Кіріспе
Гондурас елінің Тегусигальпа қаласындағы ұлттық әуежай – Тонконтин әуежайы, бұрынғы Тонконтин халықаралық әуежайы, сондай-ақ Тейнетте Корнель Эрнан Акоста Мехиа әуежайы деп те аталады. Бұл әуежай Гондурас елінің Тегусигальпа қаласының орталығынан орналасқан азаматтық және әскери мақсаттағы әуежай. History Channel телеарнасының "Ең экстремалды әуежайлар" бағдарламасы оны әлемдегі екінші ең экстремалды әуежай деп санайды. Әуежайға қону барлық ұшақтар үшін, әсіресе қолайсыз ауа-райы жағдайында әлемдегі ең қиын маршруттардың бірі болып есептеледі.
Toncontín Airport formerly Toncontín International Airport, also known as Teniente Coronel Hernán Acosta Mejía Airport is a civil and military airport located from the centre of Tegucigalpa, Honduras. The History Channel programme Most Extreme Airports ranks it as the second most extreme airport in the world. The approach to the airport is considered to be one of the most difficult in the world to all aircraft, especially in inclement weather conditions.
Тарих
19 ғасырдан бері Тегусигалпаның оңтүстігіндегі жазықтар "Лос Льянос Потреро" деп белгілі болды, бұл Лоарке фермасына жапсарлас ферманың бір бөлігі еді. Осы аймақтарда бірнеше саяси оқиғалар болды. Жозе Сантос Гвардиола генерал Жозе Тринидад Кабанасты жеңіп, республика президенті болды. "Эль Льяно" деп аталған бұл жер Комаягуэланың оңтүстік шетінде орналасқан. Оңтүстікке қарай созылған жолда ұшақтардың ұшуы мен қонуы үшін пайдаланылған алаң бар. Қазіргі уақытта бұл Эрнан Акоста Мехия (HAM) Әуе күштері базасы болып табылады. Алғашқы қону 1921 жылы жасалды, сол кезде Бристоль әуе компаниясының бір қозғалтқышты ұшағы капитан Диан Иван Лэмб басқаруымен қонды. Ол президент Рафаэль Лопес Гутьерреспен күшін біріктірді, ол ұшақтың бірінші винтіне шампан бөтелкесін сындырып құттықтады. Тонконтин атауының шығу тегі белгісіз, бірақ сарапшылар бұл сөздің науатль тіліндегі "Токотин" сөзінен шыққандығын айтады, бұл Мексиканың Юкатан аймағындағы ежелгі және қасиетті бидің атауы. Авиатор Луиджи Вендитти Тонконтиннен табиғи су тасқыны жазығын пайдаланып бірнеше рет ұшты. Италия азаматы Хосе Вилла Гондурас авиациясының алға басушысы болды және Тонконтиннен ұшты, сондай-ақ Старнайвола, Энрике Масси, Болл және Кларенс Х. Браун да ұшты. 1924 жылғы азамат соғысы президент Тибурсио Кариас Андиноға Гондураста авиацияның зор болашағы бар екенін түсінуге көмектесті, бұл таулы ел үшін тамаша көлік құралы болды және стратегиялық әскери құрал ретінде де маңызды болды. Осы себептерге және коммерциялық авиацияның өсуіне, Гондурас Әуе күштерінің құрылуына байланысты генерал Тибурсио Кариас 1933 жылы Тонконтин әуежайы болатын жерді сатып алды. 1934 жылдың 5 қаңтарында әуежай Панамерикандық Әлемдік Әуе Жолдарының Дуглас DC 3 ұшағының қонуымен ашылды. Бірнеше айдан кейін TACA транзиттік жолаушыларға арналған "Тонконтин" қонақ үйін ашты, ал Pan Am ангар салды. 1969 жылғы футбол соғысы кезінде Тонконтин әуежайы Сальвадор Әуе күштері үшін маңызды нысана болды және бірнеше рет бомбаланды, бұл Гондурас Әуе күштерінің ұшақтарын ұшыруына кедерілді. Әуежай бірнеше күн ішінде жөнделді, ал Гондурас қарсы шаралар жасап, үлкен жетістіктерге қол жеткізді.
Мекемелер
Әуежай таулы аймаққа жақын орналасқандығы, қысқа ұшу-қону жолағы және 02-ші ұшу-қону жолағына тарихи түрде қиын жағдайлар болғандықтан әлемдегі ең қауіпті әуежайлардың бірі ретінде кеңінен танылды. 2015 жылы American Airlines компаниясы қолданған Boeing 757 ұшақтары Airbus A319 ұшақтарымен ауыстырылды. 1980-ші жылдардың және 1990-шы жылдардың басында SAHSA әуе компаниясы Toncontín хабынан Boeing 727 және Boeing 737 ұшақтарымен рейстер жүргізді. Toncontín халықаралық әуежайында 4 қақпа (жаңа терминалда 2), пошта бөлімі, банк және валюта айырбастау бюросы, көптеген мейрамханалар, бірнеше әуе компанияларының лаунжтары, сондай-ақ салықсыз сауда дүкені, көлік жалға беру қызметтері және медициналық көмек көрсету бөлмесі бар. Ескі терминал реконструкцияланып жатыр және болашақта ішкі рейстерге пайдаланылатын болады. Жаңа терминал 2021 жылға дейін халықаралық рейстерге қолданылды. Toncontín Гондурас Әуе Клубының (Aeroclub de Honduras) да орналасқан жері болды.
