Кіріспе

Сэр Томас Финни (5 сәуір 1922 – 14 ақпан 2014) – 1946 жылдан 1960 жылға дейін «Престон Норт-Энд» және Англия құрамасында қанаттан немесе орталық шабуылшы ретінде ойнаған ағылшын футболшысы. Ол Англияның ең ұлы футболшыларының бірі деп есептеледі. Ол «Престонға» деген адалдығымен көзге түсті, ол үшін Футбол лигасының 433 және ФА кубогының 39 матчында ойнап, барлығы 210 гол соқты. Англия құрамасы сапында 76 рет ойнап, 30 голдың авторы атанды.

Ерте өмір

Финни 1922 жылғы 5 сәуірде Ланкашир, Престон қаласындағы Сент-Майкл-роудтағы ата-анасының үйінде дүниеге келді, бұл жер Престон Норт-Энд клубының үй стадионы – Дипдейлден бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан. Оның ата-анасы Мэгги (қызметтегі аты Митчелл) және Альф Финни болды. Оның Джо атты ағасы және Мадж, Пегги, Дорис және Эдит атты төрт қарындасы болды. Альф жергілікті басқаруда кеңсе қызметкері болды, бірақ экономикалық жағдайдың өзгеруіне байланысты кейде жұмыссыз қалды. Том өте кішкентай кезінде отбасы Престонның Холм Слак ауданындағы Дейзи Лэйнге көшіп келді. 1927 жылы оларды қайғы басып, Мэгги күрт ауырып, 32 жасында қайтыс болды. Альф туыстары мен көршілерінің көмегімен отбасын сақтап қалды. Әкесі футболға әуес болғандықтан, Финни мектепте де, үйіне жақын жерде де футбол ойнады. Оның арманы әрқашан кәсіби футболшы болу еді, бірақ ол жас кезінде осал және денсаулығы нашар болды және 1936 жылы, он төрт жасында мектепті бітіргенде бойы 4 фут (1 метр) болатын. Ол Пилкингтон деген жергілікті сантехникалық компанияда шәкірт болып жұмыс істеді. Келесі жылы Финни жергілікті газетте Престон Норт-Энд клубының он төрттен он сегіз жасқа дейінгі жас ойыншыларды іздеп жариялаған хабарламасын көрді. Ол әкесінен сынаққа түсуге көмектесуін сұрады. Оның әкесі Престонның жаттықтырушысы Уилл Скоттпен кездесіп, келісімге келді. Финни сынақта өте жақсы өнер көрсетті және аптасына 2 фунт 10 шиллингтік еңбекақымен бірден келісімшарт ұсынылды. Ол әкесінің келісімін алу үшін үйіне барды, бірақ Альф Финни бас тартты, ол кәсіби келісімге қол қойғаннан бұрын алдымен шәкірттігін аяқтауын талап етті. Престон бұған қарамастан қуанышты болды және Финни әуесқой ретінде оларға қосылды, жұмыстан кейін кешкі уақытта жаттығулар жасады және клубтың жастар командаларында ойнауға құқылы болды. Бірінші команданың тұрақты ойыншысы болған Билл Шенклидің ықпалымен және Скотттың көмегімен Финни жаттығуларда көп еңбек етті және өзінің дағдыларын мен техникасын жетілдіре бастады. Кейін ол Шенклиді өзінің "футбол ұстазы" деп сипаттады. Финни жақын арада Престонның жастар командасына, "B" командасына енді, ол олар үшін ойнаған кезде төрт кубок жеңіп алды. Ол сантехникалық мамандығын толық уақытты жұмыс ретінде қабылдағанына қарамастан, кәсіби футболшы болу және клубтың бірінші командасында ойнау мақсатын қойды.

Кәсіпкерге айналу

1939 жылдың қыркүйек айында Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Финниге 17 жас болған. Оның үлкен ағасы Джо «Недерфилд А.Ф.К.» клубында ойнап, жақын жердегі «Блэкберн Роверс» клубымен жаттығудан өтіп жатқан. Әкесі екі ұлының да бір клубта болуының дұрыс екенін ойлады. 1940 жылдың қаңтар айында Финни «Роверске» қосылуға аздап қалғанда, «Норт-Эндтен» хат алды, соның нәтижесінде ол кәсіби футболшы ретінде тіркелді. Кейін ол соғыс жылдарындағы шарт бойынша бір ойынға он шиллинг алғанын еске алды. Бірінші лига және кубок ойындары соғысқа дейін тоқтатылды, бірақ халықтың рухын көтеру үшін аймақтық соғыс турнирлері ұйымдастырылды. 1939–1940 жылдары он аймақтық лига болды, ал «Престон» Солтүстік-Батыс лигасында ойнады, нәтижесінде чемпион «Бьюриден» кейін екінші орынды иеленді. Финни маусым бойы жастар құрамасында ойнауын жалғастырды.

