Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Оңтүстік Уэльстегі өзен, Австралия
River in New South Wales, Australia
Непиан өзені (даруг: Яндай)
The Nepean River (Darug: Yandhai
Уолласия бөгеті бастапқыда Гроув фермасындағы Джон Блэксленд ұн диірмені үшін ағаш бөгет ретінде салынған. Австралиядағы алғашқы балық өткелдері Непиан шатқалының басында қазіргі бетон бөгет салынған кезде жасалған. Бұл 50 миллион жылдық Хоксбери құмтасы арқылы өрілген, Көк таулар орогенезі кезіндегі баяу көтерілу нәтижесінде пайда болған, антикленттік, тереңдеген бұрандалы аңғар. 1950 жылдары Непейннің ірі саласы – Варрагамба өзенінің тік шатқалы арқылы Варрагамба бөгетінің салынуы, оның суларының көп бөлігін тоқтатты және оларды өсіп келе жатқан Сидней қаласының қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін бұрды, өзенді бұрынғысынан әлсіз қалдырды. Бұл бөгеттер мен бөгеттер көшпелі балықтар, мысалы, Австралиялық басс (жергілікті жерде шабақ деп те аталады) көптеген бұрынғы мекендеу орындарынан тоқтатылып, шағылысу үшін қажетті су тасқыны мен су жиналуын азайтты. Дегенмен, Хоксбери/Непейн маңызды және танымал балық аулау орны болып қала береді. Непеан өзенінің көркейтілген жағалауы жергілікті флора мен фауна үшін табиғи бейіт, ал жергілікті тұрғындар үшін тыныш демалыс орны. Эму жазығында өзеннің батыс жағалауы жылы жазғы түндерде ашық ауадағы театрлық қойылымдарға қолайлы орын. Пенриттегі шығыс жағалауда барбекюге арналған жабдықтар, балалар ойын алаңдары және өзен бойында серуендеуге арналған бірнеше шақырымдық кең жол бар. Шығыс жағалауында Непеан есу клубы да орналасқан. Мандейлер Тенч қорығынан ритуалдық тазалануға арналған баспалдақпен кіретін жолға және Валакия маңындағы манди немесе ғибадат үйіне ие.
The Wallacia Weir was initially built as a wooden weir for the John Blaxland flour mill at Grove Farm. The first Australian fishsteps were built when the current concrete weir was built at the beginning of the Nepean Gorge, an anticendant entrenched meander caused by the slow uplift during the Blue Mountains orogeny carved down through the fifty million year old Hawkesbury sandstone. In the 1950s, the building of the Warragamba Dam across the steep gorge of the Warragamba River, the Nepean's major tributary, intercepted the flow of the great bulk of its waters and diverted them to meet the needs of the growing Sydney metropolitan area, reducing the river to a shadow of its former self. These dams and weirs have had a potent effect, blocking migratory native fish like Australian bass (also locally commonly known as perch) from much of their former habitat, and reducing floods and freshets needed for spawning. Nevertheless, the Hawkesbury/Nepean remains an important and popular wild bass fishery. The luscious banks of the Nepean River provide a natural haven for local flora and fauna and a quiet location for local residents to relax. At Emu Plains, the western bank of the river provides a location for outdoor theatre productions on warm summer nights. The eastern bank at Penrith provides barbecue facilities and children's play equipment, as well as a wide pathway running for several kilometres for strolls along the riverbank. The eastern bank is also the home of the Nepean Rowing Club. Mandaeans have a stepped entry by Tench Reserve for ritual purification and a mandi or house of worship near Wallacia.
Еуропаға дейінгі тарих
Аборигендер өзенді үнемі пайдаланған, ал олардың балық аулау тұзақтары құм мен қиыршық тас кендері өзенді басқа бағытқа бұрғанға дейін Яррамундиде көрінуі мүмкін еді. Чарльз Дарвин Ему Фордтағы адамдар туралы жазған, олардың найзамен шеберліктерін атап өткен, ал Корольдік теңіз жаяу әскерінің Уоткин Тенч та олардың балық аулау үшін найза, жіптер мен торларды қолданғанын байқаған. Непе аймағының халқы батыс жазықтарының халқымен үнемі сауда жасаған, Белл таулар арқылы балама жолмен өткен кезде осы маршрутты пайдаланған, қазір Белл жолы деп аталады. Пенрит маңында 1971 жылдан бері Непиан өзенімен 40 000 – 50 000 жыл бұрын шөгіндірген Крейнбрук террасаларының қиыршық тас шөгінділерінде көптеген аборигендік тас құралдары табылды, бұл деректер радиокөміртектік және термолюминесценциялық талдаулар арқылы қайталап тексеріліп, расталды. Бұл нәтижелер алғашқыда дау тудырды. Соңғы кезде, 1987 және 2003 жылдары осы шөгінділердің қабаттарын зерттеу осы күндерді қайта қарап, растады. Аймақта соңғы 5000 жылдың ішінде адамдар жасаған көптеген басқа да заттар табылды. Карскенс және авторлар жарияланған және жарияланбаған есептерден аймақтың археологиялық деректерін қалпына келтіруге, біріктіруге және картаға түсіруге тырысты.
