Кіріспе
Литвалық саясаткер; 2003 жылдан 2004 жылы импичментке дейін президент Роландас Паксас (; 1956 жылдың 10 маусымында туған) – Литваның алтыншы президенті, 2003 жылдан 2004 жылдың сәуірінде импичментке дейін қызмет еткен литвалық саясаткер. Бұрын ол 1999 жылы Литваның премьер-министрі, 2000 жылдан 2001 жылға дейін, сондай-ақ 1997 жылдан 1999 жылға дейін және 2000 жылдан 2001 жылға дейін Вильнюс қаласының әкімі болып қызмет атқарған. Ол 2004 жылдан 2016 жылға дейін «Тәртіп және әділет» партиясын басқарды және 2009 жылдан 2019 жылға дейін Еуропалық парламент мүшесі болды. 1980 жылдары ұлттық аэробатика чемпионы атанған Паксас Кеңес Одағының ыдырауынан кейін Restako құрылыс компаниясын құрды. 1997 жылы ол оңшыл орталықтан шыққан «Отан одағы» атынан Вильнюс қалалық кеңесіне сайланды және қала әкімі болды. 1999 жылдың мамырында Паксас премьер-министр болып тағайындалды, бірақ жекешелендіру мәселесіндегі келіспеушіліктерге байланысты бес айдан кейін отставкаға кетті. 2000 жылы Литваның Либералдық одағына (ЛЛО) қосылды. ЛЛО 2000 жылғы сайлауда жеңіске жетті, және Паксас қайтадан премьер-министр болды, бірақ экономикалық реформаларға қатысты келіспеушіліктерге байланысты жеті айдан кейін қызметтен кетті. 2002 жылы Паксас Либералды-демократиялық партияны құрды және 2003 жылғы президенттік сайлауға қатысып, қаңтарда қолданыстағы президент Валдас Адамкуспен бақталастық сайыста жеңіске жетті. Оның сайлау науқанының ірі демеушісіне азаматтық бергені анықталды, бұл 2004 жылдың сәуірінде оның импичментке алынып, қызметтен алынуына әкелді. Ол импичментке ұшыраған алғашқы еуропалық мемлекет басшысы болды. Сеймаға кіруіне тыйым салынған Паксас 2009 жылы Еуропалық парламентке сайланды, ол сол кезде «Тәртіп және әділет» (ТӘ) партиясын басқарды. 2011 жылы Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сот оның өмір бойы парламентке кіруіне тыйым салуды пропорционалды емес шара деп шешті. 2018 жылы Паксасқа парламенттік орынға үміткер болуға мүмкіндік беретін түзету ұсынылды. Бірақ оған президенттікке үміткер болуға немесе Парламент спикері болуға рұқсат берілмейді. Ол қазіргі заманғы Литва тарихындағы ең нашар президенттердің бірі саналады.
Rolandas Paksas (; (born 10 June 1956) is a Lithuanian politician who served as the sixth president of Lithuania from 2003 until his impeachment in April 2004. He previously served two terms as the prime minister of Lithuania in 1999, and again from 2000 to 2001, and as Mayor of Vilnius from 1997 to 1999 and again from 2000 to 2001. He led Order and Justice from 2004 to 2016 and was a Member of the European Parliament from 2009 to 2019. A national aerobatics champion in the 1980s, after the collapse of the Soviet Union, Paksas founded a construction company, Restako. In 1997, he was elected to Vilnius City Council for the centre right Homeland Union and became mayor. In May 1999, Paksas was appointed Prime Minister, but resigned five months later after a disagreement over privatisation. Paksas joined the Liberal Union of Lithuania (LLS) in 2000. The LLS won the 2000 election, and Paksas became PM again, but he left within seven months after another dispute over economic reforms. In 2002, Paksas founded the Liberal Democratic Party, and ran for the presidency, winning the run off against incumbent Valdas Adamkus in January 2003. It emerged that he had granted citizenship to a major campaign donor, leading to his impeachment and removal from office in April 2004. He was the first European head of state to have been impeached. Barred from the Seimas, Paksas was elected to the European Parliament in 2009, while leading his party, now called Order and Justice (TT). His lifetime ban from the parliament was ruled to be disproportionate measure by the European Court of Human Rights in 2011. In 2018 the amendment which would allow for Paksas to run for parliamentary seat is to be submitted. But he will not be allowed to run for president or become the speaker of the Parliament. He is considered to be the worst President of Lithuania in modern history.
