Кіріспе

Ұсынылған өте үлкен телескоп

Еуропалық оңтүстік обсерваториясы (ESO) ұйымы ұсынған Өте үлкен телескоп (OWL) – диаметрі 100 метр болатын біртұтас апертурасы бар телескоптың тұжырымдық жобасы болды. Бұл сияқты беспрецеденттік өлшемдегі телескопты салудың күрделілігі мен жоғары құнына байланысты, ESO 39 метрлік диаметрлі Өте үлкен телескопқа көшуге шешім қабылдады.

Тарих

OWL алғаш рет 1998 жылы ұсынылды, және сол кезде 2010–2015 жылдарға дейін технологиялық тұрғыдан жүзеге асырылатын болады деп бағаланды. Алғашқы 100 м-лік жоба интерферометриялық телескоптардың бұрыштық ажырату қабілетінен аспайтын болса да, оның ерекше жарық жинау және бейнелеу қабілеті болады, бұл адамзаттың ғаламды зерттей алатын тереңдігін арттырады. OWL-де шамамен 38 шамалы астрономиялық нысандарды, яғни Хаббл ғарыш телескобы анықтаған ең әлсіз нысаннан 1500 есе әлсіз нысандарды жиі көруге болады деп күтілуде. OWL үшін ұсынылған барлық жобалар сегменттелген айнаның түрлері болып табылады, себебі 60 немесе 100 метрлік монолитті айнаны жасау және тасымалдауға қазіргі таңда технология жоқ. Сегменттелген айнаның жұмысы монолитті айнаға қарағанда біршама күрделі, сегменттерді мұқият реттеуді қажет етеді (бұл әдіс кофаздау деп аталады). Қазіргі сегменттелген айналарда (мысалы, Кек телескобында) алынған тәжірибе OWL үшін ұсынылған айнаның мүмкін екенін көрсетеді. Дегенмен, жобаланған құны (шамамен 1,5 млрд. евро) тым жоғары деп есептелді, сондықтан ESO қазір диаметрі 39 м шамасындағы кішірек Extremely Large Telescope телескобын салуда. Сондай-ақ, OWL-дің құрылыс құнына қатысты белгісіздіктер бар, кейбіреулер оның құнын бірнеше есе жоғары бағалайды (ELT қазіргі уақытта 1,3 млрд. евроға, шамамен 1,3 млрд. долларға тең, D^2.77 пропорционалдығын ескере отырып, 100 метрлік диаметр үшін 21 млрд. долларға жуық шығын көрінеді). Диаметрі 80 метрлік телескоптың спектроскопиялық әдіспен Жер шарының мөлшеріндегі, сонымен қатар 40-қа жуық күнге ұқсас жұлдыздардың айналасындағы планеталарды талдауға қабілетті екені анықталды. Осылайша, бұл телескоп экзопланеталарды және олардың сыртындағы тіршілікті зерттеуге көмектесе алады (себебі планеталардың спектрі тіршілікке куә болатын молекулалардың болуын анықтауы мүмкін).