Кіріспе

Үндістанның Ченнай қаласындағы соғыс ескерткішінің аркасы

1972 жылы Бангладеш азаттық соғысынан кейін арканың астына қара мәрмәрден жасалған тұғыр, кері бұрылған мылтық, соғыс дулығасымен және төрт мәңгілік жалынмен шектелген құрылым салынды. Бұл құрылым "Амар Джаван Джоти" (Өлмейтін жауынгердің жалыны) деп аталады және 1971 жылдан бері Үндістанның белгісіз сарбаздың қабірі ретінде қызмет етеді. Үндістан қақпасы Үндістандағы ең ірі соғыс ескерткіштерінің бірі болып саналады. Әр Республика күні Премьер-министр қақпаға келіп, "Амар Джаван Джотиге" құрмет көрсетіп, одан кейін Республика күні шеруі басталады. Үндістан қақпасы азаматтық қоғамның наразылықтарына жиі орын болып табылады және туристер арасында танымал.

Тарих

Индия қақпасы 1917 жылы желтоқсанда Ұлыбритания билігі тұсында құрылған Императорлық соғыс қабірлері комиссиясының (IWGC) жұмысының бір бөлігі болды. Комиссия бірінші дүниежүзілік соғысында қаза болған әскерлерге арналған қабірлер мен ескерткіштер салу үшін құрылған. Сол кездегі Бүкіл Үндістан соғыс мемориалы деп аталған қақпаның іргетасы 1921 жылы 10 ақпанда сағат 16:30-да Коннот герцогының сапары барысында, Императорлық Үндістан армиясының офицерлері мен сарбаздары, Императорлық қызмет әскерлері, бас қолбасшы және вице-король Челмсфордтың қатысуымен салынды. Осы оқиғада вице-король: «Осы елдің тарихында мәңгі сақталатын ерлік туралы қозғалысқа толы әңгімелер», – деді. Сондай-ақ, «белгілі және белгісіз» батырлардың есіміне арналған ескерткіш болашақ ұрпақтарды осындай қайраттылықпен және «кем емес батылдықпен» қиындықтарға төзуге шабыттандырады деді. Іргетасы қаланғаннан кейін 10 жыл өткен соң, 1931 жылы 12 ақпанда ескерткішті Лорд Ирвин ашып, «Осы ескерткішке қарап, оның мақсатын ойлағандар, оның қабырғаларындағы есімдерде жазылған құрбандық пен қызмет туралы біраз нәрсе біле алады» деді. Ескерткіштің іргетасын салу мен ашылу арасындағы он жылдық ішінде теміржол желісі Ямуна өзені бойымен жылжытылып, 1926 жылы Нью-Дели теміржол станциясы ашылды. Қазіргі күні, әр кешкі сағат 19:00-ден 21:30-ға дейін жарықтандырылатын қақпа Делидің ең маңызды туристік орындарының бірі болып табылады. Көлік қозғалысы тоқтатылғанға дейін бұрын автомобильдер қақпа арқылы жүріп өткен. Республика күні шеруі Президент сарайынан басталып, Индия қақпасының маңынан өтеді. Индия қақпасы азаматтық қоғамның наразылықтарының, соның ішінде 2011 жылғы сыбайлас жемқорлыққа қарсы қозғалысқа жауап ретінде өткен демонстрациялардың жиі болатын орны. 2017 жылы Индия қақпасы, Лютьенс салған тағы бір соғыс ескерткіші – Лестердегі Еске алу аркасымен (Arch of Remembrance) туыс болып, бір-біріне өте ұқсас, бірақ кішірек масштабта салынған. Салтанатты шарада Ұлыбританиядағы Индияның жоғары комиссары Лестердегі аркаға гүл шоғын, ал Ұлыбританияның Индиядағы жоғары комиссары Индия қақпасына гүл шоғын қойды.

Құрылымы мен құрылымы

Естелік қақпаны Нью-Делидің бас сәулетшісі ғана емес, сонымен қатар Императорлық соғыс қабірлері комиссиясының мүшесі және Еуропаның соғыс қабірлері мен мемориалдарының ең көрнекті дизайнерлерінің бірі болған сэр Эдвин Лютиенс жобалаған. Ол Еуропадағы алпыс алты соғыс мемориалын, соның ішінде 1919 жылы Лондондағы Кенотафты жобалады, ол Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін тұрғызылған алғашқы ұлттық соғыс мемориалы болды және оны британ премьер-министрі Дэвид Ллойд Джордж тапсырыс берген. Нью-Делидегі мемориал, Лондондағы Кенотаф сияқты, діни және "айқыш сияқты мәдени ерекшеліктері жоқ" секулярлық мемориал болып табылады. Лютенс, өмірбаянының авторы Кристофер Хассидің сөзіне сәйкес, "элементарлық стильге" – діни әшекейлері жоқ "әмбебап сәулет стиліне" негізделген еске алу стиліне сүйенген. "Триумф аркасының шығармашылық өңдеуі" деп аталатын Үндістан қақпасының ең үлкен ашылуы 9 метр (30 фут) енді және ол Нью-Делидің орталық көрінісі және негізгі салтанатты шеру жолы – қазіргі Картвья жолының шығыс осінің соңында орналасқан.

