Кіріспе

Аргентинаның 18-ші президенті Агустин Педро Юсто Ролон (26 ақпан 1876 – 11 қаңтар 1943) – аргентиналық әскери шенеунік, дипломат және саясаткер, 1932 жылдан 1938 жылға дейін Аргентина президенті қызметін атқарған. Ол 1930 жылғы төңкеріске қатысып, екі жылдан кейін кең таралған сайлау алаяқтығының нәтижесінде президент болды. Оның президенттік мерзімі 1930 жылдан 1943 жылға дейін жалғанған «Абыройсыз онжылдық» деп аталатын кезеңнің бір бөлігі болды. Ол елдің орталық банкін құрып, жалпыұлттық табыс салығын енгізді. Президент Марсело Торкуато де Альвеар оны Соғыс министрі етіп тағайындады, азаматтық басқарудағы тәжірибесі мен прагматикалық көзқарасы консервативті «Конкорданс» коалициясының 1931 жылғы сайлау кампаниясына ұсынуына себеп болды. Ол 1931 жылдың 8 қарашасында президент болып сайланды, оған жақын арада құрылатын саяси күштер қолдау көрсетті – Ұлттық демократиялық партия (Partido Demócrata Nacional), Антиперсоналисттік радикалдық азаматтық одақ (Unión Cívica Radical Antipersonalista) (UCRA) және Тәуелсіз социалистік партия (Partido Socialista Independiente). Сайлауда алаяқтық болды деген айыптаулар таралды, ал 1931 жылдан 1943 жылға дейін құрылған бақылау жүйесі «патриоттық алаяқтық» деп аталды. Консервативті топтар бұл жүйені радикалдардың билікке келуіне кедері келтіру үшін пайдаланғысы келді. Осы кезеңде бұрынғы президент Иригоеннің жақтастары мен Радикалдық азаматтық одақ тарапынан қарсылық күшті болды. Сыртқы істер министрі Карлос Сааведра Ламастың көрнекті дипломатиялық жұмысы оның басшылығымен өткен кезеңнің ең үлкен жетістіктерінің бірі болды, бірақ ол үнемі жемқорлыққа қатысты айыптаулармен және ұлттық экономиканы, әсіресе британдықтардың мүддесіне берумен дағыды, оның вице-президенті Хулио А. Рока кіші Рока-Рунсиман шартына қол қойды. Оның есімі Рамон Кастильоның тұрақсыз үкімет кезеңінде жаңа кезеңке үміткер ретінде айтылды, бірақ 66 жасында ерте қайтыс болуы оның жоспарларын тоқтатып қойды. Ол Бартоломе Митренің толық шығармаларын зерттеуге қатысты, оны терең құрметтеді.

Өмірбаян

Жюсто Энтре-Риос провинциясының Консепсьон-дель-Уругвай қаласында дүниеге келді. Оның әкесі, сондай-ақ Агустин, Корриентес провинциясының губернаторы болған және көп ұзамай ұлттық депутат болып сайланды. Ол саясатқа белсенді қатысты, ал ұлы туғаннан кейін көп ұзамай отбасымен Буэнос-Айрес қаласына көшіп барды. Оның анасы Отилиа Ролон дәстүрлі Корриентес отбасынан шыққан. 11 жасында Жюсто Colegio Militar de la Nación (Ұлттық әскери колледж) колледжіне түсті. Кадет ретінде ол басқа студенттермен бірігіп, Революция дель Паркеге қатысып, революционерлер колоннасын күшейту үшін күзетшілердің қаруларын тартып алды. Қайта ұсталғаннан кейін кешіріліп, ол прапорщик шенімен бітірді. Әскери қызметін тастамай, ол Буэнос-Айрес университетінде инженерлік мамандықты оқыды. 1895 жылы екінші лейтенант шеніне көтерілді. 1897 жылы бірінші лейтенант болды. 1902 жылы капитан болды. Буэнос-Айрес университетінде азаматтық инженер мамандығын бітіргеннен кейін, 1904 жылы үкіметтік жарлықпен әскери инженер ретіндегі құқығы расталды. Ол Escuela de Aplicación para Oficiales мектебінде оқытушы болып тағайындалды. Екі жылдан кейін майор шеніне көтерілгеннен кейін, оны Әскери академияның математика факультетіне және 1907 жылы Escuela Nacional de Tiro (Ұлттық оқ ату мектебі) мектебінде телеметрия және семафорлар зерттеуіне ұсынды. Келесі жылы ол Ferrocarrileros батальонының басқарушы офицері болып тағайындалды, сонымен бірге оны оқ ату мектебінің директордың орынбасары етіп тағайындады. Подполковник шенімен ол дипломатиялық міндеттерін аяқтады, 1910 жылы Чилиде өткен ғасырлық мерекелерде Аргентина елшісінің әскери атташесі болды. Аргентинаға оралғаннан кейін Кордова қаласына 4-ші артиллерия бригадасының командирі болып тағайындалды.

