Кіріспе
Аргентинаның 17-ші президенті, генерал-лейтенант Хосе Феликс Бенито Урибуру и Урибуру (20 шілде 1868 – 29 сәуір 1932) – Аргентинаның Уақытша үкіметінің президенті, президент Хиполито Иригоеннің ізбасарын әскери төңкеріс арқылы құлатып, өзін президент деп жариялаған. 1930 жылдың 6 қыркүйегінен 1932 жылдың 20 ақпанына дейін ол үкіметтің атқарушы және заңнамалық тармақтарын басқарды. "Уақытша үкіметтің президенті" ретінде ол Аргентинаның іс жүзіндегі мемлекет басшысы болып табылды. Оның билігі 1943, 1955, 1962, 1966 және 1976 жылдары билікке келген сәтті төңкерістер мен конституцияға қайшы үкіметтердің алғашқысы еді. Урибуру төңкерісін Nacionalistas қолдады – бұл 1910 жылдар шамасында "дәстүршіл" ұстанымнан өркендеген, феодалдық экономикалық қатынастар мен "органикалық" әлеуметтік тәртіпке деген ностальгияға негізделген, оңшыл аргентиналық ұлтшыл қозғалыс. Төңкерістен кейін Аргентинаның саясаты мен үкіметінде маңызды өзгерістер болды, Урибуру саяси партияларды тыйым салып, сайлауларды тоқтатты және 1853 жылғы Конституцияны күштен шығарды. Урибуру Аргентинаны корпоративтік және фашистік үлгіде қайта ұйымдастыруды ұсынды.
Lieutenant General José Félix Benito Uriburu y Uriburu (20 July 186829 April 1932) was the President of the Provisional Government of Argentina, ousting the successor to President Hipólito Yrigoyen by means of a military coup and declaring himself president. From 6 September 1930 to 20 February 1932, he controlled both the Executive and Legislative branches of government. As "President of the Provisional Government," he acted as the de facto Head of state of Argentina. His was the first of a series of successful coups d'état and unconstitutional governments that came to power in 1943, 1955, 1962, 1966, and 1976. Uriburu's coup was supported by the Nacionalistas, a far right Argentine nationalist movement that around 1910 grew out of the "traditionalist" position, which was based on nostalgia for feudal economic relations and a more "organic" social order. In the aftermath of the coup, major changes to Argentine politics and government took place, with Uriburu banning political parties, suspending elections, and suspending the 1853 Constitution. Uriburu proposed that Argentina be reorganized along corporatist and fascist lines.
Өмірбаян
Урибуру 1868 жылғы 20 шілдеде Салта қаласында Хосе де Урибуру и Поведа мен Серафина де Урибуру и Альварес де Ареналес отбасында дүниеге келді. Олар туысқан болған. Ол сондай-ақ президент Хосе Эваристо Урибурудың сіңілі баласы және испандық-американдық тәуелсіздік соғысындағы генерал Хуан Антонио Альварес де Ареналестің ұрпағы еді. Шежіре зерттеушісі Нарсисо Бинайан Кармонаның мәліметінше, ол испандық конкистадор Доминго Мартинес де Ираладан тараған. 1885 жылғы 17 наурызда ол Ұлттық әскери колледжге кадет ретінде қабылданды. Сублейтенант шенімен ол 1890 жылы Парк революциясын ұйымдастыруға қатысқан 33 офицердің бірі болды. 1894 жылғы 19 қарашада ол Эдуардо Мадеро мен Марселина Бухан Эллауридің қызы Аурелия Мадеро Буянға (1873–1959) үйленді, олардан үш бала дүниеге келді: Альберто Эдуардо, Елена, Тереса және Марта Мерседес.
Корпоративтік ілімдер
Корпоративизмді қолдаған Италияның Бенито Муссолини билікке келгеннен кейін туған ұлтшыл идеологиялар Халық партиясы ішіндегі жікке және оның тарауына себеп болды. Осы кезде католик ұлтшылдары Гиполито Иригоеннің радикалды үкіметіне қарсы шыққан "La Nueva República" басылымын қолдады. Иригоен федералдық араласулар сериясы және оның үкіметінің сенатор Ленсинас сияқты оппозициялық лидерлерді өлтірумен байланысы үшін қатаң сыналып, демократияның әлсіреуіне және генерал Хосе Феликс Урибуру бастаған әскери төңкеріске әкелді.