Aboriginal people used the river regularly, and their fish traps could be seen at Yarramundi before sand and gravel mining redirected the river. Charles Darwin also wrote of people at Emu Ford, commenting on their skill with spears, while Watkin Tench of the Royal Marines also noted their use of spears, lines and nets to capture fish. The people of the Nepean region also regularly traded with people of the western plains via a route that Bell followed when he laid down an alternate route over the mountains, now called Bells Line of Road. Near Penrith, since 1971 numerous Aboriginal stone tools were found in Cranebrook Terraces gravel sediments deposited by the Nepean River 40,000 to 50,000 years ago, according to repeated, revised and corroborated radiocarbon and thermoluminescence dating. At first when these results were new they were controversial. More recently in 1987 and 2003 dating of the same sediments strata has revised and corroborated these dates. A great many more artefacts made by people have been found in the region dating back to within the last 5,000 years. Karskens et al. have made an attempt to recover, integrate and map archaeological data of the area from both published and unpublished reports.
Еуропалық қоныстану
Британдық колония 1788 жылы Сиднейде құрылған кезде губернатор капитан Артур Филипп жағалауды Хоксбери сағасына дейін солтүстікке қарай 50 шақырым, ал олар бір шатқалынан тоқтағанға дейін шамамен 32 шақырым жоғары қарай картаға түсірді, бұл Хоксбери биіктіктерінде болған болуы мүмкін. Филипп өзенге Лорд Хоксберидің құрметіне, кейін Чарльз Дженкинсон, Ливерпульдің 1-ші графы, Сауда жөніндегі Жеке кеңестің тұрақты комитетінің төрағасы деп ат қойды. Осы уақытта лейтенант Уоткин Тенч Сиднейдің батысына қарай ішкі аймаққа қадам басты. Ішкі аймақта, Көк таулардың етегінде ол үлкен өзенді ашты және оны Эван Непианның құрметіне Непиан деп атады, ол Ішкі істер министрлігінің хатшысы және Артур Филипптің жақын досы болған. Непианның Хоксбериге құятынын түсінуге шамамен үш жыл кетті. Непиан өзені де 1700-ші жылдардың соңы мен 1800-ші жылдардың басында Ұлыбритания Корольдігі мен жергілікті аборигендер тайпалары арасында болған Хоксбери және Непиан соғыстарының маңызды орталықтарының бірі болды. 1820 жылдары Непиан ауданының ең белгілі ерте қоныс салушысы, жер иесі және дәрігер сэр Джон Джеймисон (1776–1844) Регентвилл үйі деп аталатын грузин стиліндегі сарай салды. Ол қазіргі Пенрит қаласынан көп алыс емес, өзенге көрінетін биік жерде орналасқан үлгілі шаруашылығында салынды. Джеймисон Австралияның алғашқы саяси және ауыл шаруашылығының маңызды пионерлерінің бірі саналады. 1860 жылдары үй өртенген.
When the British colony was established at Sydney in 1788, the Governor, Captain Arthur Phillip, charted the coast 50 km north to the mouth of the Hawkesbury and around 32 km upstream till they were stopped by a waterfall, most likely at Hawkesbury Heights. Phillip named the river after Lord Hawkesbury, later titled Charles Jenkinson, 1st Earl of Liverpool, President of the Privy Council Standing Committee on Trade. Meanwhile, Lieutenant Watkin Tench set off to walk inland, west of Sydney. About inland, at the foot of the Blue Mountains, he discovered a large river which he named Nepean after Evan Nepean, the Under Secretary of State at the Home Office and a close personal friend of Arthur Phillip. It took about three years to realise that the Nepean flowed into the Hawkesbury. Nepean river was also one of the pivotal sites of the Hawkesbury and Nepean Wars, fought between the Kingdom of Great Britain and local aboriginal clans in the late 1700s and early 1800s. During the 1820s, the Nepean district's most famous early settler, the landowner and physician Sir John Jamison (1776–1844), erected a Georgian mansion, called Regentville House, on the model estate which he had established on a rise overlooking the river, not far from the present day city of Penrith. Jamison is considered one of early Australia's most important political and agricultural pioneers. A fire devastated the house in the 1860s.
Мандалықтардың ырым-жырымы
Сидней қалалық аймағындағы австралиялық мандеан қауымы Непеан өзенінде масбута (крещение рәсімін) үнемі өткізеді.
The Australian Mandaean community in the Sydney metropolitan area regularly performs masbuta (baptism) rituals in the Nepean River.