1940-41 жылғы маусым

1940 жылы лигалар саны екіге дейін азайтылды және Престон 1940-41 маусымда Солтүстік аймақтық лигаға (NRL) қосылды, маусым 1940 жылғы 31 тамызда басталды. Олар «Анфилдте» «Ливерпульге» қарсы өткізілетін сыртқы матчпен кампанияларын бастады. Финни, енді 18 жаста, бірінші командада оң қанатта дебют жасады (№7 жейдемен). Оның жастар командасынан бес әріптесі, соның ішінде Энди Макларен да бірінші командада алғаш рет ойнады. Шамамен 6000 адамның алдында өткен матч 3:3 есебімен аяқталды, ал Престон бірінші кезеңте 3:2 есебімен көш бастады. «Ливерпуль» құрамында Боб Пейсли, Билли Лидделл және қонақ ретінде Стен Каллис болды. Әскери себептерге байланысты «Ливерпульдің» Мэтт Бусбиі мен «Престонның» Билл Шенкли қатыса алмады. «Lancashire Evening Post» Финнидің өнерін жоғары бағалады, ол Престонның екі голын жасауға көмектесті және Сэм Бартрамның сәтті ойыны болмаса, матч соңында жеңіс голын соғар еді. Финни командада болғандықтан Престон сәтті маусымды өткізіп, 29 матчтың 18-інде жеңіске жетіп, NRL-дің жеңімпазы атанды. Олар Футбол лигасының соғыс кубогын да жеңіп алды, «Уэмбли» стадионындағы финал 1:1 есебімен аяқталғаннан кейін «Евуд Паркте» өткен қайта матчта «Арсеналды» 2:1 есебімен жеңді. 1940-41 NRL-де 36 команда, ал Оңтүстік аймақтық лигада (SRL) 34 команда болды, бірақ соғыс кезеңіндегі талаптар ойыншылар мен алаңдардың қолжетімділігін шектегендіктен, матчтар жиі орындалмады. Мысалы, «Бьюри» ең көп матч (38) өткізсе, олардың жақын көршілері «Болтон Уондерерс» тек 16 матч өткізе алды.

Мысыр мен Италиядағы қызмет

20 жастағы Финни 1942 жылдың сәуірінде әскерге шақырылып, Корольдік бронетанкті корпусына сарбаз ретінде бекітілді. Ол Мысырға жіберілді және Монтгомеридің 8-ші армиясында қызмет етті. Солтүстік Африкада демалыста болғанда, ол жергілікті командаларға қарсы әскери футбол командаларында ойнау мүмкіндігіне ие болды. Көп жылдар өткен соң ол мысырлық киноактер Омар Шарифпен кездесті, ол өзінің жас кезінде Финни ойнаған командалардың бірінде қосалқы құрамда болғанын, бірақ матчқа қатыспағанын айтты. 1945 жылдың сәуірінде Финни 9-шы лансерлер полкінде «Стюарт» танкының жүргізушісі ретінде Аргента аңғарындағы соңғы шабуылға қатысты.

Лиганың тұңғышы

Футбол лигасы 1946 жылдың 31 тамызында қайта басталды. «Престон» Бірінші дивизионда болды және жаңа маусымды «Лидс Юнайтед» командасына қарсы өз алаңында өткізетін матчпен бастады. Оң қанатта ойнаған Финни, Билл Шенкли мен Энди Битиі бар құрамда дебют жасады. Көрермендер саны 25 000-нан асты, ал Финни «карнавал сияқты бір күн» деп атаған матчта «Престон» 3:2 есебімен жеңіске жетті. Финни «бір гол соғуға менің сәтім келді» деді, ал оның биографы Пол Агню мұны Финнидің қарапайымдылығының классикалық мысалы деп көрсетеді. Сол кездегі газеттер «Престонның жеңісі – бір адамның шоуы» болды деп жазды; Финни олардың барлық голдарын жасады; «Лидс» Финни болмағанда жеңіске жетер еді; ал Финнидің голы, «Престонның» екінші голы, «тамаша жекелеген әрекет» болды. Бұл матч оның лигадағы тұңғыш ойыны болғанымен, ол командаға жаңадан келген жоқ, ал жергілікті жанкүйерлер соғыс жылдарындағы ойындарынан Финнидің үлкен перспективалы екенін білген. Оның футболшы ретіндегі гениалдығы лигада ойнағаннан кейін толыққанды танылды. Финни 1946–47 маусымынан бастап 1959–60 маусымына дейін Англия лигасының он төрт маусымында, оның ішінде он екі маусым Бірінші дивизионда «Престон» сапында ойнады. «Престон» 1948–49 маусымының соңында төмендегеннен кейін екі маусым бойы Екінші дивизионда ойнады. Екінші дивизионда «Престон» 1949–50 маусымында алтыншы орынды алып, 1950–51 маусымында дивизион чемпионы атанды. Осылайша клуб Бірінші дивизионға қайта оралды, онда Финни зейнеткерлікке шыққаннан кейін 1960–61 маусымының соңына дейін, яғни он жыл бойы қалды. Финнидің мансабында «Престонның» ең жақсы көрсеткіші 1952–53 және 1957–58 маусымдарында екінші орынды иеленуі болды.

