Кіріспе

Ойыншық мақта (слайм) Silly Putty – силикон полимерлері бар, ерекше физикалық қасиеттеріне ие ойыншық. Ол сұйықтықтай ағып, секіріп, созылып немесе физикалық күш түсірілу деңгейіне қарай сындыра алады. Оның құрамында уақытқа қарай тұтқыр сұйықтық сияқты, ал қысқа мерзімде серпімді қатты зат сияқты әрекет ететін Ньютон емес сұйықтыққа жататын вискоэластикалық кремнийлі силикондар бар. Бұл алғашқыда АҚШ-тың Екінші дүниежүзілік соғысында қолдану үшін резеңкеге балама іздеу кезінде жасалған. Silly Putty деген атау Crayola LLC-нің тіркелген тауар белгісі болып табылады. Басқа өндірушілер ұқсас өнімдерді сату үшін басқа атауларды қолданады.

Сипаттама

Силли-Путти ерекше қасиеттерімен белгілі. Ол биіктіктен түсірілгенде секіреді, бірақ күшті соққы немесе күшпен созылғанда жұқарып кетеді; ол сұйықтықта да жүзіп, уақыт өте келе сулы массаға айналады. Silly Putty және басқа көптеген саудалық өнімдерге ағысты азайту және пішін сақтау үшін вискоэластикалық заттар қосылады. Түпнұсқа коралл түсті Silly Putty 65% диметилсилоксаннан (борат қышқылы бар гидроксилді полимерлер), 17% кремний диоксидінен (кристалл кварц), 9% Thixatrol ST (кастор майының туындысы), 4% полидиметилсилоксаннан, 1% декаметилциклопентасилоксаннан, 1% глицеринден және 1% титан диоксидінен тұрады. Silly Putty-дің ерекше ағыс қасиеттері ингредиенті полидиметилсилоксанға (PDMS) байланысты, ол вискоэластикалық зат. Вискоэластикалық – бұл Ньютон емес ағыстың бір түрі, ол ұзақ уақыт бойы тұтқыр сұйықтық, ал қысқа уақыт ішінде серпімді қатты дене сияқты әрекет ететін материалды сипаттайды. Оның көрінетін тұтқырлығы қолданылатын күшке пропорционалды түрде артады, сондықтан Silly Putty дилатантты сұйықтық деп сипаттауға болады. Әдетте, Silly Putty-ді кір және киім сияқты текстуралы беттерден алып тастау қиын. Алкогольді антисептиктер көмектеседі. Silly Putty алкогольмен жанасқанда еріп кетеді; алкоголь буланғаннан кейін материал бастапқы қасиеттерін жоғалтады. Егер Silly Putty-ді жылы немесе ыстық суға батырса, ол жұмсарып, осылайша тезірек "еріп" кетеді. Сондай-ақ, оның аз мөлшерін беттен алып тастау қиынға соғады. Біраз уақыт өткен соң, ол бастапқы тұтқырлығына оралады. Ол әртүрлі түстерде, соның ішінде қараңғыда жарқырап және металл түсті нұсқаларда қолжетімді. Басқа брендтер де ұқсас материалдарды ұсынады, кейде үлкен контейнерлерде, сондай-ақ әртүрлі түстерде немесе магнетизм және перделі эффект сияқты басқа қасиеттерімен бірге.