Халықаралық рейстерді тоқтату
2008 жылдың 30 мамырында TACA 390 рейсінің апатқа ұшырауына байланысты Гондурас президенті Мануэль Зелая барлық ірі ұшақтардың операцияларын Сото Кано әуе базасына көшіру туралы жариялады. Бұл қадамның нәтижесінде барлық халықаралық рейстер Токонтиннен шығарылып, ол тек ішкі рейстер мен шағын ұшақтарды пайдалану үшін қалдырылды. Халықаралық азаматтық авиация ұйымы (ICAO) Токонтин әуежайын тексеріп, оның қауіпсіздігін арттару бойынша ұсынымдар берді. 2008 жылдың 25 маусымында президент Зелая Токонтинге және одан халықаралық рейстерді қатаң шектеу туралы позициясын қайталады және ICAO есебіндегі қауіпсіздік ұсынымдарын іске асыруды қадағалайтын комиссия құру ниетін жариялады. 2008 жылдың 8 шілдесінде президент Зелая Тегусигальпадан тым алыс болғандықтан Сото Кано әуе базасының орнына Токонтинде коммерциялық рейстерді қайта бастауды талап еткен бизнесмендермен үш сағаттық кездесуден кейін баспасөз мәслихатында Токонтин әуежайының қайта ашылуын жариялады. Зелая 2009 жылдан бастап барлық коммерциялық рейстер Сото Канодағы жаңа әуежайды пайдаланатынын мәлімдеді. Бірақ, 2009 жылғы Гондурас төңкерісі кезінде 28 маусымда Зелаяның қызметтен алынуына байланысты бұл жоспар орындалмады. Халықаралық рейстер Токонтинге 2021 жылдың 15 қарашасына дейін жүзеге асырылды.
Toncontín бүгінгі күні
2009 жылы TACA Airlines компаниясы Гондурас мемлекетіне болған қарыздың салдарынан Toncontín және елдегі басқа да әуежайларға рейстерді тоқтатты. Бірақ 2009 жылдың 20 мамырында TACA Гондураспен туындаған мәселелер шешілгенін мәлімдеді. 2009 жылы әуежай әкімшілігі елде H1N1 вирусының 34 жағдай тіркелгенін ескере отырып, H1N1 тұмауының таралуын болдырмау үшін маскалар және басқа да шараларды қолдану туралы шешім қабылдады. 2009 жылы, TACA 390 рейсінің Toncontín әуежайында апатқа ұшырап, бес адамның қаза болуынан бір жыл өткен соң, трагедия орын алған жерге жақын орналасқан кәсіпкерлер әлі де өтемақы алмағанына шағымданып, наразылық білдірді. 2008 жылы Гондурас президенті Мануэль Зелая ел астанасы Тегусигальпа үшін Пальмерола әуежайының салынуының пайдалы болатынын айтты, ал кейбір тараптар бұл әрекетті Toncontín әуежайын жабу мақсатында жасалған деп санайды. Гондурас азаматтық авиация басқармасы 37 миллион гондурас лемпирасы көлеміндегі қарызын өтемегендігі үшін Taca El Salvador тобына қарасты Islena Airlines компаниясының жұмыс лицензиясын уақытша тоқтатты, бұл Гондурас ішіндегі рейстерді қызмет көрсетуде қиындықтар тудырды. 2009 жылдың мамыр айында ұшу-қону жолағының оңтүстік жағы 984 футқа (300 м) ұзартылды, осылайша ұшу-қону жолағының ұзындығы 6112 футтан (1863 м) 7096 футқа (2163 м) дейін артты. Бұл ұзарту солтүстікке ұшуға және сирек жағдайларда солтүстіктен қонуға қолайлы, бірақ жақын орналасқан тауларға байланысты оңтүстіктен стандартты қонуға көмектесе ме, жоқ па, деген мәселе әлі де даулы. 2009 жылдың 5 шілдесінде әуежай барлық рейстерге жабылды және Toncontín және оның айналасындағы әуе кеңістігі құлатылған Гондурас президенті Мануэль Зелаяның келуіне байланысты шектеулер енгізілді. Зелаяның жеке ұшағына Toncontín әуежайында қонуға рұқсат берілмеді, ал әскерилер жалғыз ұшу-қону жолағын көліктер мен әскерлермен тосқаулады. Ұшақ кейін Никарагуаның Манагуа қаласына бағытталды. 2009 жылдың 25 желтоқсанында Northwest Airlines 253 рейсіне жасалған Аль-Каиданың бомбалау әрекетіне байланысты Toncontín әуежайындағы қауіпсіздік шаралары күшейтіліп, жасырын полицейлер жұмыс істеуге кірісті. 