Екінші табыс

Соғыстан кейінгі сантехниктерге деген сұраныс Финниге футболшы ретінде алған 14 фунт табысына қосымша кіріс табуға мүмкіндік берді. Ол "Престон сантехшісі" деп танылып, 1940 жылдардан 1990 жылдарға дейін сәтті сантехника бизнесін жүргізді. 1952 жылы "Престон" клубының төрағасы Нат Бак итальяндық "Палермо" клубынан Финни үшін екі жылға 10 000 фунттық ұсынысты қабылдамады, нәтижесінде Финни өмірінің соңына дейін бір клубтың ойыншысы болды.

1950 жылдар

1952–53 жылғы маусымда «Престон» командасы Бірінші дивизионда «Арсеналдан» кейін екінші орынды алды. «Престон» соңғы үш ойынын жеңіп, турнир кестесінде «Арсеналдан» екі ұпайға озып кетті, бірақ «Арсеналдың» қолында тағы бір ойын қалды. «Бёрнли» сарайында өткен бұл матч чемпионатты шешетін болды және 1953 жылғы Англия кубогы финалынан бір күн бұрын өтті. «Арсенал» «Престонмен» ұпай саны теңесіп, голдардың орташа көрсеткіші бойынша олардан басып өту үшін жеңіске жеткені жөн еді. Олар 3:2 есебімен жеңіп, 0,099 гол айырмасымен чемпион атанды. Бұл Финнидің карьерасындағы маңызды титулға ең жақын келген сәті болды.

Престон Норт-Эндтен зейнетке шығу

Фини 1960 жылы созылмалы жамбас жарақатының салдарынан бәсекелес футболдан зейнеткерлікке шықты. 1963 жылы ол Еуропа кубогында «Бенфикаға» қарсы Солтүстік Ирландияның «Дистиллери» клубы сапында ойнады.

Кейінгі жылдар

Фини Престонда сантехникалық бизнесін жүргізуді жалғастырды, сонымен қатар жергілікті қайырымдылық қоғамдары мен ауруханаларда жұмыс істеді. 2004 жылдың 31 шілдесінде Финни суретші Питер Ходжкинсонның "Сплэш" мүсінін ашты, ол сол кезде Ұлттық футбол мұражайы орналасқан Дипдейл стадионының сыртында орналастырылған. Мүсін 1956 жылғы "Жылдың спорттық суретіне" сүйене отырып жасалған, онда Финни су басқан Стэмфорд Бриджде "Челсидің" екі қорғаушысын жеңіп тұрған көрініс бейнеленген. Бұл суретті фотограф Джон Хортон 1956 жылдың 25 тамызында түсірген. Мұражай Манчестерге көшірілді, бірақ мүсін Дипдейлде қалды. Финни Престон Норт-Энд клубының президенті ретінде клубпен байланысын сақтап, 2006 жыл клубы үшін лигадағы алғашқы ойынына 60 жыл толуын белгіледі. Осы мерейлі жылды атап өту үшін ол қолдаған және тығыз байланыста болған Ұлттық футбол мұражайы футбол жанкүйерлерін 2006-07 маусымының басында Финниге арналған арнайы туға қол қоюға шақырды, осы арқылы оның Престонмен 60 жылдық өмірін тойлады. Ол сонымен қатар лигадан тыс Кендал Таун клубының президенті де болды. Фини бәсекелі футболдан зейнеткерлікке шыққаннан кейін 1961 жылғы туған күніне орай Британ империясы орденінің офицері (OBE) атағымен марапатталды. Кейін, қайырымдылық қызметі үшін 1992 жылғы Жаңа жыл құрметіне Британ империясы орденінің командирі (CBE) болып тағайындалды, ал 1998 жылғы Жаңа жыл құрметіне рыцарь атағы берілді.

Жеке өмір

Финни 1945 жылдан бастап 2004 жылы қайтыс болғанға дейін Элсимен (туған аты Ноблетт) үйленген. Олардың екі баласы болды: ұлы Брайн (1947 жылы туған) және қызы Барбара (1950 жылы туған). Өмірінің соңғы жылдары леди Финни Альцгеймер ауруынан зардап шекті, сол себепті Финни оның толық уақытты күтушісі ретінде Альцгеймер қоғамын жақтап сөйледі. Том мен Элсинің құрметіне Престон қаласындағы екі зейнеткерлер үйіне – Финни үйі және леди Элси Финни үйі деп ат қойылды.