Саяси мансабының басталуы

1915 жылы Викторино де ла Плазаның өкілеттігі кезінде ол Әскери колледждің директоры болып тағайындалды және келесі жеті жыл бойы осы лауазымда қалды. Бұл лауазымның зор ықпалы оған әскери саласындағыдай саяси даираларда да байланыстар орнатуға көмектесті. Радикалды антиперсоналистік саяси бағытқа (Хиполито Иригоеннің партиялық басшылығына қарсы болғандарға) сәйкес, ол Марсело Т. де Альвеармен жақсы қарым-қатынас орнатты. Ол қызмет еткен кезеңде колледждің оқу бағдарламасын кеңейтіп, факультеттің қалыптасуына ықпал етті. 1922 жылы Альвеардың басшылығымен ол Әскери колледжді тастап, Соғыс министрі болды. 1923 жылдың 25 тамызында бригадир-генерал шеніне көтерілген Юсто, қару-жарақ сатып алу және Армия инфрақұрылымын жақсарту үшін қорғаныс бюджетін ұлғайтуды сұрады. Ол сонымен қатар қарулы күштер құрылымын қайта ұйымдастыруды қолға алды. 1924 жылдың соңында ол Аякучо шайқасының жүз жылдығы тойланатын Перуға толық өкілеттігі бар өкіл ретінде жіберілді. Келесі бірнеше жыл бойы ол уақытша Ауыл шаруашылығы және Қоғамдық жұмыстар министрі болды, сонымен қатар Альвеардың өкілеттігі аяқталғанға дейін Соғыс министрі лауазымын тастамады. 1927 жылы генерал-майор (General de División) шеніне ие болды. Тұрақты антиперсоналистік көзқарасымен Юсто UCR-дің Альвеар бағытынан Леопольдо Мело және Висенте Галло кандидаттарын қолдады. 1928 жылы сайлаушылардың және Өкілдер палатасының көпшілігінің қолдауымен екінші мерзімге келген Иригоен мен Бейро коалициясының жеңісіне дейін, Юстоға радикалды каудильоға қарсы соққы беру бағдарламасына қосылуға шақырулар түсе бастады, оны оңшылдар одан әрі ұйымдастырып жатты. «La Nueva República» (Жаңа Республика) басылымының тұжырымдамаларына жақын болғанымен, оны Эрнесто Паласио және ағайынды Родольфо мен Хулио Иразуста басқарды, ал «La Fronda» басылымын Франсиско Урибуру басқарды, олар «тәртіп, иерархия және билік» қажеттілігін жақтады. Ол олардың бағдарламасын толық қабылдаған жоқ, себебі республикалық үкіметті құлату және оны Италия мен Испаниядағы фашистерге ұқсас корпоративтік жүйемен алмастыру оның либералдық ұстанымдарына қайшы келді.

