Кіріспе

Жадты күшейту – адамның ақпаратты сақтау қабілетін арттыру процесі. Есте сақтауды қалпына келтірудің сенімсіз болуы мүмкін, ол жартылай дәл емес және толыққанды сенімді емес болуы мүмкін (қайта қалпына келтірілген естеліктер туралы көбірек қараңыз). Осы жад қателіктерін азайту үшін кең таралған жад жүйелері құрастырылған. Жапонияның Нара қаласындағы Ақпарат ғылымы факультетінің студенттері жадтың әртүрлі түрлерін өлшеуге тырысты. Олар «Кең таралған естеліктер» деп аталатын компьютерлік жүйені пайдаланып, технологияның басқа әдістерге қарағанда жақсы күшейтуге көмектесетінін көрсетуге тырысты, мысалы, қалам мен қағазбен жасалған жазбалар, бұрынғы тәжірибелік экспериментте қолданылған суреттер және қарапайым адам жады. Нәтижелер «Кең таралған естеліктердің» есте сақтауды қалпына келтіруге көмектесетінін және басқа әдістермен салыстырғанда қателіктердің болу ықтималдығын төмендеткенін көрсетті. Кейбір зерттеушілер тіпті адамдардың есте сақтау қабілетін жақсарту үшін аралас шындық симуляцияларын жасады. Бұл жүйелердің көпшілігі локус әдісін қолданады, ол белгілі бір нәрселерді есінде сақтауға көмектесетін таныс орынның кеңістіктік орналасуын пайдалануды қамтиды. Мысалы, адам сапарға жиналатын заттар тізімін есінде сақтау үшін бөлмесіндегі заттарды көзге елестете алады. Жадты күшейту – бұл ақпаратты дәл еске түсіру ғана емес, сонымен қатар ұзақ мерзімді ақпаратты жылдам кодтау қабілеті. Кейбір зерттеушілер кеңейтілген шындық интерфейстерін пайдалану арқылы ақпаратты бір рет көру арқылы жаттауға және оны ұзақ мерзімді есте сақтауға сақтауға болатынын ұсынады. Атап айтқанда, бұл интерфейстердің функциясы – жад үшін маңызды ми бөліктерін, мысалы, гиппокампты, неокортексті және энторинальді қабықты ынталандыру, бұл біз әдетте ұзақ мерзімді семантикалық естелікті еске түсіру үшін қолданатын эпизодтық естелікті қалыптастыруға әкеледі.

Адамның есте сақтау қабілетіне қатысты көзқарас

Есте сақтаудың дәстүрлі тәсілі – көптеген адамдар есте сақтау функциялары туралы ойлағанда есіге келетін нәрсе. Бұл жадының тиімді жұмыс істеуі үшін мидың гиппокамп және маңдай бөлігі сияқты аймақтарына сүйенуді қамтиды. Дегенмен, жағдайына қарай қолданылатын тәсіл сыртқы жад көмекші құралдары мен қоршаған ортаның белгілеріне жүктеледі. Адам жадын жақсартудың тағы бір жолы – түрлі өмірлік оқиғалар мен тәжірибелерді бейнеге түсіру және суретке алу үшін ұялы телефондар сияқты құрылғыларды пайдалану. Бұл суреттер мен бейнелер тек сол сәт үшін ғана емес, сонымен қатар сурет немесе бейне түсірілген кездің естеліктерімен байланысты басқа да жадтарды еске түсіруге көмектеседі. Сонымен қатар, маңызды өмірлік оқиғаларды күнделікке жазу, істеуге тиіс жұмыстардың тізімін жасау және күнтізбеңізді жаңартып отыру жадты жақсартуға көмектеседі. Зерттеушілер соңғы кезде өмірді жазбаға түсіру концепциясын зерттеп жатыр, ол киілетін камералар арқылы өмірді үздіксіз бейнелеу мүмкіндігін білдіреді. Бұл адамның оқиғаларды дұрыс еске түсіру қабілетін арттырады, себебі ол өмірінен ұмытып қалған сәттерді қайта көруге мүмкіндік береді.

Есте сақтау қабілетін арттыру және қартаю

Есте сақтау қабілетін жақсарту әдістерінің тиімділігі жас топтарына қарай өзгеше болуы мүмкін. Балалар жаңа ақпаратты оңай үйреніп, жадында сақтай алады, ал ересек жастағы адамдарға жаңа нәрсе үйрену қиындық тудыруы мүмкін. Адам жасы ұлғайған сайын есте сақтау қабілеті нашарлайтындықтан, дәстүрлі есте сақтау тәсілдері әрқашан тиімді болмайды. Керісінше, қарттардың есте сақтауын жақсарту үшін сыртқы орталық факторлардың ықпалы тиімдірек екені анықталды.