in Jamaica by sound system operators in the late 1940s and 1950s. Acetates were often used as "demos" of new recordings by artists and record labels. Some acetates are highly prized for their rarity, especially when they contain unpublished material.
Физикалық сипаттамалары
Атына қарамастан, "ацетат" дискілерде ацетат болмайды. Олар лак үшін ацетон қосылған нитроцеллюлоза лагымен қапталған алюминий дискіден тұрады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде алюминий тапшы болғандықтан, шыны жиі қолданылатын материал болатын. Өндіріс процесінің нәтижесінде дискілер, бөлшек саудада сатылатын винил пластинкаларынан бірнеше ерекшеліктерімен көзге түседі. Ең байқалатын айырмашылық – винил пластинкалары салыстырмалы түрде жеңіл және икемді, ал лактар металл ядросының арқасында ауыр және қатты болады. Лак дискілер әдетте үш өлшемде шығарылады: синглдерге арналған дискілер, альбомдарға арналған дискілер, сондай-ақ LP нұсқаларына және 10 дюймдік мастерлерге арналған дискілер. Дискінің қаптамасы көбінесе өндіруші компанияның стандартты қаптамасынан аспайды, ал дискінің жазбасы да қарапайым болады, тек мазмұн туралы негізгі ақпаратты (атауы, орындаушысы, ойнау уақыты және т.б.) қамтиды, бұл әдетте терілген, бірақ қолмен жазылуы да мүмкін. Бұрын диаметрі кем немесе көп болатын түрлі өлшемдерде, тіпті шыны ядролы дискілер де шығарылған, бірақ бүгінде ең көп кездесетін дискілердің диаметрі шамамен 12 дюймды құрайды. Бос дискілер дәстүрлі түрде бірнеше сапа деңгейінде өндірілді, ең жақсы және ең қымбат дискілерде ең берік ядро, ең қалың лак қаптамасы және айнадай тегіс бет қабаты болды. Осындай жоғары сапалы бос дискілер мастер-дискіні кесу үшін қолданылатын, күміспен қапталған дискілерді жасауға арналды, олар никельмен электрлендіріліп, қалыптарды (винил пластинкаларды басуға арналған металл қалыптар) жасау үшін пайдаланылатын бөліктерді жасауға қолданылды. Төмен сапалы бос дискілер сынақтар мен демонстрациялық дискілер сияқты аса маңызды емес мақсаттар үшін жеткілікті деп есептелді. Төменгі сапалы дискілер бұрын әуесқойлар үшін үйде пайдаланылатын, жұқа және икемді болуы мүмкін, металл немесе шыны емес, картоннан жасалған негізі болуы мүмкін, ал беті күңгірт немесе апельсин қабығы сияқты текстуралы болуы мүмкін. Әдеттегі орталық тесіктен басқа, дискінің жазбасының аймағында кемінде бір қозғалтқыш тесігі болады, ол дискіді жазба процесінде айналмалы үстелде сырғып кетпеуі үшін арнайы штырьмен байланысады, егер токарьде вакуумдық айналмалы үстел болмаса. Қозғалтқыш тесіктері көбінесе жазу кескеннен кейін жабыстырылған жазбалармен жасырылады, бірақ оларды жазбаға мұқият қарап немесе дискіні жеткілікті жарыққа ұстап қарау арқылы анықтауға болады. Қозғалтқыш тесіктері енді лакталған мастер-дискілерде стандартты емес, тек "көшірмелерде" (dubs) кездеседі, себебі қосымша тесіктер электроформалау процесіне кедергі келтіруі мүмкін, ал кәсіби мастерлік токарьлары вакуумдық айналмалы үстелдерді қолданады, олар жұмыс бөлігін (лак дискіні) сору арқылы бекітеді. Бір сорғы әдетте айналмалы үстелге де, кескіш түтікке де сорып береді, ол шұңқыр кескішпен алынып тасталған нитроцеллюлоза лагының жіңішке жіптерін шығарып тастайды. Ацетат дискілер арнайы мақсаттар үшін жасалады және олар көбінесе жалпы жұртқа сатылмайды. Оларды кез келген стандартты пластинка ойнатқышта ойнатуға болады, бірақ винилге қарағанда тез тозығып, лак винилге ұқсас қасиеттерге ие болмайды.
