Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сейсмолог және физик (1900 жылы туған)
Seismologist and physicist (born 1900)
Чарльз Фрэнсис Рихтер (26 сәуір 1900 – 30 қыркүйек 1985) – американдық сейсмолог және физик. Ол Рихтер шкаласының авторы және жасаушыларының бірі, бұл шкала 1979 жылы момент шкаласы әзірленгенге дейін жер сілкінісінің күшін анықтау үшін кеңінен қолданылды. 1928 жылы Кийо Вадатидің жер сілкінісінің тереңдігі туралы мақаласынан шабыттанған Рихтер, 1935 жылы Бену Гутенбергпен бірлесіп жасағаннан кейін бұл шкаланы алғаш рет қолданды; олар екеуі Калифорния технология институтында жұмыс істеді.
Charles Francis Richter ('/r//ɪ//k//t//ər/; April 26, 1900 – September 30, 1985) was an American seismologist and physicist. He is the namesake and one of the creators of the Richter magnitude scale, which, until the development of the moment magnitude scale in 1979, was widely used to quantify the size of earthquakes. Inspired by Kiyoo Wadati's 1928 paper on shallow and deep earthquakes, Richter first used the scale in 1935 after developing it in collaboration with Beno Gutenberg; both worked at the California Institute of Technology.
Балалық шағы мен білімі
Рихтер Огайо штатының Оверпек қаласында дүниеге келген. Рихтердің неміс тегі болды: оның арғы атасы 1848 жылғы неміс мемлекеттеріндегі төңкерістерден кейін 1848 жылы Баден-Баденнен (қазіргі Баден-Вюртемберг, Германия) келген «қырық сегіздіктердің» бірі еді. Рихтердің әкесі Фредерик Уильям және анасы Лилиан Анна (Кинсингер) Рихтер өте ерте ажырасып кеткен. Ол 1909 жылы отбасын (анасын қоса) Лос-Анджелеске көшірген анасының әкесінің тәрбиесінде өсті. Лос-Анджелес орта мектебін бітіргеннен кейін Стэнфорд университетінде оқып, 1920 жылы бакалавр дәрежесін алды. 1928 жылы Калифорния технология институтында теориялық физика бойынша докторлық диссертациясын бастады, бірақ оны аяқтамай тұрып, Вашингтонның Карнеги институтында жұмыс істеу ұсынылды. Осы кезде ол сейсмологиямен (жер сілкінісі және олардың жерде тудыратын толқындары) қызығушылық таныта бастады. Содан кейін ол Пасаденадағы жаңа сейсмологиялық зертханада Бену Гутенбергтің жетекшілігімен жұмыс істеді. 1932 жылы Рихтер мен Гутенберг жер сілкінісінің күшінің салыстырмалы шамасын өлшеу үшін стандартты шкала жасады, ол Рихтер шкаласы деп аталды. 1937 жылы ол Калифорния технология институтына оралып, өмірінің соңына дейін сол жерде жұмыс істеді, 1952 жылы сейсмология профессоры атанды.
Richter was born in Overpeck, Ohio. Richter had German heritage: his great grandfather was a Forty Eighter, coming from Baden Baden (today in Baden Württemberg, Germany) in 1848 in the wake of the Revolutions of 1848 in the German states. Richter's parents Frederick William and Lillian Anna (Kinsinger) Richter, were divorced when he was very young. He grew up with his maternal grandfather, who moved the family (including his mother) to Los Angeles in 1909. After graduating from Los Angeles High School he attended Stanford University and received his undergraduate degree in 1920. In 1928, he began work on his PhD in theoretical physics from the California Institute of Technology, but, before he finished it, he was offered a position at the Carnegie Institute of Washington. At this point, he became fascinated with seismology (the study of earthquakes and the waves they produce in the earth). Thereafter, he worked at the new Seismological Laboratory in Pasadena, under the direction of Beno Gutenberg. In 1932, Richter and Gutenberg developed a standard scale to measure the relative sizes of earthquake sources, called the Richter scale. In 1937, he returned to the California Institute of Technology, where he spent the rest of his career, eventually becoming professor of seismology in 1952.
Мансап
Рихтер 1927 жылы Роберт Милликан оған ғылыми көмекші лауазымын ұсынғаннан кейін Вашингтонның Карнеги институтында жұмыс істеуге кірісті, сонда ол Бену Гутенбергпен ынтымақтастық бастады. Калифорния технология институтының сейсмология зертханасы Калифорнияның оңтүстігіндегі жер сілкінісі туралы жүйелі есептер жариялауды жоспарлап, олар үшін жер сілкінісінің күшін өлшеу қажеттігі туды. Осы қажеттілікті қанағаттандыру үшін Рихтер мен Гутенберг Кийо Вадати ұсынғандай, жер сілкінісі толқындарының әсерінен жердің қозғалысын сандық түрде өлшеуге негізделген, кейін Рихтер шкаласы деп аталатын шкала жасады. Олар осы қозғалысты өлшейтін сейсмограф құралып, интенсивтілікті өлшеу үшін логарифмдік шкала әзірледі.
Richter went to work at the Carnegie Institution of Washington in 1927 after Robert Millikan offered him a position as a research assistant there, where he began a collaboration with Beno Gutenberg. The Seismology Lab at the California Institute of Technology wanted to begin publishing regular reports on earthquakes in southern California and had a pressing need for a system of measuring the strength of earthquakes for these reports. Together, Richter and Gutenberg devised the scale that would become known at the Richter scale to fill this need, based on measuring quantitatively the displacement of the earth by seismic waves, as Kiyoo Wadati had suggested. The pair designed a seismograph that measured this displacement and developed a logarithmic scale to measure intensity.
