Кіріспе

Мысырлық ұшқыш (1940–1999)

Гамил әл-Батути (جميل البطوطي; АҚШ ресми есептерінде "Gamil El Batouti" немесе "El Batouty" деп те жазылады; 2 ақпан 1940 – 31 қазан 1999) – EgyptAir ұшқышы және Мысыр әуе күштерінің бұрынғы офицері. 1999 жылдың 31 қазанында ол, EgyptAir 990 рейсіндегі 216 жолаушы мен экипажбен бірге Массачусетс штатының Нантакет аралынан оңтүстік-шығысқа қарай 60 миль (97 км) жерде Атлант мұхитына құлап, қаза тапты. АҚШ Ұлттық қауіпсіздік көлік кеңесі (NTSB) бұл апаттың Гамил әл-Батутидің, кабинада жалғыз болғанда және екінші ұшқыш лауазымында отырғанда, ұшаққа қасақана жасаған бірқатар басқару әрекеттерінен туындағанын мәлімдеді. NTSB оның әрекеттерінің себебі "анықталмағанын" хабарлады.

Ерте өмір

Әл Батути Мысырдың Дакалия губернаторлығындағы Кафр әл Дабуси шаруа қожалығында дүниеге келген. Оның әкесі қала әкімі және жер иесі болған, ал отбасы мүшелері жақсы білімді және әулетті болған. Ол қайтыс болған кезде, Әл Батути EgyptAir авиакомпаниясында 767 ұшағымен ұшатын ең тәжірибелі бірінші офицер болды. Ол әуе көлігі ұшқышының біліктілігіне (ATPL) емтихан тапсырудан бас тартқаны үшін капитандыққа көтерілген жоқ. ATPL оқу материалдары мен емтихандары ағылшын тілінде жүргізіледі, ол авиацияның халықаралық тілі, ал Әл Батутидің ағылшын тілін жеткілікті меңгермегендігі себеп болды. 55 жасқа толғаннан кейін, EgyptAir саясаты оның қызмет бабында жоғарылау мүмкіндігін одан әрі шектеді, себебі бұл жастан кейін жаңадан тағайындаулар жасалмайтын. 990 рейсі бойынша жүргізілген тергеу кезінде әріптестерінің мәлімдемелеріне сәйкес, ол жоғарылауды қалаған жоқ, өйткені бірінші офицер ретінде қалаулы ұшу кестесін алуға мүмкіндігі болды, бұл оның отбасылық жағдайына көмектесетін. Капитандыққа көтерілмесе де, ол бұрынғы Мысыр авиация академиясындағы тәжірибесіне орай көбінесе капитан деп аталатын.

MS990 / MSR990 рейсі

Капитан Ахмет Ел Хабаши дәретханаға барған кезде Аль Батути ұшақ кабинасында жалғыз болған сәтте, ұшақ кенеттен тік құлауға түсті, нәтижесінде кабинада салмақсыздық (нөлдік гравитация) пайда болды. Осыған қарамастан, капитан Эль Хабаши ұшқыш кабинасына қайта кіре алды. 767 ұшағының жылдамдығы қауіпті түрде дыбыс жылдамдығына жақындап, жобалық шектерін асып, ұшақ корпусын әлсірете бастады. Капитан басқару тұтқасын кері тартып, қозғалтқыштарға толық қуат берді, бірақ ұшақтың жоғары жылдамдығы және қозғалтқыштардың тоқтатылуы салдарынан ешқандай әсер болмады. Содан кейін капитан жылдамдық тежегіштерін қолданды, бұл ұшақтың құлауын баяулатып, оны қауіпсіз жылдамдыққа қайтарды. Алайда, бұл кенеттенгі маневрлер ұшақтың тік өрлеуіне алып келді, нәтижесінде жолаушылар мен экипаж орындықтарына басылып қалды. Екі қозғалтқыш та толығымен тоқтады, ұшақтың барлық электр қуатын жоғалтып, екі ұшу тіркегіші осы сәтте жұмысын тоқтатты. 1:52 EST уақытында. Ұшақтағы 217 адам қаза тапты. Аль Батутидің кокпит дауыстық жазбасында (CVR) жазылған соңғы сөздерінің бірі "Tawkalt ala Allah" (توكلت على الله) болды, оны "Мен Аллаға сенемін" деп 11 рет айтқан. Бұл фразаны "Мен өзімді Алланың қамқорлығына тапсырамын" деп түсіндіруге болады, бұл оның өлімге бет қарайғанын білгенін көрсетеді, соның салдарынан ұшақты әдейі құлатқан деген теорияға күш береді. Батыс БАҚ Аль Батутидің террорист болуы мүмкін деген болжамдар таратты, бірақ оның отбасы мен достары оның қатаң саяси нанымы болмағанын мәлімдеді.

Танымал мәдениетте

Канадалық "Mayday" телесериалының 3-маусымының 8-бөлімі "Өлім және жоққа шығару" ("Death and Denial") деп аталып, EgyptAir 990 рейсінің оқиғаларын және оны тергеуді көркемдеп бейнелейді. Гамел Аль Батути рөлін канадалық актер Элиас Зару сомдады.