Тарих

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жапония Тынық мұхиты аймағындағы ықпалын кеңейту үшін резеңке өндіретін елдерді басып алды. Резеңке – салдар, дөңгелектер, көлік және ұшақтардың бөліктері, газ маскалары мен етік сияқты өнімдерді жасау үшін маңызды материал болатын. АҚШ-та барлық резеңке өнімдері нормаланған; азаматтар соғыс аяқталғанға дейін резеңке бұйымдарын сақтап, артық шиналарды, етіктерді және пальтоларды тапсыруға шақырылды. Сол кезде үкімет синтетикалық резеңке құрамын зерттеуге қаржы бөлді, осы тапшылықты шешуге тырысты. Silly Putty-ді кім ойлап тапқандығы туралы пікірлер қарама-қайшы, және бұл өнертабыс Эрл Уоррикке ең көп жатқызылады. Уоррик өмірі бойы ол және оның әріптесі Роб Рой Макгрегор Райттан бұрын Silly Putty-ге патент алғанын мәлімдеді. Бірақ Crayola компаниясының Silly Putty тарихында Райт оны алғаш рет 1943 жылы ойлап тапқандығы айтылады. Екі ғалым да борат қышқылы мен силикон майын араластырғанда, ерекше қасиеттері бар, жабысқақ және секіретін материал пайда болатынын тәуелсіз түрде анықтады. Уытсыз бұл қоспа құлағанда секіріп, қарапайым резеңкеден гөрі көбірек созылып, шірімейді және өте жоғары балқу температурасына ие. Дегенмен, бұл материал резеңкені толық ауыстыру үшін қажетті барлық қасиеттерге ие болған жоқ. Екеуі де оны мөлдір қаптамада сату арқылы жарнамалауға шешім қабылдады. Сатылым жақсы болғанымен, Фоллгеттер оны одан әрі дамытуды жөн көрмеді. Алайда, Ходжсон оның әлеуетін байқады. Бастапқыда бұл өнім негізінен ересектерге бағытталған. Бірақ 1955 жылға қарай, тұтынушылардың көп бөлігі алтыдан он екі жас аралығындағы балалар болды. 1957 жылы Ходжсон Silly Putty-дің алғашқы телеарнадағы жарнамасын жасады, ол "Howdy Doody Show" бағдарламасы кезінде көрсетілді. 1961 жылы Silly Putty бүкіл әлемге танылып, Кеңес Одағы мен Еуропада үлкен сұранысқа ие болды. 1968 жылы Аполлон-8 ғарышкерлері оны Ай орбитасына алып шықты. Silly Putty 2001 жылдың 28 мамырында Ұлттық ойыншықтар даңқы залына енгізілді.

Басқа қолданыстар

Ойыншық ретінде сәтті болумен қатар, мақтаның басқа да қолданыс орындары табылды. Үйде оны әртүрлі беттерден кір, түк, үй жануарларының түктері немесе сыя сияқты заттарды кетіру үшін пайдалануға болады. Материалдың ерекше қасиеттері медициналық және ғылыми салаларда арнайы қолданыс тапқан. Еңбек терапевтері оны қол жарақаттарын қалпына келтіруге арналған терапияда қолданады. Power Putty және TheraPutty сияқты бірнеше басқа брендтер материалдың қасиеттерін өзгертіп, әртүрлі қарсылық деңгейлерін ұсынады. Материал сонымен қатар стрессті азайтуға көмектесетін құрал ретінде қолданылады және пайдаланушының қалауына қарай әртүрлі тұтқырлықта болады. Оның жабысу қасиеттерінің арқасында, Аполлон ғарышкерлері оны гравитация жоқ жағдайда құралдарын бекіту үшін қолданған. Модельдерді ұлғайтумен шұғылданатын хоббишілер мақтаны модельдерді бояғанда маскалау құралы ретінде пайдаланады. Стюард обсерваториясы астрономиялық телескоптардың айналарын жылтырату үшін Silly Putty-ге тірелген диск қолданады. Тринити колледжінің Дублин физика мектебінің ғалымдары (Адаптивті наноқұрылымдар мен наноқұрылғыларды зерттеу орталығы (CRANN) және Дамыған материалдар мен биоинженерлік зерттеулер (AMBER) зерттеу орталықтары) графен мен Silly Putty-дің нанокомпозиттік қоспаларының сезімтал қысым сенсорлары ретінде әрекет ететінін анықтады, олар оның үстінен жүретін өрмекшінің қадамдарын өлшеуге қабілетті екенін мәлімдеді.