Аргентинаның 12-ші президенті Роке Саенс Пења

Кіріспе

Аргентинаның 12-ші президенті

Роке Хосе Антонио дель Саградо Корасон де Иесус Саенс Пенья Лахитте (19 наурыз 1851 – 9 тамыз 1914) – аргентиналық саясаткер және заңгер, 1910 жылдың 12 қазанынан 1914 жылдың 9 тамызында қайтыс болғанға дейін Аргентина президенті қызметін атқарған. Ол бұрынғы президент Луис Саенс Пеньяның ұлы болды. Ол Ұлттық автономиялық партиясының ішкі, модернистік бағытының үміткері болды. Ол Аргентина сайлау жүйесін жақсы жаңартқан 8871 заңын қабылдауға жауапты болды, бұл 18 жастан асқан ерлер үшін дауыс беруді құпия, жалпыға ортақ және міндетті етті. Бұл консервативті аргентиналық олигархияның, 80-ші жылдар буынының сайлау арқылы жасалған билігін тоқтатты және елдегі алғашқы бос сайлауда Радикалды Азаматтық Одақтың өркендеуіне жол ашты.

Ерте өмір

Роке Саенс Пенья – Луис Саенс Пенья мен Сиприана Лахиттенің ұлы. Ол Росасты қолдаған отбасыдан шыққан: оның әкесі мен анасының ата-бабалары, Роке Хулиан Саенс Пенья мен Эдуардо Лахитте, оның үкімет кезінде заң шығарушы жиналыстың депутаттары болған. Росас Касерос шайқасында жеңілгеннен кейін, әжелері мен әкесінің федералистік дәстүрі, олар өз нанымдарынан айнымағандықтан, оларды мемлекеттік қызметтен шеттетуге себеп болды. Ол Буэнос-Айрестің Ұлттық мектебінде Амадео Жак басшылығымен орта білімін аяқтады. 1875 жылы «Тастап кетілген балалардың құқықтық мәртебесі» тақырыбында диссертация қорғап, заң докторы ғылымын бітірді. 1874 жылғы төңкеріс кезінде ол Луис Мария Кампостың басшылығымен полк капитаны ретінде ұлттың билігін қорғады. Төңкерістен кейін Ұлттық гвардияның екінші командирі болып тағайындалды, бірақ шеннен босатуды сұрады. Бартоломе Митреге қарсы болған ол Адольфо Алсина басқаратын Автономиялық партияның мүшесі болды және 1876 жылы Буэнос-Айрес провинциясының заң шығарушы жиналысына депутат болып сайланды. 26 жасында ол осы органның президенті болды, осылайша Палатаның ең жас президенттерінің бірі атанды. 1877 жылы Леандро Алем, Аристобуло дель Валье, Иполито Иригойен, Лусио Висенте Лопес, Педро Гойена, Хосе Мануэль Эстрада және Франсиско Урибурумен бірге Республикалық партияны құрды. 1878 жылы президент Николас Авельянеда бастаған келісім саясатына байланысты автономизм ішінде туындаған наразылықтар нәтижесінде Саенс Пенья қарсылық білдіріп, лауазымынан кетіп, саясаттан уақытша шықты. 1887 жылдың 4 ақпанында ол Буэнос-Айрестегі Пилар қалымындағы Біздің ханым шіркеуінде мендосалық саясаткер Лукас Гонсалес пен Роза Дельгадоның қызы Роза Исидора Гонсалес Дельгадоға үйленді.

Тынық мұхит соғысы

Тынық мұхиты соғысы (La Guerra del Pacífico) Чилиді Боливия мен Перудің одағына қарсы қойды. Кейін Аргентина құпия түрде осы одаққа қосылды. Дау Тынық мұхиты жағалауындағы ешқашан шешілмеген территориялық мәселелерге байланысты болды, әсіресе Атакама шөлінің бір бөлігін бақылау үшін. Бұл аймақта құнды минералды ресурс – натрий нитратының мол қоры бар еді. Соғыс барысында Саенс Пенья Аргентинадан Перу армиясымен бірге шайқасуға кетті. Оның басты себебі патриотизм немесе ынтымақ емес, керісінше, Buenos Aires-тен жауапсыз махаббаттан қашу болды. Арика шайқасында жоғары шенді офицерлері қаза болғаннан кейін, ол олардың орнына өтіп, өте әлсіз перуандық дивизиясына қолбасшылық етті. Саенс Пенья перуандықтардың шайқаста жеңіліске ұшырауынан кейін тұтқындалды және қысқа мерзімге Чилиліктердің тұтқынында болды.

