Кіріспе

Американдық физик және тарихшы Роберт Шервуд Шенкленд (11 қаңтар 1908 – 1 наурыз 1982) – американдық физик және тарихшы.

Өмірбаян

Роберт С. Шенкленд 1925–1929 жылдары Кейс қолданбалы ғылымдар мектебінде бакалавр болып оқыды және 1933 жылы магистр дәрежесін алды. 1935 жылы Чикаго университетінде Артур Комптонмен бірге фотондардың шашырауы жөніндегі жұмысы үшін PhD дәрежесін қорғады. Оның басқа зерттеулері 1929–1930 жылдардағы ионосфера және стандартты жиіліктер регламенті бойынша АҚШ Ұлттық стандарттар бюросындағы жұмысын, сондай-ақ Екінші дүниежүзілік соғыстың басында Англияда суасты кемелеріне қарсы сонарды зерттеуді қамтыды. Шенклендтің Альберт А. Микельсонның Ирвин ранчосындағы тәжірибелері туралы есебі 1953 жылы жарияланды. Британдық Nature журналында Шенкленд 1905 жылы Эйнштейннің Микельсон-Морли тәжірибесінен арнайы салыстырмалылық теориясының алғашқы екі принципін қалай тұжырымдағаны туралы тарихи ақпарат келтірді. Шенкленд Микельсон-Морли тәжірибесіне қатысты қабылданған тікелей түсіндірменің Эйнштейннің 1905 жылғы арнайы салыстырмалылық теориясымен берілгенін сенді. Шенкленд Микельсонның Санта-Анаға сапары эфир ғылымын зерттеу мақсатында болғанын айтты. Аспирантураны бітіргеннен кейін Кейс қолданбалы ғылымдар мектебінің оқытушылық құрамына қосылды. 1941 жылы ол Дейтон С. Миллерден кейін Кейстегі физика профессоры Амброз Суэзи лауазымын иеленді және 1976 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін осы қызметте болды. Шенкленд 1953–1969 жылдары Аргонн ұлттық зертханасында нейтрино тәжірибелерімен айналысты, сонымен қатар салыстырмалылық теориясының тарихы және сәулет акустикасы сияқты басқа да қызығушылықтары болды. Ол Кливленд оркестрінің директоры Джордж Сзеллмен бірлесіп, Северанс-холлдың акустикасын жақсартты, бұл музыканттарға сахнада бір-бірін анық естуге мүмкіндік берді. Шенклендтің әкесі Фрэнк Норт Шенкленд «Қазіргі заманғы романтика» және құстар мен жануарлар туралы бірнеше кітаптың авторы болды. 1929 жылы Шенкленд Хилда Кэтрин Киннессонға үйленді. Олардың бес баласы болды: Рут Эллен, Дороти Маргарет, Лоис Вирджиния, Ава Гертруд және Шервуд Джин, сондай-ақ 14 немересі бар еді. 1970 жылы Хилда қайтыс болды, ал ол Элеонора Ньюлинге үйленді. Шенкленд сергек және белсенді өмір салтын ұстанды, сонымен қатар темір тұзақтар мен американдық индейстердің қолданбалы өнерінің коллекционері болды.

Миллер экспериментінің талдауы

1952 жылдан бастап Шанкленд Дейтон Миллердің интерферометриялық нәтижелерін талдаған топты басқарды және Миллердің хабарлаған оң эфирлік дрейфінің ықтимал жылулық құбылыстарға байланысты болғанын, ал оны ескергенде нәтижелер арнайы салыстырмалылық теориясымен сәйкес келетінін тұжырымдады. Шанклендтің түсіндірмесі қазіргі кездегі көптеген ғалымдар тарапынан қабылданады. 1925–1926 жылдары Дейтон Миллер Микельсон-Морли тәжірибесіне ұқсас, Вильсон тауында интерферометриялық байқаулар жүргізді, ол жарық таратушы эфир арқылы Жердің өлшенетін дрейфін көрсеткендей болды, бұл басқа да осы типтегі тәжірибелермен және салыстырмалылық теориясының эфирдің байқала алмайтыны туралы болжамымен қайшы келеді. 1955 жылы Шанкленд Миллердің деректерін талдап, «Миллер тапқан шағын, периодтық шеттік орын ауыстырулар, өте қиын тәжірибеде шеттік позициялардың оқуларындағы статистикалық құбылыстарға байланысты» және «қалған жүйелі әсерлер жергілікті температуралық жағдайларға байланысты» деген пікір білдірді. Сонымен қатар, ол әсерге жауапты жылу градиенттерінің «Вилсон тауында, Миллердің өзінің Кливлендтегі Кейс қаласындағы жұмысында кездескендерге қарағанда, әлдеқайда қиын болғанын» айтты. 1973 жылғы салыстырмалылық теориясының тәжірибелік дамуына арналған шолу мақаласында Шанкленд Эйнштейннің 1954 жылғы 31 тамыздағы хатын қосты, онда Эйнштейн оның талдауымен келісетіні айтылған. (Шанкленд Эйнштейнге жарияланудан бұрын қолжазба жіберген болатын.) Эйнштейн былай деп жазды:

Миллер тәжірибелері туралы жіберген мұқият зерттеуіңіз үшін үлкен рахмет айтамын. Осылай мұқият жүргізілген тәжірибелер, әрине, өте мұқият статистикалық зерттеуді қажет етеді. Бұл сондай-ақ, тривиалды емес оң әсердің болуы қазіргі кезде қабылданған теориялық физиканың негіздеріне терең әсер ететінін ескере отырып, маңызды. Сіз байқалған әсердің кездейсоқ ауытқулар шегінен тыс екенін және демек, жүйелі себебі болуы керектігін нақты көрсеттіңіз. Сіз бұл жүйелі себептің «эфирлік желмен» ешқандай қатысы жоқ екенін, бірақ екі сәуле шоғы арқылы өтетін ауаның температуралық айырмашылығымен байланысты екенін сенімді түрде көрсеттіңіз. Егер зертхана бөлмесінің қабырғаларының температурасында елеусіз айырмашылық болса, мұндай әсер іс жүзінде болмай қалады. Бұл жүйелі қателердің аппараттың өлшемдерімен бірге тез өсетін жағдайларының бірі. Шанклендтің қайта талдауында эфирдің бар екендігіне статистикалық маңызы бар сигнал табылған жоқ. Талдау негізгі физиктер тарапынан қабылданады, эфир тұжырымының тасталуы дерлік жалпыға тараған, ал Миллердің байқаған сигналы экспериментшінің пікір қабілетінің нәтижесі деп есептеледі; Миллердің 1933 жылы байқаған «сигналы» шын мәнінде әрқайсысы бірнеше жүз өлшемнің орташасынан тұратын нүктелерден тұрады, ал сигналдың шамасы өлшемдер тіркелген ажыратымдылықтан 10 еседен астам кіші. Морис Алле және Джеймс ДеМео Шанклендтің дәлелін қабылдамаса да, Миллер тәжірибесі салыстырмалылық теориясын жарамсыз етеді деп санайды, Эйнштейннің теориясы бүгінде көптеген физиктер тарапынан дәлелденген деп есептеледі, бұл негізінен Миллердің өлшемдерінің қазіргі заманғы оптикалық технологияны қолдана отырып көптеген тәуелсіз зерттеушілер жасаған өте дәл қайталануына негізделген, олар Миллердің хабарлаған оң сигналының жалған екенін нақты көрсетті. Миллердің деректері және Шанклендтің талдауы қазір тек тарихи қызығушылық тудырады.

Қосымша: Шэнклендтің басылымдарының ішінара тізімі

Р. С. Шенкленд, "Шашырау теориясының фотондық түсіндірілісінің күмәнділігі", Phys. Rev. 49, 8–13 (1936). Р. С. Шенкленд, Дж. В. Колтман, "Тербелгіш сымдардың гармоникалық қатардан ауытқуы", J. Acoust. Soc. Am. 10 (3), 161–166 (1939). Р. С. Шенкленд, "Гармоникалық анализатор арқылы импульстарды талдау", J. Acoust. Soc. Am. 12 (3), 383–386 (1941). Е. В. Сэмюэл, Р. С. Шенкленд, "Страубель X кесіміндегі кристалдың дыбыс өрісі", J. Acoust. Soc. Am. 22 (5), 589–592 (1950). Р. С. Шенкленд, С. В. Маккаски, Ф. С. Леоне және Г. Куэрти, "Дейтон К. Миллердің интерферометриялық байқауларының жаңа талдауы", Rev. Mod. Phys. 27, 167–178 (1955). Х. Ж. Орместад, Р. С. Шенкленд, А. Х. Бенаде, "Северенс залының резонанс уақытының сипаттамалары", J. Acoust. Soc. Am. 32 (3), 371–375 (1960). Р. С. Шенкленд, Атомдық және ядролық физика (Macmillan: New York, 1960). Р. С. Шенкленд, "Мишельсон-Морли эксперименті", Am. J. Phys. 32 (1), 16–35 (1964). Р. С. Шенкленд, "Резонанстың сапасы", J. Acoust. Soc. Am. 43 (3), 426–430 (1968). Р. С. Шенкленд, ред., Артур Холли Комптонның ғылыми еңбектері (University of Chicago Press: Chicago, 1973). Р. С. Шенкленд, "Мишельсонның салыстырмалылық теориясының дамуындағы рөлі", Applied Optics 12 (10), 2280 (1973). Р. С. Шенкленд, "Эйнштейнмен әңгімелер", American Journal of Physics 41 (7), 895–901 (1973). Р. С. Шенкленд, "Грек театрларының акустикасы", Physics Today 26 (10), 30 (1973). Р. С. Шенкленд, "Мишельсон және оның интерферометрі", Physics Today 27 (4), 37 (1974). Р. С. Шенкленд, "Мишельсон: ғылымдағы алғашқы американдық Нобель жүлдесінің иегері", Bulletin of the American Physical Society 21 (4), 601–602 (1976). Р. С. Шенкленд, "Америкадағы архитектуралық акустика, 1930 жылға дейін", J. Acoust. Soc. Am. 61 (2), 250–254 (1977). Р. С. Шенкленд, "Өнерпаздар үшін акустикалық жобалау", J. Acoust. Soc. Am. 65 (1), 140–144 (1979). Р. С. Шенкленд, "Эйнштейн, Альберт – Еске алу", Biography — An Interdisciplinary Quarterly 2 (3), 190–200 (1979).