Өлім және мұра

Финни 2014 жылдың 14 ақпанында Престонда қайтыс болды. Өлім себебі жарияланбады. 91 жасында қайтыс болған кезде ол Англияның ең қарт бұрынғы халықаралық футболшыларының бірі еді. Финиді бұрынғы командаласы Билл Шенкли жоғары бағалады, ол Финиді "мен көрген ең ұлы ойыншы, теңдесі жоқ" деп сипаттады. 2021–22 жылғы EFL Чемпионаты маусымы алдында EFL, Престон Норт-Энд пен Блэкпул арасындағы Батыс Ланкашир дербисі Финнидің туғанына 100 жыл толуын мерекелеу үшін 2022 жылдың 5 сәуірінде кешке Дипдейлде өтетініне келісті. Престон 18 740 көрерменнің алдында 1:0 есебімен жеңіске жетті, бұл стадион толып кеткендей болды.

Халықаралық мақсаттар

Голдар мен нәтижелер тізімінде Англияның голдары бірінші көрсетілген, ұпал бағаны әр Финни голынан кейінгі есепті көрсетеді. + Том Финнидің халықаралық голдарының тізімі

№ ДатаОйын өткізілген жерҚарсыласЕсепНәтижеЖарыс1 28 қыркүйек 1946 жыл Windsor Park, Белфаст, Солтүстік Ирландия 4–0 7–2 1946–47 жылғы Британ аралдары чемпионаты2 30 қыркүйек 1946 жыл Dalymount Park, Дублин, Ирландия Республикасы 1–0 1–0 Достық матч3 27 қараша 1946 жыл Leeds Road, Хаддерсфилд, Англия 6–1 8–2 Достық матч4 3 мамыр 1947 жыл Highbury, Лондон, Англия 1–0 3–0 Достық матч5 25 мамыр 1947 жыл Estádio Nacional, Лиссабон, Португалия 4–0 10–0 Достық матч6 21 қыркүйек 1947 жыл Heysel Stadium, Брюссель, Бельгия 3–0 5–2 Достық матч7 4–28 18 қазан 1947 жыл Ninian Park, Кардифф, Уэльс 1–0 3–0 1947–48 жылғы Британ аралдары чемпионаты9 10 сәуір 1948 жыл Hampden Park, Глазго, Шотландия 1–0 2–0 1947–48 жылғы Британ аралдары чемпионаты10 16 мамыр 1948 жыл Stadio Comunale, Турин, Италия 3–0 4–0 Достық матч11 4–012 10 қараша 1948 жыл Villa Park, Бирмингем, Англия 1–0 1–0 1948–49 жылғы Британ аралдары чемпионаты13 13 мамыр 1949 жыл Råsunda Stadium, Стокгольм, Швеция 1–3 1–3 Достық матч14 18 мамыр 1949 жыл Ullevaal Stadion, Осло, Норвегия 2–0 4–1 Достық матч15 14 мамыр 1950 жыл Estádio Nacional, Лиссабон, Португалия 1–0 5–3 Достық матч16 3–017 4–118 5–319 14 сәуір 1951 жыл Wembley Stadium, Лондон, Англия 2–3 2–3 1950–51 жылғы Британ аралдары чемпионаты20 19 мамыр 1951 жыл Goodison Park, Ливерпуль, Англия 3–2 5–2 Достық матч21 12 қараша 1952 жыл Wembley Stadium, Лондон, Англия 1–0 5–2 1952–53 жылғы Британ аралдары чемпионаты22 21 қараша 1953 жыл Yankee Stadium, Нью-Йорк қаласы, АҚШ — 6–3 Достық матч23 —24 26 маусым 1954 жыл St. Jakob Stadium, Базель, Швейцария 2–3 2–4 1954 жылғы ФИФА Әлем чемпионаты, ¼ финал25 2 қараша 1955 жыл Wembley Stadium, Лондон, Англия 3–0 3–0 1955–56 жылғы Британ аралдары чемпионаты26 30 қараша 1955 жыл Wembley Stadium, Лондон, Англия 3–0 4–1 Достық матч27 14 қараша 1956 жыл Wembley Stadium, Лондон, Англия 3–1 3–1 1956–57 жылғы Британ аралдары чемпионаты28 19 қазан 1957 жыл Ninian Park, Кардифф, Уэльс 3–0 4–0 1957–58 жылғы Британ аралдары чемпионаты29 8 маусым 1958 жыл Ullevi, Гётеборг, Швеция 2–2 2–2 1958 жылғы ФИФА Әлем чемпионаты, 4-топ30 4 қазан 1958 жыл Windsor Park, Белфаст, Солтүстік Ирландия 2–2 3–3 1958–59 жылғы Британ аралдары чемпионаты