Кіріспе

Ирландияның Керри округіне жататын қала, канадалық қоғамдастық.

Тарихи халық саны|жағдай=жинастырылған
| 1831|2289
| 1841|2598
| 1851|2134
| 1861|2273
| 1871|2199
| 1881|2965
| 1891|3566
| 1901|3605
| 1911|3409
| 1926|2917
| 1936|3098
| 1946|3311
| 1951|3149
| 1956|3144
| 1961|2859
| 1966|2822
| 1971|3021
| 1981|3649
| 1986|3693
| 1991|3597
| 1996|3656
| 2002|3999
| 2006|4338
| 2016|4820
| 2022|4794
| түсіндірме=) – Ирландияның Керри округіне қарасты мұралық базар қаласы. Ол Фейл өзенінің жағасында, округ орталығы Трейлиден орналасқан. Листовел қаласының халқы 2022 жылғы халық санауы бойынша 4794 адамды құрайды, бұл округтегі үшінші ірі қала. Брайан МакМахон және Джон Б. Кин сияқты көптеген әйгілі драматургтер мен жазушылар осы қалада өмір сүрген.

Орналасқан жері

Листовел N69 Лимерик – Фойнс – Трали тас жолында орналасқан. Bus Éireann күн сайын Трали, Корк және Лимерикке рейстер ұсынады. Ең жақын теміржол станциясы – Трали. Листовелдің Трали мен Лимерик қаласы арасында кең еңістікпен салынған желісінде өз теміржол станциясы болған; алайда, ол 1963 жылы жолаушылар тасымалы үшін, 1978 жылы жүк тасымалы үшін жабылып, соңында 1988 жылы бұзылып, демонтаждалған. Станция ғимараты жеке тұрғын үй ретінде сақталған. Листовел Солтүстік Керридің әктасты жазығының бастауында орналасқан. Солтүстік Керридің ортасында, Фейл өзенінің жағасында орналасқан, аймақтың ішкі бөлігі көбінесе сүт шаруашылығына пайдаланылады. Ирагтиконнор барониясы солтүстікте, ал Кланомаурис барониясы оңтүстікте жатыр. Айналасындағы ауылдарға Асди, Баллибунион, Баллидуфф, Баллилонгфорд, Коузвей, Дуаг, Лисселтон, Ликснау, Мойване, Финуж және Тарберт кіреді.

Тарих

2000 жылдың шілдесінде Листовел Ирландияның 26 "Мұра қаласының" бірі деп ресми түрде жарияланды – бұл қазіргі заманғы экологиялық және қайта жаңарту жұмыстарының нәтижесінде болды, сонымен қатар оның сәулеттік мұрасы мен "тарихи маңызы" ескерілді.

Атаудың шығу тегі

Листовелдің тарихы кем дегенде 1303 жылға дейін жетеді, ол алғаш рет Plea Roll-да пайда болғанда, оның аты Lystothyl түрін алған. 1320 жылы қаланың шіркеулік салық тізімдерінде Лисмокилл деп қате жазылған. Келесі құжаттарда қала атауы әртүрлі жазылған: Лисмоли, Листуоли, Листуанил, Лестовэлл, Лестоуэлл, Лиштогилл, Листвохилл және Листовиль. Төрт Мастердің жылнамасында 1582 жылғы жазбада қала алғаш рет Лиос Туатхайл деп тіркелген, бұл қала атауының қазіргі қабылданған ирланд тіліндегі жазылуы. Томас Дайнели 1681 жылы атаудың ағылшынша нұсқасын 'Listoel' деп жазды. 18-шы ғасырдың соңы мен 19-шы ғасырдың басында атаудың екі нұсқасы қолданыста болды: Listowel және Listowell. 19-шы ғасырдың соңынан бастап Listowel-дің қазіргі жазылуы кеңінен қабылданды. 1922 жылы Ирландия мемлекеті құрылғаннан бері қала атауы заңда Листовел деп аталады, мысалы, 2014 жылғы Жергілікті Өзін-Өзі Басқару Реформасы Заңына сәйкес құжатта Листовел муниципалды округі Керри округінің алты муниципалды округінің бірі ретінде құрылған.