1930 жылғы төңкеріс

Жюстоның айналасында тағы бір топ жиналды, олар да Иригоеннің конституциялық үкіметіне қарсы қару алуға мүдделі болды. Жюстоның сыныптасы генерал Хосе Луис Меглионе және көп ұзамай Біріккен офицерлер тобының (Grupo de Oficiales Unidos) басшыларының бірі болатын полковник Луис Дж. Гарсия оны белсенді түрде қолдады, содан кейін ол La Nación және Crítica газеттеріне мақалалар жазды. 1930 жылдың шілдесінде Жюстоның әскери араласудың конституциялық заң үстемдігіне қауіп төндіретіні туралы айтқан сөздері фракциялар арасындағы қақтығысты көрсетеді. Аргентина теңіз күштерінің радикалданған бөлігіне қарағанда, армияның көп бөлігі Жюсто ұсынған идеяларды қолдады, бірақ ұлтшыл ядроны қоспағанда, олар жақын арада Біріккен офицерлер тобында бірікті. Экстремистік топтың басшысы Хосе Феликс Урибуру институционалдық тәртіпті сақтауге уәде бергеннен кейін, Жюсто төңкерілгенге келісті және 6 қыркүйектің таңында бұл туралы мәлімдеді, осылайша Аргентинада Конституцияға қол қойылғаннан бері алғаш рет әскери үкімет орнады. Ол үкіметтің басшылығына қосылмады және алғашқыда Урибуру басқарған басқарушы топқа кірмеді, оның кабинеті көбінесе көпұлтты мұнай компанияларының жергілікті лоббистерінен құралды. Жюсто әскери шенеуніктер арасында көптеген жақтастары бар Урибурудан қашықтауға тырысты, бірақ ол саяси партиялардан бірдей қолдау ала алмады, олар Иригоеннің өлімінен кейін тез бөлініп кетті, оған қарсы наразылықтың ортасы болды. Ол Урибуру ұсынған вице-президенттік лауазымнан бас тартты және армия басшылығын қысқа ғана уақытқа қабылдап, одан кейін отставкаға кетті. Буэнос-Айрес провинциясында Урибуру республикалық жүйені алмастыруды көздеген корпоративтік модельді жүзеге асыра алмады, және бұл сәтсіздік оның ішкі істер министрі Матиас Санчес Сорондоның саяси мансабына нұқсан келтірді. Жюсто тағы да Урибурудың үкіметке қосылып, коалиция құру туралы ұсынысын қабылдамады. Консервативті Ұлттық демократиялық партия, Тәуелсіз социалистік партия және Радикалдық партияның (кейін Демократия үшін партиялар коалициясы) ең антиперсоналистік фракциясының қолдауымен ол 1931 жылғы 8 қарашадағы сайлауда президенттікке кандидат болды. Иригоен фракциясы сайлауға қатысудан шеттетілді және оның жақтастары «революциялық тартыну» стратегиясын қолданғандықтан, Жюсто Лизандро де ла Торре мен Николас Репеттоға қарсы жеңіске жетті, бірақ бұл сайлауда алдау болды деген күдік туды. Консервативті фракциядан келген Хулио Аргентино Рока кіші вице-президент болып оған қосылды.

Төрағалық (1932-1938 жж.)

Жюсто 1932 жылдың 20 ақпанында президент болды. Төңкерістен туындаған саяси жағдайдан басқа, ол Ұлы депрессиямен байланысты мәселелерді шешуге күш салуы керек болды, бұл коммерциялық табысқа және Иригойен мен Альвеар әкімшіліктерінің толық жұмыспен қамтуына нүкте қойды. Оның бірінші қаржы министрі Альберто Хуэйо экономикаға қатысты өте қатаң шаралар қабылдады. Оған тәуелсіз социалист Антонио де Томасо Ауыл шаруашылығы министрлігіне қосылды. Ол мемлекеттік шығындарды қысқартып, ақша айналымын шектеді және қатал салық шараларын қолданды. Қаржылық резервтерді нығайту мақсатында патриоттық қарыз (импрестито патриоtico) ұйымдастырылды. Алғашқы шара бензинге қатысты болды. Бұл қаражат жаңадан құрылған Ұлттық автомобиль жолдары басқармасына (Dirección Nacional de Vialidad) жұмсалды, ол автомобиль жолдары желісін жақсартумен айналысты. Хуэйо бағдарламасының қиындықтары Юстоны осы үлгіні өзінің экономикалық саясатында қабылдауға көндірді. Сонымен қатар, ол Буэнос-Айрес қаласының мэрі Мариано де Ведия и Митренің жобасын қолдады, ол қала құрылысын ұйымдастырудың амбициялық жобасын жүзеге асырды, Diagonal Norte және Diagonal Sur көшелерін ашты, Avenida General Paz даңғылына асфальт төседі, Avenida Corrientes көшесін кеңейтті, 9 шілде даңғылының бірінші бөлігін салды және Буэнос-Айрес обeliskin құрылысын бастады. Хуэйоны социалист Фредерико Пинедоның алмастыруы үкіметтегі саяси жағдайдың өзгеруін білдірді. Үкіметтің экономикаға араласуы күшейді, Ұлттық астық комитеті (Junta Nacional de Granos) және ет комитеті құрылды, ал көп ұзамай, ағылшын экономисі Отто Нимейердің кеңесімен Аргентина Республикасының Ұлттық банкі (Banco Central de la República Argentina) құрылды.