Билікке көтерілу

Саенс Пенья Буэнос-Айреске оралғанда, 1880 жылы Бернардо де Иригоеннің Сыртқы істер министрі жанындағы Сыртқы істер министрлігінің орынбасары болып тағайындалды. Көп ұзамай ол саясаттан қол үзді, бірақ 1887 жылы Уругвайға министр болып қайта оралды. 1888 жылы Монтевидео конгресінде Аргентинаны өкілдік етті. Саенс Пенья өз құқықтық және саяси ұстанымдарына берік тұрып, Аргентинаның ассамблеяның кез келген әрекетінен қорғалғанын мәлімдеді. Мануэль Кинтанамен бірге Саенс Пенья 1889 жылы өткен бірінші Панамерикандық конференцияда Аргентина атынан қатысты. Екі делегат 40 күндік сапармен Нью-Йоркке, содан кейін төрт күндік сапармен Вашингтонға, Мемлекеттік департамент ғимаратында өткен отырысқа барды. Аргентина делегациясы, дипломатиялық тәртіп бұзылған деп есептегендіктен, ашылу отырысын бойкоттады. Дәстүр бойынша, шақырылған елдің делегаты конференцияны жүргізуі керек, бірақ АҚШ Мемлекеттік хатшысы конференцияның тұрақты төрағасы болып сайланды. Делегаттар екінші сессияға қатысты. Конференция барысында Саенс Пенья Америкадағы еркін сауда аймағына қарсылық көрсетті. Дегенмен, АҚШ және он екі ел Америкааралық өзара ықпалдастық келісімдерге жету туралы ұсынысқа дауыс берді. Тек Аргентина, Чили және Боливия қарсы дауыс берді. Саенс Пенья Сыртқы істер министрі қызметін атқарган кезеңде әлемді аралап, Аргентинаның мүддесіне қызмет ететін саясатты тиімді түрде қорғады. Ол сондай-ақ дәстүрлі рәсімдерге қатысты, мысалы, 1906 жылы Испания королі Альфонсо XIII-нің үйлену тойына қатысты. Ол Италия үкіметімен сауданы арттыру үшін жұмыс істеді, сонымен қатар Аргентинадан елдегі экономикалық жағдай туралы ресми хабарламалар жіберді. Ол бұл хабарламаларды Еуропаның басқа үкіметтері мен кәсіпкерлеріне де таратты. Президенттікке сайлануға дейін Саенс Пенья Испанияда (1906–1907) және Италияда (1907–1910) елші болып қызмет етті.

Төрағалық

Роке Саенс Пеньяны Аргентина президенттігіне жеткізген сайлау 1910 жылдың 13 наурызында өтті, сол кезде көптеген бұзушылықтар болды. Жаңа президент сайлау науқанына қатыспаған: ол Аргентинаның Италиядағы елшісі болды. Сайлауға сайлаушы кандидаттарының бір ғана тізімі қатысты, олардың ішінде 273-тің он бірі Саенс Пеньяға дауыс бермеді. Президенттік міндетін атқаруға дейін Саенс Пенья президент Фигероа Алкортамен және оппозиция жетекшісі Иполито Иригоенмен кездесті. Соңғы кездесуде радикалдық көшбасшы революциялық жолдан бас тартуға, ал Саенс Пенья сайлауды жаңарту және сайлау алаяқтығының алдын алу үшін жаңа сайлау заңын қабылдауға уәде берді. Иригоен провинциялардың губернаторларының осы процеске араласуына жол бермеу үшін олардың араласуын сұрады, Саенс Пенья бас тартты, бірақ радикализмнің үкіметке қатысуына рұқсат берді.

Басқаруды басқару

1910 жылдың 12 қазанында Роке Саенс Пенья Аргентина президенті болды. Алғашқы инаугурациялық сөзінде ол былай деп мәлімдеді: «Менің халықаралық саясатым сіздерге мәлім. Ол Еуропаға достық, Америкаға бауырластық болады». Саенс Пенья әкесі сияқты, өзінің партиясының қолдауысыз билікке келді. Саенс Пенья 1910 жылы шиеленіс жоғары болған кезде сайланды, олигархияның билігін шектеу және революцияны болдырмау үшін сайлау реформасын жүзеге асыруға уәде берді. 1912 жылы Ауыл шаруашылығы министрі Езекиел Рамос Мексианың бастамасымен 5599 нөміріндегі Ұлттық аумақтарды дамыту туралы заң қабылданды. Ұлттық аумақтардың көпшілігінде халықтың басым бөлігі теңіз немесе өзен жағалауында шоғырланған болатын; Осы себепті заң көптеген теміржол тармақтарының салынуын қамтамасыз етті және көп жағдайда оған қол жеткізді, бұл халықтың ішкі аймақтарға қоныстануына мүмкіндік берді. Тармақтар Чако, Формоса, Рио-Негро, Чубут және Санта-Крус ұлттық аумақтарында салынды; тіпті теміржол тармағы Мисьонес облысының астанасы Посадасқа дейін жетті. 1912 жылдың 10 тамызында Г. Велеспен бірге 692-ші бюллетеньдің 2-бөліміне сәйкес Әскери авиация мектебін (EMA) құру туралы жарлыққа қол қойды. Онда, әзірге аэростация және авиация саласында әскери мамандар жоқ болғандықтан, Техникалық басқару Аргентинаның Аэроклубына, ал Әскери басқару Аргентина армиясының бастығына, Әскери авиация мектебінің директоры лауазымымен жүктелетіні белгіленді.