Листовель қамалы

Қала Фицморис әулетінің Листовел қамалы және оның алаңы төңірегінде қалыптасты. Дезмонд науқанында I Елизавета патшайымына қарсы соңғы бекініс болған Листовел қамалы 15 ғасырда салынды және Джеральдиндердің бағындырылған соңғы қамалы болды. 5 қараша күні 1600 жылы 28 күндік қоршаудан кейін ол сэр Чарльз Уилмотқа берілді, ол кейін қамал гарнизонының барлығын жазалап өлтірді. Қамал Керри рыцарлары Фицмористерден бас тартып, Листовел графы атағын алған Харэ әулетінің меншігіне өтті. Қазір ол ұлттық ескерткіш және 2005 жылдан бастап Мемлекеттік жұмыстар басқармасы (OPW) тарапынан қалпына келтірілуде. OPW экскурсия жетекшілері жазғы туристік маусымда қамал аумағында тегін экскурсиялар өткізеді. Листовелдегі Баллинруддеридегі тағы бір кішкентай қамал 1600 жылдан кейін Керридің сол кездегі рыцары салған.

Лартиг моножеліжолы

Листовел Ирландия теміржол тарихында маңызды рөл атқарды, себебі әлемдегі алғашқы монорельдік жүйе осы жерде іске қосылды. Листовел және Баллибунион темір жолы Lartigue жүйесі бойынша салынды, оның екі двигательді бу локомотиві биік рельстің үстінен өтетін еді. Ол 1888 жылдың 29 ақпанында ресми түрде ашылды, ал халыққа қызмет көрсету 1888 жылдың 5 наурызында басталды. Бұл қала мен Баллибунионды байланыстырды. Вагонның екі жағында да бөлек купелер болғандықтан, оның тепе-теңдігін сақтау қажет еді. Егер сиырды сатуға әкелсе, оны теңгеру үшін екінші жаққа екі бұзау жіберілетін. Кейін бұзауларды рельстің екі жағына қайтарып жіберетін. 2003 жылы түпнұсқа монорельдік теміржолдың 1000 метрлік көшірмесі ашылды.

Листовель бүлігі

Листовел Ирландияның Тәуелсіздік соғысы кезінде болған белгілі көтерілістің ортасы болды. 1920 жылдың 17 маусымында Листовел полиция бөліміндегі Корольдік Ирландия полициясының қызметкерлері командирдің қаладан тыс полиция бекеттеріне ауыстырылу туралы бұйрығына бағынудан бас тартты. «Қара және қоңырлар» қалалық казарманы басып алып, осы ауыстыруға мәжбүр етті, бұл сол кездегі жергілікті халықтың зор наразылығына байланысты қауіпті және нәтижесіз болып көрінді. Полиция комиссары полковник Смайт RIC қызметкерлерінің ИРА-ның ауылдық аймақтардағы азаттық күресіне қарсы армиямен бірлесе жұмыс істеуін қалады. Ол қызметкерлермен келіссөздер жүргізе отырып, оларға кез келген күдіктіні көздеріне түскенде дереу атуға рұқсат берілетінін ұсынды. Констебль Джеремая Ми басшылығымен олар жеке қауіпсіздіктері үшін де, сондай-ақ британдық күштерге қарсы күресіп жатқан елдестеріне деген ықыласы үшін де бас тартты. Көтерілістен кейін офицерлер қызметтен босатылды. Осы оқиға Листовел көтерілісі деп танылды.