БЖК-мен қарым-қатынасы

Радикалды оппозиция өте маңызды болды. 1931 жылдың 5 сәуірінде Иригоеннің жақтастарының саяси идеологиясы Буэнос-Айрес провинциясында Урибуру мен Санчес Сорондоның үмітіне қарсы губернатор сайлауында жеңіске жетті; әскери үкіметтің ықпалына қарамастан, бұл министрдің мансабына нұқсан келтірді және Урибуруды биліктен бас тартуға мәжбүр етті. Осыған дейін Иригоеннің конституциялық үкіметіне адал жауынгерлер, қарулы азаматтардың қолдауымен, бұрынғы үкіметті қайта орнату үшін көтерілістер ұйымдастырды. Біріншісі 1931 жылдың ақпанында Иригоеншіл генерал Северино Торанцо басшылығымен болды. Маусым айында Корриентес провинциясындағы Курусу Куатияда олар Иригоеншіл әскер жинағын дайындап жатқан полковник Регино Лесканоны өлтірді. Желтоқсан айында лейтенант-полковник Атилио Каттанео бастаған төңкеріс әрекетінен бұрын, Юсто қоршау жағдайын жариялады және ескі Иригоенді қайтадан тұтқындады, сондай-ақ Альвеарды, Рикардо Рохасты, Хонорио Пуэрредонды және партияның басқа да көшбасшыларын тұтқындады. 1933 жылы төңкеріс әрекеттері жалғасты. Буэнос-Айрес, Корриентес, Энтре-Риос және Мисионес радикалды көтерілістердің ортасы болды, олар мыңнан астам адам тұтқындалғанға дейін аяқталмады. Ауыр сырқатқа шалдыққан Иригоен Буэнос-Айреске қайтарылып, үй қамауында ұсталды. Ол 3 маусымда қайтыс болды, ал оның Ла Реколета зиратындағы жерлеуі жаппай наразылық акциясына айналды. Желтоқсан айында UCR ұлттық конвенциясының отырысы кезінде Санта-Фе, Росарио және Пасо-де-лос-Либрес қалаларында әскерилер мен саясаткерлердің бірлескен көтерілісі басталды. Иригоеннің бұрынғы министрі Хосе Бенджамин Абалос және полковник Роберто Бош көтеріліс кезінде тұтқындалды, ал партияның ұйымдастырушылары мен көшбасшылары Мартин Гарсияға қамалды. Альвеар, Юстоның бұрынғы демеушісі, жер аударылды, ал басқалары Ушуаядағы түрмеге қамалды.

Рока-Рунциман келісім-шарты

Жюстоның президенттіктегі ең даулы оқиғаларының бірі 1933 жылы болды, ол кезде Ұлыбритания қабылдаған өндірістік протекционизм шаралары Жюстоны вице-президентін технологиялық делегация басшылығымен жіберіп, Аргентинаға пайда әкелуі мүмкін коммерциялық келісімді жасауға мәжбүр етті. 1932 жылы Оттава конференциясында британдықтар өз отарлары мен доминиондарынан импортты қолдайтын шараларды қабылдады. Аргентиналық жер иелерінің үкіметке Аргентина астығы мен етінің негізгі сатып алушысымен сауданы қайта жаңғырту үшін қысымы өте күшті болды. Британ сауда кеңесінің президенті, виконт Уолтер Рунсиман басшылығымен жүргізілген бұл келіссөздер қарқынды жүріп, 27 сәуірде Рока-Рунсиман шартына қол қойылды. Шарт үлкен дау тудырды, себебі Ұлыбритания Аргентинаға өзге доминиондарға қарағанда кем квота берді. Британ компанияларына көптеген жеңілдіктер жасалып, Аргентинаға жылына 390 000 тонна ет бөлінді. Британдық тоңазытқыш тасымалдаушылар экспорттың 85 пайызын ұйымдастырды. Ұлыбританиядағы теміржол тарифі басқарылмады. Көмірге кедендік алымдар белгіленбеді. Аргентинада инвестициялары бар британдық компанияларға ерекше рұқсаттар берілді. Экспорттық бағалары төмендетілді. Көптеген мәселелер вице-президент Роканың мәлімдемесінен туындады, ол келісімге қол қойғаннан кейін «экономикалық маңызы жағынан Аргентина үлкен британдық доминионға ұқсайды» деді. Оның ең белсенді және маңызды қарсыластарының бірі Лисандро де ла Торре, Роканың сөздерін келемеждеп, редакциялық мақаласында «осындай жағдайда Аргентина британдық доминионға айналды деуге болмайды, өйткені Англия өз доминиондарына осындай қарапайымдықтарды тануға батыл болмайды» деп жазды. Ұлттық демократиялық партияда Жюстоның президенттікке ұсынылуын қолдағандардың бірі осы даудан айырылып қалды. Ақырында, Сенат 28 шілдеде шартты күшін жойды. Бұл келіссөздерден кейін көптеген жұмысшылар ереуілі өтті, әсіресе Санта-Фе провинциясында, ол үкіметтің араласуымен аяқталды.

Өлім

1943 жылы қайтыс болып, Буэнос-Айрестегі Ла-Реколета бейістігінде жерленді.