2010 жылдың 27 қаңтарында Гондурастың бұрынғы президенті Мануэль Зелая және оның отбасы Бразилия елшілігінде 120 күннен кейін пана тапқаннан кейін елден кетті. Олар сағат 14:45-те Toncontín халықаралық әуежайынан Доминикан Республикасына ұшып кетті, онда Зелая 2009 жылғы Гондурас конституциялық дағдарысын тудырғандарға қарсы сот процесін өткізуді ұсынды. Зелая елден кеткен кезде мыңдаған гондурастықтар әуежай сыртында жиналды. 2011 жылдың сәуір айында әуежай әкімшілігі мен Гондурас үкіметі әуежайды көшіру мәселесін қайта қарастырып, Пальмерола әуежайының құрылысын 2011 жылдың күзінде бастауға уағдаласты. Бірақ 2011 жылдың 25 қыркүйегінде президент Лобо ресмилер әлі де жаңа әуежай салудың артықшылықтары мен кемшіліктерін бағалап жатыр деп мәлімдеді. Бұл бұрынғы президент Мануэль Зелая барлық коммерциялық рейстерді Сото Кано әуе базасына көшіру туралы хабарлағаннан кейін үш жыл өткен соң болды. Алайда, Зелая 2009 жылғы 28 маусымда Гондурас төңкерісі кезінде қызметтен алынғаннан кейін Сото Канодағы жаңа терминалдың құрылысы тоқтатылды. Пальмерола әуежайы іске қосылғаннан кейін Toncontín әуежайына және одан коммерциялық рейстер жалғаса береді, бірақ олар кішкентай ұшақтармен және ішкі рейстермен шектеледі. 2018 жылы әуежай 625 593 жолаушыны қабылдады. 2021 жылдың 15 желтоқсанынан бастап Toncontín әуежайында жұмыс істейтін барлық халықаралық әуе компаниялары Тегусигальпадан орналасқан Пальмерола әскери әуе базасында орналасқан, жақында ашылған Комаягуа халықаралық әуежайына көшті. Операцияларын көшірген әуе компанияларының қатарында: American Airlines, Avianca El Salvador, Copa Airlines және United Airlines бар. Aeroméxico Connect және Spirit Airlines сияқты әуе компаниялары Тегусигальпа/Комаягуаға / одан рейстерді жүзеге асыратын жаңа халықаралық тасымалдаушылар болып табылады.
02-қақпаққа жақындау
Тегусигальпаның жер бедеріне байланысты, әуе кемелері жел бағытының ең жиі кездесетін себебінен 02-ұшу жолағына тікелей келіп қонуға мүмкіндік жоқ. Оның орнына, шеңбер тәрізді қонуға ұқсас RNAV (GPS) тәсілі қолданылады. Ұшақтар көлбеу жерлер арқылы айналма жолмен бағытталды, содан кейін Anillo Periferico тас жолымен жүріп, үш жапырақты торапқа жетеді, сол жерде ұшақтар 02-ұшу жолағымен түзу сызықта келеді. Төбешіктің ішінара бұзылуына дейін, ұшақтар қону жолағының басынан алғанда жерден өте төмен ұшуға мәжбүр болды, сондықтан оптималды деңгейден сәл жоғары ұшуға тура келді, бұл қысқа ұшу-қону жолағынан туындаған қону қиындықтарын күшейтті. Ұшу-қону жолағының ұзындығын барынша арттыру үшін көптеген ұшақтар 02-ұшу жолағының бастапқы нүктесінен бұрынғы белгіленген жерге қонады.
02-ұшу жолағынан шығу
02 ұшу-қону жолағынан ұшқан ұшақтар 018 градусқа бұрылып, әуежайдың солтүстігіндегі таулы аймақтан қашу үшін дереу 9000 фут биіктікке көтерілуі керек. Ұшу-қону жолағының қысқалығы мен әуежайдың биік орналасуына байланысты, ұшақтар мұны істеу үшін көп қуатқа мұқтаж. Сондықтан, дұрыс орындалмаған жағдайда, әсіресе қуат-салмақ көрсеткіші нашар және баяу көтерілетін ұшақтар үшін кешіккен айналым қауіпті болуы мүмкін.
Апаттар мен оқиғалар
1962 жылдың 7 маусымы: SAHSA компаниясымен орындалған Curtiss C-46 Commando (HR SAL) жүк рейсі Toncontín әуежайына қонғанда сол жақ шасси құлап, жерге құлады. Екі экипаж мүшесі де аман қалды, бірақ ұшақ жөнделмейтіндей зақымдалды. 1966 жылдың 30 маусымы: Transportes Aéreos Nacionales компаниясы басқаратын Douglas DC-6 (HR TNG) ұшағы қону кезінде ұшу-қону жолағынан шығып кетіп, өртеніп жойылды.