Листовел графы

Листовел графы титулы Хейр отбасымен байланысты. Қазіргі Лорд Листовел – Фрэнсис Майкл Хейр, Ұлыбритания Лордтар палатасына сайланған 92 тұқым қуалаушылық теңдестің бірі. Бұл титулдың иегерлерінің арасында лейборист саясаткері және Үндістан және Бірма мемлекеттік хатшысы қызметін атқарған Уильям Хейр, Листовелдің 5-ші графы болды. Отбасының тағы бір өкілі консервативті саясаткер Джон Хейр, 1-ші Блейкенхэм виконты болды. Ол төртінші графтың үшінші ұлы еді.

Керри кооперативі

1970 жылдары Ирландиядағы көптеген шағын сүт зауыттары Еуропалық экономикалық қауымдастықтағы (Ирландия 1973 жылы қосылды) ірі сүт компанияларымен бәсекелесу үшін бірігуді бастады. Керри округіндегі сүт өндірушілер де солай жасады және Керри Кооперативтік Кремрий Лтд (Kerry Co op) 1974 жылдың қаңтарында саудаға шықты. 1974-1979 жылдар аралығында Керри өзге сүт кооперативтері сияқты сүт бизнесін кеңейтті. 1974 жылы 67 миллион галлон болған сүт көлемі 1978 жылы 87 миллион галлонға дейін артты. Жаңа кооператив Килларни, Лимерик, Маривасер және Баллинахина (Корк) дербес сүт зауыттарын сатып алды, олар кейін Галвей және Моат сүт зауыттары қосылғанда Керридің Dawn Dairies құрылымының бөлігіне айналды. Дегенмен, 1979 жылы Керри Co op үшін жағдай өзгерді, округ ірі қара малдың ауруларын жою жобасының пилоттық аймағы ретінде таңдалды. Бұған қоса, 1979 және 1980 жылдары жазғы ауа райының ылғалды болуы сүт өндірісін одан әрі төмендетті, нәтижесінде Керри сүт өнімінің шамамен 20% -ын жоғалтты. Бұл кооператив Листовельдегі NKMP зауытында 18 миллион еуролық капиталдық шығындар бағдарламасын аяқтауға дайын тұрған кезде орын алды.

Керри тобы

Kerry Group бүгінде жаһандық азық-түлік ингредиенттері және дәмдеуіштер нарықтарындағы көшбасшы, сондай-ақ кейбір Еуроодақ нарықтарында брендтік тұтыну тағамдарын өңдеу және сату бойынша жетекші ұйым болып табылады. Бас кеңсесі Траледе орналасқан компанияның Листовелдегі өндіріс орнында шамамен 290 адам жұмыс істейді.

Білім

Листовельде көптеген бастауыш, орта және оқуды аяқтағаннан кейінгі білім беру мекемелері қызмет етеді. Бес және он екі жас аралығындағы балаларға қыздарға арналған Presentation бастауыш мектебі, ұлдарға арналған Scoil Realta na Maidne және аралас білім беретін Gaelscoil Lios Tuathail көмектеседі. Қалада екі католик орта мектебі бар: Presentation орта мектебі, Листовель және Сент-Майкл колледжі. Қалаға сондай-ақ Listowel Community College, аралас орта және оқуды аяқтағаннан кейінгі білім беретін мектеп, және Coláiste na Ríochta, аралас орта мектеп қызмет көрсетеді. Қалада Солтүстік Керри білім беру бастамасы орналасқан.

