Кіріспе

Нек Чанд Сайни (15 желтоқсан 1924 ж. – 12 маусым 2015 ж.) – өзі жеке үйренген үнді суретшісі, Чандигар қаласындағы он сегіз акрлық мүсін бағы – Тас бағын салғанымен танымал.

Ерте өмірі және өмірбаяны

Нек Чанд Шакаргарх аймағынан шыққан. Шакаргарх бұрын Британдық Үндістанның Гурдаспур ауданында болған, бірақ қазір Пәкістанның Нарувал ауданына жатады. 1947 жылы оның отбасы Үндістанға көшіп келді. Олар 1955 жылы Чандигархқа қоныс аударды. Ол кезде қала швейцариялық-француздық сәулетші Ле Корбюзьемен заманауи утопия ретінде қайта жобаланып жатқан еді. Бұл Үндістандағы алғашқы жоспарланған қала болды, ал Чанд 1951 жылы Қоғамдық жұмыстар департаментінің жол инспекторы болып жұмысқа орналасты. 1984 жылы Үндістан Үкіметі тарапынан «Падма Шри» сыйлығымен марапатталды. Ол 2015 жылы қайтыс болды. «Rock Garden» – Үндістанның ең танымал орындарының бірі. Оның негізін қалаушы Чанд 2015 жылы қайтыс болды, бірақ оны жыл сайын миллиондаған адам барып көреді. Бос уақытында Нек Чанд қаладағы бұзылатын орындардан материалдар жинауға кірісті. Ол бұл материалдарды Сукрани, Нью-Делидегі құдайлық патшалықтың өзінің жеке көрінісіне қайта өңдеп, Сукхана көлінің жанындағы ормандағы шатқалды таңдады. Бұл шатқал 1902 жылы орманды қорғау аймағы ретінде белгіленген, онда ешқандай құрылыс салуға болмайды. Чандтың жұмысы заңсыз болған, бірақ ол оны 1975 жылы билік анықтамас бұрын он сегіз жыл бойы жасыра алды. Ол кезде ол бір-бірімен байланысты аулалардың кешеніне айналды, әрқайсысында жүздеген қыш құмырамен қапталған бетоннан жасалған бишілердің, музыканттардың және жануарлардың мүсіндері орналасқан. Чанд массаны қайта өңделген материалдардан жасалған цемент пен құм қоспасымен құрды, содан кейін сынған шыны, білезіктер, ыдыс-аяқ, мозаика және темір қоры шлагы сияқты қалдықтармен біріктірілген таза цементпен тегіс боялған соңғы қабатын қосты. Оның жұмысы қирату қаупі төнген, бірақ ол көпшілік пікірін өзіне аударды және 1986 жылы саябақ қоғамдық кеңістік ретінде ашылды. Чандқа жалақы, «Субдивизиондық инженер, Rock Garden» атағы және 50 жұмысшыдан тұратын жұмыс күші берілді, сондықтан ол толық уақыт жұмысына назар аудара алды. Ол тіпті 1983 жылы Үндістан маркасында да пайда болды. «Rock Garden» әлі күнге дейін қайта өңделген материалдардан жасалған; үкіметтің көмегімен Чанд қаланың айналасында қалдықтарды, әсіресе, жыртықтарды және сынған керамиканы жинау орталықтарын құрды. Чанд 1996 жылы лекциялық турмен елден кеткенде, қала қаржыны тоқтатты, ал вандалдар саябаққа шабуыл жасады. «Rock Garden Society» осы ерекше көрнекі ортаны басқару мен күтіп ұстауды өз міндетіне алды. Баққа күн сайын бес мыңнан астам адам келеді, бұл Үндістандағы ең танымал екінші орын (Тадж-Махалдан кейін), жалпы саны он екі миллионнан астам келуші. Күн сайын осы тау бағына мыңдаған адам келеді. Ол Үндістандағы танымал туристік орынға айналды.

Көрмелер

Чандтың мүсіндері әлемнің түкпір-түкпіріндегі мұражайларда орын алды, оның ішінде Вашингтондағы Капитолий балалар мұражайындағы орта, Нью-Йорктегі Америка халықтық өнері мұражайындағы орта және Швейцарияның Лозанна қаласындағы Collection de l'art brut негізгі кіреберісі де бар. АҚШ-тың Висконсин штатындағы Джон Майкл Колер өнер орталығы Чандигархтан тыс Чандтың ең ірі туындылар жинағына ие. Бұл туындылар 2007 жылдың маусымынан 2008 жылдың қаңтарына дейін мұражайдың суретшілердің ортасын құрушылар немесе «шеттен келген» суретшілерге арналған жұмысының аясында көрмеге қойылды. Чандтың туындыларының көрмесі 2007 жылдың 16 сәуірінен 11 мамырына дейін Ливерпульдегі Британдық сәулетшілер институтының (RIBA) галереясында өтті. Көрмеде бақтың архитектурасы мен ландшафтының эскиздері көрсетілді және оны жылжымалы көрме етіп ұйымдастыру жоспарланған. Нек Чандтың көптеген мүсіндері Нью-Делидегі Американдық елшілік мектебінің бақтарында және жолдарында қойылған. Бақ үшін қаржы жинау мақсатында Лондон қаласында Нек Чанд қоры құрылған.