Алкортаның айқайы

1912 жылғы маусымда егіс жұмысын жүргізетін шаруалардың жер иелерімен жасасқан келісімдерінің нашарлауына қарсы үлкен наразылық қозғалысы – Grito de Alcorta басталды. Ол Пампас аймағының бәріне таралып, жалға алу төлемдерінің күрт төмендеуіне әкелді. Бұл шаруалардың құрамындағы ауылдық орта таптың 20 ғасырдың ұлттық саясатына қатысуының бастауы болды. Алайда, сол кезде жер иелері өздері шаруашылықты басқаруға бейімделді және жалға алушыларды қауіпті деп санауға көшті.

Саенс Пенья заңы

Саенс Пенья сенімді демократ еді; ол кәсіби саясаткерлерден құтылғанда, халық өкіметке ең лайықтыларын сайлайды деп ойлады. Ол сонымен қатар әлеуметтік мәселе – жұмысшылардың саясаттан алшақталып, анархизм немесе социализмге бет бұру мүмкіндігі туралы да алаңдады. Соңында, ол саясатқа қатыспайтын, көптеген шетелдіктердің радикалды ұстанымдарға ұшырап, қоғамда бөтен денеге айналуы мүмкін деген қорқынышпен жүрді. Осы себептерге байланысты ол барлық азаматтарға тең және еркін дауыс беру құқығына негізделген саяси реформаны қолдады. Сайлаушыларға жасалған қысымның тарихын ескере отырып, сайлаудың шынайы болып саналуының жалғыз жолы – жасырын дауыс беру, яғни мөрленген конверттердегі бюллетеньдер арқылы болды. Ешкімнің дауыс беруіне кедергі келтірмеу үшін ол оны барлық азаматтар үшін міндетті етті. Әскери тізілім сайлау тізілімі ретінде қолданылатын болды. Бірақ сайлауға қатысу деңгейі өте төмен болды, потенциалды сайлаушылардың 20 пайызынан аспады. Саенс Пенья жобаны Конгреске осы сөздермен ұсынды: «Мен еліммен барлық ойларымды, сенімдерімді және үміттерімді бөлістім. Елім өз бірінші президентінің сөзіне және кеңесіне құлақ қойып, халық дауыс берсін». Жобаны әзірлеу және Конгресте қорғау міндеті Католик Индалесио Гомесқа, Ішкі істер министріне жүктелді. Ол реформадан мүдделеріне нұқсан келетін консерватор депутаттардың күшті қарсылығына тап болды, олар саясатты басқаша жолмен білмейтін. Сондықтан консерваторлық топтардың көптеген заң шығарушылары ашық түрде қарсылық білдірмесе де, реформаны кешіктіруге тырысты. Депутаттар палатасында бір айлық талқылаудан және Сенатта бір апталық қараудан кейін Саенс Пенья заңы 1912 жылдың 13 ақпанында бекітіліп, жарияланды. Бұл заң өз кезінде үлкен қадам болды, өйткені ол халықтың көп бөлігіне сайлау процесіне қатысуға мүмкіндік берді, бірақ ол әлі де толыққанды демократиялық емес еді: сол кездегі қоғамның үлкен бөлігін құраған әйелдер мен шетелдіктердің дауыс беру құқығы болмады. Олар дауыс бермегенімен, округтердің халқын және әр округтен сайланатын депутаттар санын анықтауда ескерілді. Заңның алғашқы сынағы провинциялық сайлауда болды: үкімет Санта-Фе провинциясына араласып, Саенс-Пенья заңына сәйкес губернатор сайлауын өткізуге бұйрық берді; UCR сайлауды бойкоттаудан бас тартып, қатысып, жеңіске жетті. Одан кейін Буэнос-Айрес қаласындағы депутаттық сайлауда да жеңіске жетті, онда сайлауға қатысу деңгейі сайлау тізіміндегі азаматтардың 62,85 пайызын құрады; Социалистік партия да оларда айтарлықтай өсімге қол жеткізді.

