Кіріспе

Орталық Нью-Йорктегі жабайы табиғат қорығы – Монтесума ұлттық жабайы табиғат қорығы, АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі басқаратын жабайы табиғат қорығы. Ол Кайуга көлінің солтүстік жағындағы Монтесума батпағының бір бөлігін қамтиды. 10,004 акр (40,48 км²) аумақты құрайтын қорық батпақтардан, тоғандардан және арналардан тұрады және көшіп баратын құстар үшін тоқтау орны болып табылады. Бұл АҚШ-тың солтүстік-шығысындағы ең ірі жалғасқан ылғалды жерлер кешені және USFWS, Нью-Йорк штатының Қоршаған ортаны қорғау департаменті, сондай-ақ бірнеше коммерциялық емес ұйымдардың арасындағы серіктестік құратын үлкен Монтесума ылғалды жерлер кешенінің бір бөлігін құрайды. Атлантикалық көшіп баратын құстар жолындағы маңызды тоқтау орны ретінде, бұл қорық су құстары, батпақ құстары, жағалау құстары, жыртқыштар, сүрегілер, тоқылдар және тағы да басқалар сияқты әртүрлі құстар үшін маңызды көшіп-қону және ұялау орындарын ұсынады. 1938 жылы Монтесума көшіп баратын құстар қорығы ретінде ашылған бұл аймақ жылдар бойы аумағы және жануарлар дүниесін басқару стратегиясы тұрғысынан көптеген өзгерістерге ұшырады. 1973 жылдың мамыр айында Монтесума батпақтары Ұлттық табиғи ескерткіш деп жарияланды. Мұнда көптеген түрлер бай және дамыған экожүйеде өзара әрекеттеседі. Монтесумадағы орманды ылғалды жерлер, судан пайда болатын батпақтар және жоғары жатқан жерлердегі әртүрлі өсімдіктердің болуы тұрақты және көшіп баратын түрлердің алуан түрлілігін қолдайды.

Флора

Сулы жерлердің көп бөлігі жоғары өсетін өсімдіктермен жабылып, батпақтар деп жіктеледі, олар әртүрлі өсімдіктерге мекен жасайды. Панада құйрықты жылан папоротнигі, қара шпал, аралық ағаш папоротнигі сияқты тамыр жүйесі жоқ бірнеше өсімдік түрлерін кездестіруге болады. Қарағайлардың ішінде шығыс ақ қарағайы, солтүстік ақ кедрі және шығыс қызыл кедрі бар. Көптеген гүлді өсімдіктер де кездеседі, мысалы, қызғылт далалық клевері, батпақты бұршақ, ақ авен, қара бүлдірген, тік қылқан бұтасы және тағы да көптеген түрлер. Панадағы табиғатты қорғаушылар үшін инвазивті түрлер үнемі алаңдау тудырады. Олардың ішінде қызғылт түсті лоострф және қамыс бар. Сонымен қатар, панада аққабақ бүркіттер соңғы жылдары ұя салып көбейетін аймақ бар. Панада қаздар мен үйректер, оның ішінде Канада қазы, қар қазы, қара үйрек және жалпақмойын үйректер жиі кездеседі.

