Кіріспе
Латвиялық орыс одағы (ЛРО, Русский союз Латвии) (ЛКО) – Латвиядағы саяси партия, көбінесе этникалық орыстар мен басқа орыс тілді азшылықтар тарапынан қолдауға ие. Латвиялық орыс одағының төрағалары – Мирославс Митрофанов және, күдікпен қаралатын, Ресей агенті Татьяна Жданока. Партия Латвиядағы орыс азшылығы үшін маңызды мәселелерге баса назар аударады. Ол Латвияның қалған азаматтығы жоқ тұрғындарының барлығына латыш азаматтығын беруді талап етеді және орыс және латгаль тілдерін кемінде 20% халқы осы тілдерде сөйлейтін муниципалитеттерде қосымша ресми тілдер ретінде қолдайды. Партия Ресеймен де, Еуропалық Одақпен де байланысты нығайтуды қолдайды және Латвияның НАТО-ға кіруіне қарсы шыққан жалғыз ірі саяси ұйым болды.
The Latvian Russian Union (LRU, , Русский союз Латвии) (LKS) is a political party in Latvia supported mainly by ethnic Russians and other Russian speaking minorities. The co chairpersons of the Latvian Russian Union are Miroslavs Mitrofanovs and an alleged Russian agent Tatjana Ždanoka. The party emphasizes issues important to the Russian minority in Latvia. It requests the granting of Latvian citizenship to all of Latvia's remaining non citizens and supports Russian and Latgalian as co official languages in municipalities where at least 20% of the population are native speakers of such a language. It supports stronger ties with both Russia and the European Union, and was the only major political organization to oppose Latvia's membership in NATO.
Сайлау альянсы ретінде (1998-2007)
Партия 1998 жылғы мамыр айында үш саяси партия – Ұлттық келісім партиясы, Тең құқықтар және Латвияның социалистік партиясы құрылған «Біріккен Латвиядағы адам құқықтары үшін» (ForHRUL, PCTVL; За права человека в единой Латвии, ЗаПЧЕЛ) сайлау альянсы ретінде пайда болды. Бұл партиялардың барлығы негізінен орыс тілді сайлаушылармен қолдау тапқан болатын. Альянс 1998 жылғы парламент сайлауында 100 орынның 16-сын, 2002 жылғы парламент сайлауында 25 орынды, ал 2001 жылғы Латвияның жергілікті сайлауында Рига қалалық кеңесінің 60 орынның 13-ін жеңіп алды [lv]. Жергілікті сайлаудан кейін ForHRUL Рига қалалық үкіметінің құрамына енді, ал Ұлттық келісім партиясының мүшесі Сергей Долгополов Рига қалалық кеңесінің вице-мэрі болды. Осы кезеңде ForHRUL-дың ең белгілі басшылары Янис Юрканс, Альфредс Рубикс және Татьяна Жданока болды. Юрканс Латвия Халық фронтының жетекшісі және Ұлттық келісім партиясының негізін қалаушы еді; Рубикс пен Жданока 1990 жылдардың басында «Интерфронт» қозғалысының, КСРО Коммунистік партиясының Латвия филиалының және Латвиядағы федералистік қозғалыстың белгілі лидерлері болды. Олар орыс қоғамында танымал болғанмен, латыш этносы арасында оларға деген қанағатсыздық болды. Сондықтан ForHRUL оппозицияда қалды, себебі Рубикс немесе Жданокамен коалиция құру көптеген сайланған партиялар үшін саяси қатер деп есептелді. ForHRUL 2003 жылы жартылай тарады. Ұлттық келісім партиясы алғашқы болып альянстан шықты, ал жарты жылдан кейін Социалистік партия да одан ілесіп кетті. ForHRUL-дың қалдығында «Халықтардың Еуропадағы тең құқықтары мен еркін таңдауы» [lv; ru] қалды. Бұл топ одақтан шығу туралы шешімге қарсы болған Яков Плинер сияқты Социалистік партия мен Ұлттық келісім партиясының наразы мүшелерінен құралды. Бұл қысқартылған топта бұрынғы 25 депутаттың орнына тек 6 депутат қалды. ForHRUL 2003-2005 жылдары Ресей мектептерін қорғау штабының қызметін қолдаған басты күш болды. 2004 жылғы Латвиядағы алғашқы Еуропалық парламент сайлауында ForHRUL бір орын жеңіп алды, оны Татьяна Жданока иеленді. Ол Еуропалық парламентте «Жасылдар – Еуропалық еркін альянс» тобында отырды. Сонымен қатар, ол этностық орыстардың жалқы Еуропалық партиясын құру идеясын ұсынды. ForHRUL «Лиссабоннан Владивостокқа дейінгі ортақ экономикалық және саяси кеңістік» құратын федеративтік Еуропаны қолдады.
Бір тарап ретінде (2007-2014 жж.)