Қақпақ

Қақпаның шығысында, алты жолдың тоғысқан жерінде, Махабалипурамдағы VI ғасырға жататын павильон үлгісінде салынған 73 фут (22 метр) биіктігіндегі күмбез орналасқан. Лутиенс күмбезді шатырды және оның шаджасын тіреу үшін төрт Дели орденінің бағаналарын пайдаланды.

Король-Император Георг V мүсіні

1930 жылдың күзінде Капуртала штатының махаражасы Джагатжит Сингх Үндістанның билеуші князьдары арасында император Георг V-нің ескерткішін орнату үшін үндеу ұйымдастырды, бұл императордың сепсистен жаңа ғана жазылуын еске алуға арналған болатын. Алғашқы жоба бойынша, мүсінде монархтың мәрмәрден жасалған, қызыл тас пілдің үстінде howdah-да отырған бейнесі сомдалуы тиіс еді; сол кезде дизайнға шатыр кірмеген. Георг V қайтыс болмас бұрын бекіткен соңғы нұсқада пілге орын берілмеді, оның орнына қызыл тас шатыр мен тұғыр қосылды, тұғырдың биіктігі 11 метрге (34,5 фут) жетеді. Бұл ескерткіштің мақсаты – «Үндістанның билеуші князьдары мен басшыларының императордың тұлғасына және тағына деген адалдығы мен құрметін» көрсету еді. Джаггердің мерзімінен бұрын қайтыс болуынан кейін, мүсіннің басы мен тәжін оның Англиядағы көмекшілерінің бірі аяқтады, содан кейін Үндістанға жіберілді, ал ескерткіштің қалған бөлігі Үндістанда жасалды. Ескерткіш 1936 жылдың күзінде орнатылды. 1947 жылы ел тәуелсіздік алғаннан кейін мүсін бастапқы орнында екі он жыл бойы тұрды, бірақ кейбір саяси топтар оның орталық жерде қалуына наразылық білдірді, әсіресе тәуелсіздіктің он жылдығы мен 1857 жылғы Үндістан көтерілісінің жүз жылдығынан кейін. 1958 жылдың 12-13 тамызы күні түнде Георг V-нің патшалық белгілері мен Tudor Crown шатырдан алынып тасталды.

Субхас Чандра Боздың мүсіні

2022 жылдың 21 қаңтарында Премьер-министр Нарендра Моди Индия қақпасының астында Субхас Чандра Босқа қойылған мүсін орнатылатынын жариялады. Бұл хабарлама оның туғанына 125 жыл толуына екі күн бұрын жасалды. 2022 жылдың 23 қаңтарында, Паракрам күні (Батырлар күні) аталып өтілген күні, Босқа арналған 28 фут биіктігі мен 6 фут ені бар 3D голографиялық мүсін ашылды. Осы құрметті шарада, апаттарды басқару саласындағы ең үздік жұмыстары үшін Бос атындағы сыйлық белгіленді. 2022 жылдың 8 қыркүйегінде Премьер-министр Нарендра Моди Индия қақпасының жанында салынып біткен Нетажи Субхас Чандра Бос мүсінінің ашылу салтанатын өткізді.

Амар Жаван Жоти

Амар Жаван Джоти, немесе өлмейтін жауынгердің жалыны – 1971 жылғы желтоқсанда Бангладештің азатдығы үшін болған соғыста шейіт болған үнді жауынгерлерін еске алу үшін Үндістан қақпасының астында орнатылған, кері қараған мылтық пен әскери шлеммен безенілген, төрт урнамен байланыстырылған және әрқайсысында табиғи газбен жанатын тұрақты жарық (жоти) бар құрылыс. Оны сол кездегі премьер-министр Индира Ганди 1972 жылғы 26 қаңтарда, Үндістан Республикасының жиырма үшінші мерейтойында ашты. Амар Жаван Джоти орнатылғаннан бері ол Үндістанның белгісіз сарбаздың қабірі ретінде танылады. Онда тәулік бойы Үндістан қарулы күштерінің әскери қызметшілері кезекшілік етеді. Премьер-министр және қарулы күштердің басшылары Республика күні, Жеңіс күні және жаяу әскер күнінде Амар Жаван Джотиге гүл шоқтарын қояды. 2022 жылғы 21 қаңтарда Үндістан қақпасындағы Амар Жаван Джоти Ұлттық соғыс ескерткішіндегі Амар Жаван Джотимен біріктірілді.

Ұлттық соғыс ескерткіші

2014 жылдың шілдесінде үкімет C гексагонында (Индия қақпасы шеңберінде) Ұлттық соғыс ескерткіші мен оған іргелес Ұлттық соғыс мұражайын салу жоспарларын жариялады. Кабинет жобаға қаржы бөлді. Ұлттық соғыс ескерткіші 2019 жылдың қаңтар айында аяқталды. 2022 жылдың қаңтарынан бастап ол "Амар Жаван Джоти" немесе "Өлмес солдаттың жалынына" үй иесі болып табылады.