Кіріспе
Хьюго Гроций, XVII ғасырдағы юрист және халықаралық құқықтың негізін қалаушы, өзінің 1625 жылғы "Соғыс және бейбітшілік туралы заң" атты еңбегінде былай деді: "Көптеген адамдар соғыстың үш негізгі себебін атап көрсетеді: қорғану, өздеріне тиесіліні қайтару және жазалау."
Hugo Grotius, the 17th century jurist and father of public international law, stated in his 1625 magnum opus The Law of War and Peace that "Most Men assign three Just Causes of War, Defence, the Recovery of what's our own, and Punishment."
Біріккен Ұлттар Ұйымының Жарғысы
БҰҰ Жарғысының 2 (4) бабында: Барлық мүше мемлекеттер халықаралық қатынастарында кез келген мемлекеттің аумақтық тұтастығына немесе саяси тәуелсіздігіне қарсы күш қолданудан, күш қолдану қаупімен қорқытудан немесе Біріккен Ұлттар Ұйымының мақсаттарына қайшы келетін кез келген басқа тәсілмен күш қолданудан тартынуға міндетті. Жарғының авторының ниеті – Қауіпсіздік Кеңесі бекітіп, ұйымдастырған ұжымдық күшті мемлекеттердің жеке күш қолдануының орнына қою болды. Дегенмен, кейбір мемлекеттер Кеңестің тұрақты мүшелерінің бірі вето құқығын қолдануы осы органға қажетті шаралар қабылдауға кедергі келтіруі мүмкін екеніне алаңдады және олар Жарғыға өзін-өзі қорғау құқығын нақты қосуға талап етті.
Біріккен Ұлттар Ұйымы Жарғысының VII тарауы
БҰҰ Жарғысының 51-бабында былай делінген: Біріккен Ұлттар Ұйымының бір мүшесіне қарулы шабуыл жасалған жағдайда, Қауіпсіздік Кеңесі халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау үшін қажетті шараларды қабылдағанша, осы Жарғыдағы ешбір ереже ұжымдық немесе жеке өзін-өзі қорғау құқығына кедергі келтірмейді. Өзін-өзі қорғау құқығын пайдалану кезінде мүшелер қабылдаған шаралар туралы Қауіпсіздік Кеңесіне дереу хабарлау керек, және бұл шаралар Қауіпсіздік Кеңесінің осы Жарғыға сәйкес, халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау немесе қалпына келтіру үшін кез келген уақытта қажет деп санайтын әрекеттер жасауға қатысты өкілеттігі мен жауапкершілігіне ешқандай әсер етпейді. Халықаралық құқық өзін-өзі қорғау құқығын мойындайды, бұл Халықаралық Сот (ICJ) күш қолдану жөніндегі Никарагуа ісінде расталды. Кейбір мамандар 51-баптың әсері тек қарулы шабуыл болған кезде осы құқықты сақтаумен ғана шектеледі деп санайды, ал өзін-өзі қорғаудың басқа да түрлеріне 2-баптың 4-тармағы бойынша тыйым салынған. Басқа пікір бойынша, 51-бап бұрыннан бар халықаралық әдеттегі құқықты мойындайды, содан кейін қарулы шабуыл жасалған кездегі нақты жағдайлар үшін процедураларды белгілейді. Соңғы түсіндірмеге сәйкес, қарулы шабуыл болмаған жағдайларда да өзін-өзі қорғауды заңды түрде қолдануға болады, мысалы, төмендегідей сипатталатын Каролина ісінде. Кез келген зорлық-зомбылық әрекеті қарулы шабуыл деп есептелмейді. Халықаралық Сот Никарагуа ісінде қарулы шабуыл ретінде танылу үшін қандай деңгейдегі күш қажет екенін нақтылауға тырысты.
Халықаралық дәстүрлі құқық және Каролина сынағы
Алдын ала өзін-өзі қорғаудың дәстүрлі әдет-ғұрып ережелері АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы дипломатиялық инциденттен туындайды. Оқиға екі АҚШ азаматының қаза табуына байланысты болды. Олар кемеде (Каролина) болған, бұл кеме сол кездегі британдық колония Канададағы бүлікшілерге әскери қызметкерлер мен соғыс жабдықтарын тасымалдап келген. АҚШ үкіметі «Каролинаның» қызметін мақұлдаған жоқ және қолдаған жоқ. Кеме АҚШ-та бейбіт түрде тоқтаған кезде британдық күштері шабуыл жасап, кемені өртеп, Ниагара шарлауына жіберді. «Каролина» ісі деп аталатын оқиға, бір мемлекеттің күш қолданбаған екінші мемлекеттің аумағында күш қолдануы үшін «өзін-өзі қорғау қажеттілігі, дереу, үлкен, амал қалдырмайтын, ойлануға уақыт болмайтын» жағдай болуы керектігін анықтады. Сонымен қатар, кез келген әрекет пропорционалды болуы керек, себебі «өзін-өзі қорғау қажеттілігімен негізделген әрекет осы қажеттілікпен шектелуі және оның ішінде нақты сақталуы тиіс». АҚШ Мемлекеттік хатшысының британдық билікке жасаған бұл мәлімдемелері, әдеттегі алдын ала немесе күтпеген өзін-өзі қорғау құқығының нақты сипаттамасы ретінде қабылданады. Кейде олар мемлекеттердің өзін-өзі қорғау үшін күш қолдануының барлық жағдайларына қатысты деп жаңылыс айтылады.
Жақын қауіп
Жоғарыда айтылғандай, жақын арадағы қатер халықаралық құқықтағы стандартты критерий болып табылады, оны Дэниел Вебстер Каролина ісін қарағанда әзірлеген. Қатер "бірден туындап, күшті болуы керек, басқа амал қалдырмай, ойлануға уақыт та қалдырмауы тиіс". Бұл критерийлер халықаралық құқық тұрғысынан алдын ала өзін-өзі қорғануды негіздеу үшін қолданылады: физикалық шабуылға ұшырамас бұрын өзін-өзі қорғау (Каролина тестін қараңыз). Бұл тұжырым Біріккен Ұлттар Ұйымының Жарғысының 51-бабындағы анықтаманың жетіспеушілігін азайту үшін пайдаланылды, онда БҰҰ Жарғысының VII тарауы бойынша Қауіпсіздік Кеңесі шаралар қабылдағанға дейін тәуелсіз мемлекеттер қарулы шабуылға қарсы тұра алады делінген. Каролина ісі "күтіліп отырылған өзін-өзі қорғау" принципін орнату үшін қолданылды және сондай-ақ алдын ала соққы беру (немесе алдын ала әрекет ету доктринасы) мәселесіндегі даулар барысында жиі сілтеме жасалады.