Ерте өмір, білім және саяси емес мансап
Паксас Тельшиай қаласында Феликса мен Еленаның отбасында дүниеге келді. 1974 жылы Земайтес орта мектебін бітіріп, Вильнюс азаматтық құрылыс институтында (қазіргі Вильнюс Гедиминас техникалық университеті) оқуын жалғастырды. 1979 жылы Паксас азаматтық инженер мамандығын бітірді. Осы кезеңде ол әуежай акробатикасы жарыстарында қатысып, Кеңес Одағы мен Литва командаларының құрамында өнер етіп, бірнеше чемпионаттарда жеңіс туды.
Вильнюс қаласының әкімі және премьер-министр
Литва Коммунистік партиясының (ЛКП) бұрынғы мүшесі және оның солшыл Демократиялық Еңбек партиясының (ЛДПП) 1995 жылы саяси бағытын оңшыл консервативті Отандық Одаққа (Литва консерваторлары) өзгертті. 1997 жылы Паксас Вильнюс қалалық кеңесіне сайланды және Вильнюс қаласының мэрі болды. Отандық Одақтан шыққаннан кейін Паксас Литва Либералдық Одағына қосылды және 2000 жылдың сәуірінде ол қайтадан Вильнюс қаласының мэрі болды. 2000 жылы ол он бірінші кабинетте Премьер-министр болып сайланды және 2000 жылдың қарашасынан 2001 жылдың маусымына дейін қызмет етті. 2002 жылдың наурыз айында Паксас жаңадан құрылған Либералды-демократиялық партиясының төрағасы болып сайланды.
Литва президенті
2003 жылғы 5 қаңтарда ол Литва президенті болып сайланды, бұл күтпеген жеңіс болды, ол бұрынғы президент Валдас Адамкуспен өткен екінші турда жеңіске жетті. Сайлаудың бірінші турында Паксас 19,7% дауыспен екінші орынды алды, бірақ екінші турда 54,9% дауыс жинады. Оның сайлау алды бағдарламасында кедейлікті және табыс арасындағы айырмашылықты азайту, сыбайлас жемқорлықпен күресу, есірткі сатушыларға өлім жазасын енгізу және Литваны еркін нарықтық экономикаға бағытталған бағытта дамыту міндеттері кірді. Паксастың қолдаушыларының шағымынан кейін Литва Конституциялық соты түзетуді конституцияға қайшы деп шешіп, Конституцияны бұзған немесе антқа адалмаған адамдар ешқашан ант беруді талап ететін мемлекеттік қызметтерге тағайындала алмайды деп мәлімдеді. 2005 жылы Литва Республикасының апелляциялық соты бұл шешімді қайтарып алды, себебі аудандық сот барлық қолдау деректерін байланыстыра алмады. 2018 жылдың қыркүйегінде Паксас «Тәртіп және әділет» партиясынан мүшелігін тоқтатты. Бірақ, партия шешімдерімен байланыста болғысы келмейтіндігіне байланысты, ол президенттікке кандидат болуға немесе Парламент спикері болуға рұқсат алмайды.
Жеке өмір
Роландас Паксас Лайма Паксиенене үйленген және екі баласы бар: Инга және Миндаугас. Ол бұрын Кеңес Одағы мен Литваның ұлттық акробатикалық командаларының құрамында болған, сондай-ақ қазір әлем бойынша өнер көрсететін тәжірибелі каскадер ұшқыш. 2006 жылы Роландас Паксас 47 күндік әлем айналымына ұшқан, бұл саяхат Кивишкес әуежайында басталып, сол жерде аяқталды.