Далиц суреті – бөлшек физикасында үш дене ыдырауының кинематикалық мүмкіндіктерін көрсететін график. Инвариантты массалардың квадраты арқылы талдау жасалады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Далиц графигі – бөлшектер физикасында жиі қолданылатын екі өлшемді график, ол белгілі бір (кинематикалық тұрғыдан ерекше) жолдармен үш дене ыдырауының өнімдерінің бір-бірінен қалай алыстайтынының салыстырмалы жиілігін көрсетеді. Псевдоскалярдың үш спин-0 бөлшегіне ыдырауының фазалық кеңістігін екі айнымалы арқылы толық сипаттауға болады. Традициялық Далиц графигінде график осьтері ыдырау өнімдерінің екі жұбының инвариант массаларының квадраттарынан тұрады. (Мысалы, егер А бөлшегі 1, 2 және 3 бөлшектеріне ыдыраса, онда бұл ыдырау үшін Далиц графигі x осьінде m²₁₂ және y осьінде m²₂₃ графигін салуға болады.) Егер ыдырау өнімдері арасында бұрыштық корреляция болмаса, онда осы айнымалылардың таралуы тегіс болады. Дегенмен, симметриялар таралуға белгілі бір шектеулер қоюы мүмкін. Сонымен қатар, үш дене ыдырауы көбінесе резонанстық процестермен доминантты болады, онда бөлшек екі ыдырау өніміне ыдырайды, ал осы ыдырау өнімдерінің бірі дереу екі қосымша ыдырау өніміне ыдырайды. Бұл жағдайда Далиц графигі біртекті емес таралымды көрсетеді, оның максимумы резонанстық ыдырау массасының маңында орналасады. Осылайша, Далиц графигі үш дене ыдырауының динамикасын зерттеу үшін өте пайдалы құрал болып табылады. Далиц сюжеттері қазіргі заманғы жоғары энергиялық физика эксперименттерінде, соның ішінде Хиггс бозонының зерттеулерінде жаңа бөлшектерді табуда маңызды рөл атқарады және Стандартты модельден тысқары жолдарды ашуға бағытталған зерттеулерде қолданылатын құралдардың бірі болып табылады. Р.Х. Далиц бұл әдісті 1953 жылы енгізген. Оны төрт дене ыдырауын талдау үшін де қолдануға болады. Төрт бөлшектің Далиц графигінің (релятивистік емес кинематика үшін) тетраэдрлік координаттар жүйесіне негізделген нақты бір түрі алғаш рет атомдық төрт дене бөлшектеу процестеріндегі көп дене динамикасын зерттеу үшін қолданылды.
The Dalitz plot is a two dimensional plot often used in particle physics to represent the relative frequency of various (kinematically distinct) manners in which the products of certain (otherwise similar) three body decays may move apart. The phase space of a decay of a pseudoscalar into three spin 0 particles can be completely described using two variables. In a traditional Dalitz plot, the axes of the plot are the squares of the invariant masses of two pairs of the decay products. (For example, if particle A decays to particles 1, 2, and 3, a Dalitz plot for this decay could plot m212 on the x axis and m223 on the y axis.) If there are no angular correlations between the decay products then the distribution of these variables is flat. However symmetries may impose certain restrictions on the distribution. Furthermore, three body decays are often dominated by resonant processes, in which the particle decays into two decay products, with one of those decay products immediately decaying into two additional decay products. In this case, the Dalitz plot will show a non uniform distribution, with a peak around the mass of the resonant decay. In this way, the Dalitz plot provides an excellent tool for studying the dynamics of three body decays. Dalitz plots play a central role in the discovery of new particles in current high energy physics experiments, including Higgs boson research, and are tools in exploratory efforts that might open avenues beyond the Standard Model. R. H. Dalitz introduced this technique in 1953). It can be adapted to the analysis of four body decays as well. A specific form of a four particle Dalitz plot (for non relativistic kinematics), which is based on a tetrahedral coordinate system, was first applied to study the few body dynamics in atomic four body fragmentation processes.