Рихтер шамасы
Рихтер Гутенбергпен ынтымақтастыққа кіріскен кезде шоқты бағалаудың жалғыз жолы 1902 жылы итальяндық дін қызметкері және геолог Джузеппе Меркалли жасаған шкала болды. Меркалли шкаласы римдік цифрларды қолданады және ғимараттар мен адамдардың жер сілкінісіне қалай ден қойғандығына байланысты жер сілкіністерін I-ден XII-ге дейін жіктейді. Люстраларды шайқап тұрған шок осы шкалада I немесе II деп бағалануы мүмкін, ал үлкен ғимараттарды қиратып, халық көп қалада үрей туғызған шок X деп бағалануы мүмкін. Меркалли шкаласының айқын кемшілігі – ол ғимараттың қаншалықты сапалы салынғандығы және халықтың осындай жағдайларға қаншалықты дағдыланғандығы туралы субъективті бағалауларға негізделгендігі болды. Сондай-ақ, Меркалли шкаласы шалғайда, сирек қоныстанған аймақтарда болған жер сілкіністерін бағалауды қиындатты. Рихтер мен Гутенберг жасаған шкала (бұл шкала тек Рихтердің атымен белгілі болды) жер сілкінісінің күшін өлшейтін абсолюттік өлшем болды. Рихтер жер сілкінісі кезіндегі жердің нақты қозғалысын тіркеу үшін сейсмографты пайдаланды – бұл аспап әдетте тұрақты түрде оралатын қағаз рулонынан, бекітілген жерге орнатылғаннан және рулонның үстінде белгі қоятын құрылғымен ілінген маятник немесе магниттен тұрады. Бұл шкала аспаптың эпицентрден (жер сілкінісінің ошағынан тікелей жоғары орналасқан нүкте) қашықтығын ескереді. Рихтер астрономиямен ерте кезеңде қызығғандықтан, жер сілкінісінің күшін сипаттау үшін «магнитуда» терминін таңдады, себебі жұлдызды зерттеушілер бұл сөзді жұлдыздардың жарқырауын сипаттау үшін қолданады. Гутенберг шкаланың логарифмдік болуын ұсынды, яғни 7 магнитудалы жер сілкінісі 6 магнитудалыдан он есе күшті, 5 магнитудалыдан жүз есе күшті, ал 4 магнитудалыдан мың есе күшті болады. (1989 жылы Сан-Францисконы шайқаған Лома-Приета жер сілкінісінің магнитудасы 6,9 болды.) «Логарифмдік графиктер – шайтанның құралы» деген сөз Рихтерге жатқызылады. Рихтер шкаласы 1935 жылы жарияланды және бірден жер сілкінісінің күшін өлшеудің стандартты құралына айналды. Рихтер Гутенбергтің атының алғашқыда қосылмауына немқұрайлы болды, бірақ кейінірек, Гутенберг қайтыс болғаннан кейін, Рихтер әріптесінің шкаланы бүкіл әлемдегі жер сілкіністеріне қолдануға кеңейтуі үшін оны тануын талап ете бастады, тек Оңтүстік Калифорнияда емес. 1935 жылдан бері бірнеше басқа магнитуда шкалалары да жасалды.
At the time when Richter began a collaboration with Gutenberg, the only way to rate shocks was a scale developed in 1902 by the Italian priest and geologist Giuseppe Mercalli. The Mercalli scale uses Roman numerals and classifies earthquakes from I to XII, depending on how buildings and people responded to the tremor. A shock that set chandeliers swinging might rate as a I or II on this scale, while one that destroyed huge buildings and created panic in a crowded city might count as an X. The obvious problem with the Mercalli scale was that it relied on subjective measures of how well a building had been constructed and how used to these sorts of crises the population was. The Mercalli scale also made it difficult to rate earthquakes that happened in remote, sparsely populated areas. The scale developed by Richter and Gutenberg (which became known by Richter's name only) was instead an absolute measure of an earthquake's intensity. Richter used a seismograph, an instrument generally consisting of a constantly unwinding roll of paper, anchored to a fixed place, and a pendulum or magnet suspended with a marking device above the roll, to record actual earth motion during an earthquake. The scale takes into account the instrument's distance from the epicenter, or the point on the ground that is directly above the earthquake's origin. Richter chose to use the term "magnitude" to describe an earthquake's strength because of his early interest in astronomy; stargazers use the word to describe the brightness of stars. Gutenberg suggested that the scale be logarithmic so an earthquake of magnitude 7 would be ten times stronger than a 6, a hundred times stronger than a 5, and a thousand times stronger than a 4. (The 1989 Loma Prieta earthquake that shook San Francisco was magnitude 6.9.) The quote "logarithmic plots are a device of the devil" is attributed to Richter. The Richter scale was published in 1935 and immediately became the standard measure of earthquake intensity. Richter did not seem concerned that Gutenberg's name was not included at first; but in later years, after Gutenberg was already dead, Richter began to insist for his colleague to be recognized for expanding the scale to apply to earthquakes all over the globe, not just in southern California. Since 1935, several other magnitude scales have been developed.
Жеке өмір
Рихтер белсенді және ашық түрде натурист болған. 1972 жылы қайтыс болған әйелімен бірге ол көптеген жалаңаяш қоғамдастықтарына саяхат жасады. Дегенмен, әннің авторы Кент Кларк 1989 жылғы сұхбатында, ақырында Рихтер бұл істі ұнатып алғанын мәлімдеді. Ол Калифорния штатындағы Маунтин-Вью зираты мен мавзолейінде жерленген.
Richter was an active and avowed naturist. He travelled to many nudist communities with his wife, who died in 1972. However, the author of the song, Kent Clark, stated in a 1989 interview that eventually Richter enjoyed it. He is buried in Altadena, California's Mountain View Cemetery and Mausoleum.