1930 жылғы 6 қыркүйектегі көтеріліс
1930 жылғы 6 қыркүйекте Урибуру төңкеріс жасап, Хиполито Иригоеннің конституциялық үкіметін құлатты және 1983 жылға дейін созылған бірнеше әскери диктатураның алғашқысын орнатты. Ол кезде Урибуру негізінен католик жаңа корпоративтік ұлтшылдығын ұсынды. Бұл идеологияға негізделген жоспарлар кәсіподақтар мен бизнес өкілдерінен тұратын корпоративтік палата және саяси өкілдікке ие тағы бір палатаны қамтитын жүйе болды. Бұл идеология 1920 жылдардан бері Аргентинада күшейіп келе жатқан католик ұлтшылдығының негізінде туған деп айтуға болады. Билікке келген төңкеріс Аргентинаның қазіргі тарихында бұрын-соңды болмаған оқиға. Аргентиналық философ Марио Бунгеге сәйкес, 1930 жылғы әскери төңкеріс елдегі жарты ғасырлық ішкі бейбітшілік пен экономикалық, саяси және мәдени даму кезеңін аяқтады. Бұл сонымен қатар континентте фашизмнің алғаш рет көтерілуі; ел тарихында Қарулы Күштердің саяси билікті алғаш рет қолға алуы; 1919 жылғы Қайғылы аптадан және 1922 жылғы Патагония көтерілісінің басылуынан кейін үкіметтің кәсіподақ мүшелерін алғаш рет өлтіруі; және Росас диктатурасының аяқталуынан кейін Католик шіркеуінің саясатқа алғаш рет араласуы болды, бұл жолы ол анық фашистік бағытта болды. Урибуру революциялық жарияланымды жазуды ақын Леопольдо Лугонеске тапсырды, бірақ алғашқы нұсқа Аргентинадағы дәстүрлі консервативті либерализмді ұстанатын полковник Хосе Мария Саробе мен генерал Агустин П. Юсто тарапынан фашистік деп айыпталды.
Әскери үкімет
1930 жылдың 10 қыркүйегінде Урибуру Жоғарғы соттың жағымсыз және даулы шешімі арқылы Ұлт Президенті ретінде мойындалды, бұл фактілік үкімет доктринасының қалыптасуына әкелді. Бұл доктрина жаңа үкіметті «күшті иеленуінен туындайтын тәртіп пен әлеуметтік қауіпсіздіктің кепілі ретінде әкімшілік және саяси функцияларды орындағанша» заңдылады. Ол Ұлттық Конгресті таратып, қоршау жағдайын жариялады, провинциялардың әкімдерін федералдық араласу арқылы радикалды әкімдермен алмастырды және неокорпоративтік үкімет құруға тырысты. Урибуру фашизмге ұқсас осы үкімет жүйесінде бейбітшілік пен саяси тәртіптің үлгісін көрді. 1930 жылдың 18 қыркүйегінде АҚШ және Англия елшілері (Урибуру атташе болып қызмет еткен ел) оның уақытша үкіметін мойындады. Урибуру Конституцияны құрметтейтінін жариялағанмен, жеке өзі елді 18 жастан асқан барлық ер адамдарға жасырын дауыс беруді орнатқан Саенс Пенья заңына дейінгі консервативтік үкімет билігіне қайтару қажет деп санады. Жоғары соғыс мектебінде сөйлеген сөзінде Урибуру жалпыға бірдей сайлау құқығына қарсылығын білдірді: «Біз шындыққа негізделген саяси билікті құруға тырысуымыз керек, таза теорияға емес. Аристотель демократияны билікке ең лайықтылардың үкіметі деп анықтады. Ең лайықтыларды билікке таңдауда қиындық жатыр. Біздің елміз сияқты 60% сауатсыздық деңгейі бар елде мұны істеу қиын, сондықтан елді 60% басқарады, себебі заңды сайлауларда олар көпшілікті құрайды». Ол әскери жағдайды жариялады және Северино Ди Джованни, Грегорио Галеано, Хосе Гатти, Хоакин Пенина, Паулино Скарфо және Хорхе Тамайо Гавилан сияқты анархист-әрекеткерлерді жасырын түрде өлім жазасына кесті. Ол бұрынғы президент