Sáenz Peña was a convinced democrat; He thought that, freed from professional politicians, the people would elect the best for their government. He was also concerned about the social question, that is, about the possibility that apart from politics the workers could adhere to anarchism or socialism. Finally, he feared that the huge proportion of the foreign population, who did not participate in any way in politics, could fall into maximalist positions or remain a foreign body in society. For all these reasons he supported political reform based on universal and free voting. Given the history of pressure on the voters who voted aloud the only possibility of electoral freedom was secret suffrage, through ballots written in sealed envelopes. And to ensure that no one was prevented from voting, he also made it universal and mandatory. The military registry would be used as the electoral roll. On the other hand, the participation of the population in the elections was very low, barely exceeding 20% of potential voters. Sáenz Peña presented the project in Congress with these words: "I have told my country all my thoughts, my convictions and my hopes. May my country listen to the word and the advice of its first president, let the people vote." The person in charge of designing the project and defending it in Congress was the Minister of the Interior, the Catholic Indalecio Gómez. He had to face stiff resistance from conservative deputies, whose privileges were clearly threatened by the reform, and who did not know any other way of doing politics. Thus, many legislators from the conservative sectors, still not openly opposing it, obstruct the reform. After a month of discussion in the Chamber of Deputies and a week in the Senate, the Sáenz Peña Law was approved and promulgated on 13 February 1912. The law was a great advance in its time since it allowed large masses of the population to participate in the electoral act, although it was still far from being completely universal: women and foreigners who at that time were a large part of society still had no right to vote. Although they did not vote, they were instead taken into account when determining the population of the districts and the number of deputies that could be elected by each one. The first test of the Law in operation was in a provincial election: the Province of Santa Fe was intervened by the government, which ordered the holding of the governor's elections in accordance with the Sáenz Peña Law; the UCR abandoned abstentionism and participated, achieving victory. Shortly after, he obtained a new victory in the deputy elections in the City of Buenos Aires, in an election in which popular participation amounted to 62.85% of the electoral roll; the Socialist Party also obtained a notable growth in them.

Өлім

Роке Саенс Пенья президенттікке келген сәттен бастап денсаулығы жақсы болмады, бірақ 1913 жылдан бастап күрт нашарлады. Сол кезде тараған мәлімет бойынша, президент Тынық мұхиты соғысы кезінде жұқтырған сифилис салдарынан неврологиялық ауруға шалдыққан. 1913 жылдың қазан айының басында ол үкіметтік өкілеттікті вице-президенті Викторино де ла Плазаға жүктеді, өйткені ол қызметтен уақытша босатылды. Саенс Пенья – денсаулығының нашарлығына байланысты үйден арбамен саяхаттау мүмкін болмағандықтан, Каса Росадада тұрған жалғыз президент. Ол бір бөлігін жеке тұрғын үйі ретінде пайдаланып, жылыту жүйесі, кілемдер, шайқалатын креслолар және әйнектер орнатты. Өмірінің соңғы күндерінде Саенс Пенья: «Мен көбінесе достарымнан айрылдым, бірақ Республика үшін үкім жүргіздім» деген сөздерді айтқан. Президенттікке келгеннен кейін 3 жыл 301 күн өткен соң, 1914 жылдың 9 тамызында қайтыс болды. Ол ертесіне Буэнос-Айрестегі Реколета зиратына жерленді.

Мұра

Саенс Пенья бүгінде сайлау реформасымен және Аргентинаның шетелдегі мүдделерін қорғауға деген бекем ұстанымымен танымал. Аргентинада, әсіресе Буэнос-Айресте, оның есімімен көшелер, даңғылдар мен қалалар аталғандықтан, ол зор құрметке ие. Мысалы, Буэнос-Айрестегі Президент Роке Саенс Пенья даңғылы, Буэнос-Айрес облысындағы Саенс Пенья метро станциясы, Чакодағы Президент Роке Саенс Пенья қаласы, Кордобадағы Президент Роке Саенс Пенья ауданы және тағы да басқалары. Роке Саенс Пеньяның әскери тұлғасы Перуде жақсы есте сақталады, онда көптеген қалаларда Саенс Пенья атымен көшелер бар және оның құрметіне ескерткіштер орнатылған. Рио-де-Жанейрода оның есімі Саенс Пенья алаңында еске алынады.