2007 жылы ForHRUL ескі сайлау альянсының атын және имиджін сақтап, бір партияға айналды. Соңғы жылдары партияның қолдауы төмендеді, себебі этникалық орыс сайлаушылар Ұлттық келісім партиясының мұрагері – «Гармония» партиясына көшті. 2010 жылғы парламент сайлауында партия Латвия Парламентіндегі өкілдігін жоғалтты. 2011 жылы партия латыш азаматтығын регламенттейтін заңға түзетулер енгізу бойынша сәтсіз халықтық бастама көтерді. Орталық сайлау комиссиясы ұсынылған түзетуді Латвия Конституциясына қайшы деп таныды және ұсыныстар бойынша референдум өткізу үшін қол жинау процесі тоқтатылды. Бұл шешім Латвия Конституциялық соты және Латвия Жоғарғы соты тарапынан қолдау тапты. Сондай-ақ, партия 2012 жылы Латвияда орыс тілін қосымша ресми тіл ретінде тану туралы бастаманы қолдады.
Латвия-Ресей одағы ретінде (2014 жылдан қазіргі уақытқа дейін)
2014 жылдың қаңтар айында ForHRUL өзінің атын Латвия-Ресей одағы деп өзгертті. 2014 жылғы Еуропалық Парламент сайлауында ол Еуропалық Парламенттегі жалғыз орынды сақтап қалды. Партия 2014 жылы Ресейдің Қырымды аннексиялауын қолдады және одан кейінгі Ресей-Украина соғысында Ресейге жақтас ұстанымды қабылдады. 2014 жылдың тамызында партия "Орыс әлемі бірлігін нығайту" мақсатымен "Орыс бірлігінің" Қырымдағы филиалымен ынтымақтастық туралы келісімге қол қойды. 2018 жылдың шілдесінде Жданока 2018 жылғы Латвия парламенті сайлауына дайындалу үшін Еуропалық Парламенттегі өкілеттігінен бас тарды, ал оның орнын Мирослав Митрофанов иеленді. Андрейс Мамикинс премьер-министрлікке үміткер ретінде қатысқанда Латвия-Ресей одағы 3,2% дауыс жинады, Сеймада орын алмады, бірақ жылына 20 000 евро мемлекеттік қаржыландыруға құқық алды. Алайда, партия заң талаптарына сәйкес Латвияда тіркелген банкте шот ашпағандықтан, бұл қаржыландыруды ала алмады. 2020 жылы партия латвиялық банкте шот ашуға қол жеткізді. 2019 жылғы Еуропалық Парламент сайлауында LRU 6,24% дауыс алып, бір орын жеңіп алды. Бұл орынды Татьяна Жданока иеленді, ол жеке 18 098 дауыс жинап, 739 дауысқа қарсы болды. 2020 жылғы Рига қалалық кеңесі сайлауында партия дауыстардың 6,5% -ын алып, төрт орынмен Рига қалалық кеңесіне қайта оралды. 2022 жылдың 8 сәуірінде Еуропалық еркін альянсы 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруіне байланысты "негізгі келіспеушіліктер" болғандықтан LRU-ның мүшелігін тоқтатты, соның ішінде Жданока осы басып кіруді айыптайтын Еуропалық Парламент резолюциясына қарсы дауыс берді. Сол айда LRU кеңесінің мүшесі Евгений Осиповтың 2013 жылғы жазбасы қайта пайда болды және ол, сондай-ақ LRU-ның басқа мүшелері тарапынан таратылды. Жазбада, егер Кеңес Латвиясы мен Риганы неміс фашистерінен азат еткендерге арналған ескерткіш "бір миллиметрге" жылжыса, "соғыс" болатыны туралы мәлімдеме жасалған. LRU Мемлекеттік қауіпсіздік қызметінен "Ресейдің сыртқы саясаты мен халықаралық құқықты бұзуын, сондай-ақ үгіт таратуын ақтауға бағытталған" әрекеттері үшін ескерту алды. Партия жетекшілігі өз мүшелеріне "осы агрессивтік соғысқа қатысты Ресейдің көзқарасын көрсететін ақпаратты айтудан, таратудан немесе жариялаудан аулақ болуға, сондай-ақ сенімсіз көздерден ақпарат жариялаудан мүлдем бас тартуға" кеңес берді. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес бюросы LRU-ға Мемлекеттік қауіпсіздік қызметінің ескертуі партияға мемлекеттік қаржыландыруды тоқтатуға негіз болуы мүмкін екенін хабарлады.
Парламент сайлауы
СайлауПартия басшысыДауыс саны% ± п.п.Мандаттар+/-1998Жәніс Юрка́нс135 70014.20ЖаңаЖаңа42002189 08819.094.89922006Яков Плинер54 6846.0613.031972010Юрис Соколовскис13 8471.474.59662011Яков Плинер7 1090.780.69072014Мирослав Митрофанов14 3901.590.81072018Андрейс Мамикинс27 0143.221.6309202232 6883.670.45011
Еуропалық Парламент
Сайлау жетекшісі Дауыстар % Орын +/– 2004 Татьяна Жданока 61 401 10.75 (#3) 2009 76 436 9.84 (#3) 0 2014 28 303 6.43 (#5) 0 2019 29 546 6.28 (#5) 0
Рига қалалық кеңесі
Сайлау Дауыстар % Орын +/– 2005 27 728 13,68 4 2009 6 519 2,7 9 2020 11 170 6,5 4