Тарих

Фингер-Лейкс аймағы он мың жылдан астам бұрын соңғы мұздық дәуірінің мұздықтарының еруінен пайда болған. Көлдердің солтүстік және оңтүстік жақтары біртіндеп кең батпақтарға айналды. Алғашқыда алгонкин тайпалары, кейін ирокездердің каюгалары батпақтағы мол өмірдің ырысынан пайда көрген бірінші белгілі тұрғындар болды. "Монтезума" атауы алғаш рет 1806 жылы доктор Питер Кларк өзінің төбедегі үйіне Мексиканың ацтек императоры Монтезуманың Мехикодағы сарайының құрметіне "Монтезума" деп ат қойғанда қолданылды. Көп ұзамай батпақ, ауыл және паналық жерлердің барлығы да осы атты алды. 19 ғасырда Эри каналының салынуына дейін батпақта едәуір өзгерістер болған жоқ, сол кезде Сенека көлі мен Кайуга көлінен келетін қосымша каналдар бұл көлдерді негізгі желімен байланыстыратыны анық болды. Канал құрылысымен батпақтарды кептіру мүмкіндігі туды және Кайуга батпақтарын кептіруге қатысты заң қабылданды. Канал жүйесіндегі жұмыс 1817 жылдың 4 шілдесінде басталды, ал 1825 жылдың 26 қазанында Эри көлінен Нью-Йорк қаласына алғашқы сапар аяқталды. Сенека-Каюга каналының құрылысы 1818 жылы басталды және 1828 жылға қарай қайықтар Женевадан Монтезума арқылы Эри каналына өтті. Эри каналы батпақтарға үлкен әсер етпеді, өйткені Сенека өзені әлі де Кайуга көлінен батпақтарға тікелей ағып жатты. Паналық жер су құстары мен көшпенді құстар үшін тоқтау орны қызметін атқарады. Паналық жер Кайуга және Сенека каналдарының құрылысынан кептіру салдарынан жоғалған батпақты жерді қалпына келтірді, бұл каналдар Фингер көлдерін Эри каналымен байланыстырды. 1973 жылдың мамыр айында паналық жер Ішкі істер министрлігінің хатшысы тарапынан Монтезума батпақтарының ұлттық табиғи ескерткіші деп жарияланды. 2000 жылдың 22 қыркүйегінде елдің түкпір-түкпірінен келген сегіз музыканттан тұратын "Табиғатпен үйлесім" тобы паналық жерде төрт сағаттық кешкі концерт өткізіп, марқұм Джон Денвердің музыкасын орындады. Баяндамашылар мен музыканттар/орындаушылар: Пит Ли Бейкер, Том Джасикофф (Монтезума NWR менеджері), Тим Бак, Роб Бидингер, Вал Купер, Фрэнк ДеЛаМарре, Пол Свонтон және Брайан Тейлор (сонымен қатар шараның жүргізушісі). Бейкер мен Джасикофф концерттің идеясын ойлап тапты, ол топтың "Табиғатпен үйлесім" концерттері сериясына айналды, ол осы және басқа да федералды қорғалатын жерлерде 2000-2001 жылдары өткізілді (Монтезума NWR есебінде жалпы төрт концерт). Монтезума NWR-дегі бұл концерт федералды қорғалатын жабайы табиғат жерінде алғаш рет музыкалық қойылым өткізілген кез болды. Бұл музыканттар Денвердің мұрасын насихаттау және оның жерді және оның барлық табиғи мекендерін сақтауға өмір бойы берілгендігін қолдау үшін өздерінің дағдыларын және уақытын біріктірді. Қор жинау шаралары Монтезума NWR және басқа да жабайы табиғат паналық жерлеріне де пайдасын тигізді, жабайы табиғатты қорғау, экологиялық сана, экологиялық білім және тіршілік ортасын қорғау жөніндегі күш-жігерді қолдады және атап өтті. Бейкер мен Джасикофф сонымен қатар шараға қатысты жергілікті теледидар студиясында сұхбат берді. 2017 жылдың 24 қыркүйегінде Ребекка Коллин, Билл Дестлер, Джим Клэр және Перри Кливленд паналық жерде екі сағаттық кешкі музыкалық шоу ұсынды.

Қорғауды басқару

Өсімдік жамылғысының болуы ұялайтын құстарға да, пана ретінде тоқтау үшін пайдаланатын көшпенді түрлерге де маңызды әсер етеді. Қазіргі уақытта 1100 акрдан астам жер шөп немесе бұта жапырақты өсімдіктер деп белгіленген, онда түрлі шөптер егілген. Шөптесін және бұталы жерлерде де орманға айналудың табиғи процесін тежеу үшін жүйелі түрде шабу мен тазалау жұмыстары жүргізіледі. Шөптесін жерлердің өсуін ынталандыру және осы аумақтарды бастапқы даму сатысында ұстап тұру үшін мұқият жоспарланған және орындалған өрттен басқару стратегиясы қолданылады. Әдетте сәуір айына жоспарланған бақыланған өртеулерге мұқият жоспарлау және арнайы оқыту қажет. Бүгінде су деңгейі тарихи мекендеу ортасын қалпына келтіру үшін су сақтағыштар арқылы реттеледі. Бұл су сақтағыштар көшпенді су құстары, жағалау құстары, қара тұңғиырлар, американдық және кіші тұңғиырлар, аяқпен жүзуші қазтар сияқты түрлі топтардың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін стратегиялық түрде ауыстырылады. Әр түрге су деңгейі мен мекендеу ортасының нақты талаптары бар, сондықтан су сақтағыштар кез келген уақытта әртүрлі мекендеу ортасын қамтамасыз ету үшін кезеңмен басқарылады. Жол жылдың көп бөлігінде ашық болады, қыс айларында қардың көп болуына байланысты өтпес болуы мүмкін. 1 сәуірден 1 желтоқсанға дейін келушілер орталығы мен сыйлық дүкені ашық, онда пана және оның жануарлары туралы ақпараттық буклеттер, көрмелер мен үлгілер ұсынылады. 3 шақырымдық Ескер Брук жолы мен Оқбоу жолы жаяу жүргіншілерге арналған және жыл бойы қолжетімді, бірақ ақ құйрықты еліктерді аулау маусымында кейбір учаскелері жабық болуы мүмкін. Айналаға көрініс жасау үшін аумақта бірнеше платформалар мен мұнаралар орналасқан.