Өндіріс
Ацетаттар әдетте магниттік таспа сияқты басқа ортадағы түпкі жазбадан көшіру арқылы жасалады. Винилдік пластинкаларды өндіру процесінде лактан мастер-диск кесіледі және одан теріс металл қалыптар жасау үшін электроформа қолданылады; кейбір қалыптар штамптарға айналады, оларды түпкі жазбаның мыңдаған винилдік көшірмелерін басу үшін пайдалануға болады. Винилдік пластинкалар өндірісінде лактар, кейде «ацетаттар» немесе «рефтер» деп аталады, сонымен қатар таспадан дискке көшіру сапасын бағалау үшін де қолданылады. Бұрын олар жазбаның әртүрлі нұсқаларын немесе микстерін салыстыру үшін жиі пайдаланылатын, ал жаңа шығарылымның винилдік көшірмелері әлі қолжетімді болмаған жағдайда, ацетаттар маңызды радио диджейлеріне алдын ала көшірмелерді жеткізу үшін қолданылды. Ацетаттар өте аз көлемде, қарапайым кесу машиналары арқылы өндірілді. Нарықта табылған дискілердің көпшілігі таңбаланбаған немесе белгіленбеген, себебі дистрибьюторлық студиялар дискіге тек өздерінің аты мен мекенжайын жазған. Әдетте, дискіге әннің атауын немесе орындаушының атын қолмен жазу қажет болатын. 2020 жылдың 6 ақпанында Калифорния штатының Баннинг қаласындағы Apollo Masters өндіріс орнында өрт болғаны туралы хабар тарады. Өрт зауытты толығымен жойды, ал зауыт винил өндірісінде қолданылатын лак дискілерді шығарған. Бұл өндіріс орны әлемдегі сирек кездесетін екі зауыттың бірі еді, екіншісі – Public Record (олардың лактары Жапониядағы бас дистрибьюторының атымен MDC деп белгіленген). Бұл жағдай индустрия сарапшыларын винил өндірісінің жеткізілім тізбегінің жоғары сұраныс пен әлемдегі жалғыз қалған зауыттың болуына байланысты қиындыққа тап болады деп қорқытты.
Қолданылуы
Лактар әдетте 1930 жылдардан 1950 жылдардың соңына дейін жазу және хабар тарату мақсатында қолданылды және 2009 жылдан бастап қолданылуы шектеулі. Лактар әрқашан таспадан дискке көшіруді бағалау немесе түпкілікті дискті кесу үшін ғана пайдаланылған жоқ. Магниттік таспалар кеңінен таралғанға дейін олар көптеген мақсаттарда қолданылды, ал қазіргі заманда оларды би музыкасы диджейлері пайдаланады. Олар 1940-1950 жылдары Ямайкадағы дыбыс жүйелерінің операторлары кеңінен қолданған. Ацетаттар әдетте әртістер мен жазба компаниялары жаңа жазбаларының "демо" үлгілері ретінде пайдаланған.
Диск мастеринг
Жазбаларды престеуге дайындалу кезінде, штамптар жасалмас бұрын, сапаны бақылау үшін ацетаттар қолданылады. Бөлшек сатылымға арналған жазбалар осы штамптар арқылы престеледі. Мастеринг процесіндегі сынақ ацетаттарының (немесе "анықтамалық дискілердің") мақсаты – әртіс, продюсер, инженер және басқа да мүдделі тараптарға таспадан дискіге жазу процесінің сапасын тексеруге және мастер-дискідегі дыбыстың бастапқы таспаға ең жақын болуын қамтамасыз ету үшін қажетті өзгерістерді енгізуге мүмкіндік беру. Нақты штамптар жиынтығы үлкен лактан немесе DMM бос дискілерінен (Direct Metal Mastering қараңыз) жасалуы мүмкін.
Тікелей жазу
Магниттік таспаны қолдануға дейін дискілер тікелей эфирде жазылған (тікелей дискіге жазуды қараңыз), бірақ кейде дискіні дискіге өңдеу шаралары да қолданылған. Бір ацетат дискісі аукционда 77 500 фунт стерлингке сатылды. The Velvet Underground тобының ацетат дискісі, кейіннен олардың бірінші альбомы The Velvet Underground & Nico-да пайда болған музыканы қамтиды, 2006 жылы 25 200 долларға сатылды. 2013 жылы Элвис Преслидің "That's All Right" әнінің ацетат дискісі 82 393,60 долларға сатылды. Преслидің алғашқы жазбасының жалғыз сақталған данасы – 1953 жылғы 78 айналымдық ацетат дискісі, "My Happiness" әнінің екінші жағында "That's When Your Heartaches Begin" әні жазылған, 2015 жылы Грейсленд аукционында 300 000 долларға сатылды.