Листовель жарыстары

Листовел жарыстарының бастауы Листовелден шамамен 14 шақырымдай жердегі Баллибион қаласының Баллией ауылындағы жыл сайынғы жиынға дейін барып тоқталады. Бұл шара 19 ғасырдың басында басталған және түрлі ойындар, ат жарыстары және алдын ала келісілген топтық төбелеспен аяқталады. Осы төбелес кезіндегі тәртіпсіздіктерге байланысты Баллиейдегі жиын тоқтатылып, жарыстар Листовелге көшірілді, ал 1858 жылы алғашқы жарыс өтті. Жарыс жолы Фейл өзенінің жанында орналасқан, ал үш кіреберісінің екеуіне өзен арқылы салынысқан көпірлер арқылы кіруге болады. Сондықтан жергілікті тұрғындар жарыс жолын "Арал" деп атайды. Дәстүр бойынша, бұл жиын фермерлердің егістен түскен табысын жұмсауға/құмар ойнауға келген жері болған, бірақ қазір ол үлкеніп, кеңейді. Листовелдегі жарыс жолы 1 миль 2 фурлонгтық овал тәрізді, сол жаққа бұрылатын трассадан және кедергілер мен тосқауылдардан тұрады. Әр жарыс күнінен кейін тосқауылдардың орны ауыстырылып, жаңа жер беріледі. Листовел жарыс алаңы қала орталығына жаяу қашықтықта орналасқан.

Саяси өкілдік

Ирландияның жергілікті басқару деңгейінде Листовел қаласы Листовел муниципалды ауданында орналасқан, ол қаланың атымен аталады. Бұл Керри округінің алты муниципалды ауданының бірі. Ұлттық деңгейде Листовел Керри сайлау округінің құрамына кіреді, онда бес депутат (TD) Dáil Éireann-ге сайланады. Еуропалық парламент сайлауларында Листовел Ирландияның Оңтүстік сайлау округінде орналасқан, ол Ирландияның он үш Еуропарламент депутатының (ЕОП) бесеуін сайлайды.

Спорт

Listowel Emmets – бұл Гейлдік атлетика қауымдастығының (GAA) клубы, ол дәстүрлі ирланд спорты – гейл футболын, сондай-ақ музыканы, биді және ирланд тілін қолдайды. Клубтың 1885 жылдың маусым айынан бастап GAA-ға қатысу және жетістіктерге жету тарихы бар, сол кезде Listowel GAA (The Feale Amateurs) GAA филиалы ретінде құрылған. 1956 жылы Emmets GAA клубы құрылды, ал келесі жылы үстеме, орта және кіші Солтүстік Керри лигасының чемпиондық атақтары жеңіліп алынды. 1979 жылы Сент-Майклс колледжінің жанындағы Listowel Emmets GAA стадионы жаңарту үшін жабылды; ол 1981 жылы қайта ашылды және 1953 жылы округтік кеңестің төрағасы болып тағайындалған Фрэнк Дж. Шихидің құрметіне аталды. Listowel Celtic – жергілікті футбол клубы, Керри округтік лигасының Премьер-А дивизионында ойнайды. Listowel-де теннис, жеңіл атлетика, регби, баскетбол, бадминтон және крикет клубтары да бар. Listowel сонымен қатар 24 сағаттық жүгіру жарысын ұйымдастырады; Listowel төзімділік фестивалі.

Сәулет

Листовелдің сәулеттік ерекшеліктеріне қалаға кіреберісіндегі Фейл өзенін кесіп өтетін төрт аркалы көпір жатады. 1829 жылдан бері жергілікті дәстүр бойынша, бұл көпір (жергілікті тұрғындар оны "Үлкен көпір" деп атайды) су тасқынынан қираған кішкентай ағаш құрылысты алмастырған. Жергілікті гипстеуші және құрылысшы Пэт МакАулиф (1846–1921) қала мен айналасындағы үйлердің және дүкендердің қасбеттерін безендіру үшін штукатурка немесе сыртқы гипсті пайдаланған. Листовелдің тумасы МакАулиф көптеген гипстен жасалған туындыларды жасады, соның ішінде "Эриннің қызы" бар, онда арфа, ирланд шақырығы және Ирландияның басқа да символдарымен оралып, Ана Ирландияның романтикалық бейнесі бейнеленген. 1999 жылы жаңа иесі оның әйгілі кеудесіне киім сызып, "адамның ар-ұятын жабуға" тырысқанда "Эриннің қызы" жанжалдың ортасында болды. Одан кейін ол оны бастапқы жартылай жалаңаш күйіне қайтаруға көндірілді.