Иполито Иригоен сияқты бірнеше саяси лидерлерді түрмеге қамады, жаңалықтар басылымдарын цензуралады және 1918 жылғы Университет реформасынан бері тәуелсіздік пен бірлескен басқару құқығына ие болған елдің университеттерін басып алды. Төңкеріс орын алғаннан кейін, жаңадан құрылған Жалпы еңбек конфедерациясы (CGT) әскери режимге мойынұсынушылық танытты. Экономикалық жағынан Ұлы депрессия елге әсер етіп, кірістің айтарлықтай төмендеуіне, тұтынудың азаюына және жұмыссыздықтың өсуіне әкелді. Саяси жағынан Урибуру де-факто үкіметке қарсы шыққан азаматтарды әскери соттарда соттайтын әскери заңмен қатаң үкімет үлгісін енгізуге тырысты. Оның мақсаты итальяндық фашист Бенито Муссолини стилінде корпоративтік режим құру еді, бірақ сайлау нәтижелері оның халықтың қолдауына ие еместігін көрсетті және ол жоспарды іске асыра алмады. 1931 жылдың басында ол Буэнос-Айрес провинциясында сайлаулар өткізді, бірақ кейіннен Радикалдық азаматтық одақ (UCR) жеңіске жеткеннен кейін оларды жойды. Сол жылдың қарашасында ол UCR кандидаттарын тыйым салғаннан кейін және Аргентинада «Абыройсыз онжылдық» деп аталатын кезеңнің басталуын белгілеген жалпы мойындалған алаяқтық жүйені ұйымдастырғаннан кейін қайтадан сайлау шақырды. Осы жағдайда генерал Агустин П. Юсто президент болып сайланды, ол бұрын Саенс Пенья заңымен таратылған партияны ұсынып тұрды. 1931 жылдың наурыз айында Урибуру, сол кезде Уэльс ханзадасы, кейіннен король Эдвард VIII болған Эдвард Виндзорды қабылдады, олармен бірге Кампо-де-Майо, Ұлттық ипподром және Мар-дель-Плата теңіз жағалауындағы курортқа барып, Ла Руралдағы британдық өнер және өнеркәсіп көрмесін ашты.
Өлім
Билігін Агустин П. Юстоға өткізгеннен кейін, денсаулығына байланысты елден кетіп, екі айдан соң Парижде асқазан рагына операция жасағаннан кейін қайтыс болды. Оның денесі кейіннен елге қайтарылып, Реколета зиратына жерленді.
Ескерткіштерді жою
XX ғасырда диктатордың құрметіне бірнеше бюст және мемориалдар жасалды, сондай-ақ көптеген көшелер оның атымен аталды, олардың көпшілігі де-факто үкіметтер кезінде болды. Алайда, XXI ғасырда бұл ескерткіштер алынып тасталды және көшелердің аттары өзгертілді. Сан-Карлос-де-Боливар қаласында Лас-Аколардас саябағында Урибурудың бюсті орналасқан еді, бірақ 2012 жылы қалалық кеңес оны алып тастауға дауыс берді. Балкарсе қаласында әлі күнге дейін Авенида Фавалоро даңғылында ескерткіш тұр, бұрын ол Авенида Урибуру деп аталған. Қалалық кеңес 2014 жылы оны алып тастауды бекіткенімен, ескерткіш әлі де орнында. 2015 жылға дейін Олаваррия қаласындағы Митре саябағында Урибурудың бюсті болды, ол француздықтар орнатқан Еркіндік монументінен бірнеше метр қашықтықта тұрды. Ол 1966 жылы алынып, қалалық қоймада сақталды. Кейіннен де-факто президент Хуан Карлос Онгания тағайындаған муниципалдық лидер Энрике Марио Альфиери оны өз үстеліне қойды, ал 1973 жылы тағы бір консервативті муниципалдық лидер Хуан Анхель Моя, бұл жолы де-факто президент Роберто М. Левингстон тағайындаған, бюсті саябаққа қайтарды, бұл сол жылғы 11 наурыздағы демократиялық сайлаулардан аз бұрын болды. 2019 жылдың қаңтар айында бюст қалалық кеңестің мақұлдауынан кейін алынып тасталды.