Кіріспе

Вавилондық раввин Рав Аши (352–427) – Вавилондық еврей раввині, амарайлардың алтыншы буыны. Ол Сура академиясын қайта жаңартып, Вавилон Талмудының алғашқы редакторы болды. Оның есімінің түпнұсқа айтылуы Ашей болған болуы мүмкін, себебі Маймонидтің еңбектерінде оның есімі "Мошех" сөзімен рифмаласады, сондай-ақ Талмудта "микдашей" сөзімен де рифмалануы мүмкін.

Өмірбаян

Академияларда сақталған дәстүрге сәйкес, Рав Аши Раваның (Махузаның ұлы ұстазы) қайтыс болған жылы дүниеге келді және ол Раваның өлімінен кейін Вавилон Талмуд академияларындағы алғашқы маңызды ұстаз болды. Ашидің әкесі Симай бай және білімді адам, Раваның шәкірті Рав Папа басқарған Сура маңындағы Нареш колледжінің студенті болған. Ашидің ұстазы сол колледждің мүшесі, кейіннен Пумбедита академиясының басшысы болған Рав Кахана III болды. Аши Рами бар Хаманың қызымен, немесе басқа мәтіндерде айтылғандай, Рами б. Аббамен үйленді. Аши бай және ықпалды болды, көптеген жылжымайтын мүліктері мен орманшаларына иелік етті. Талмуд оны «Тора мен ұлылықтың бір орында біріккені» мысалы ретінде келтіреді, яғни ол ғылыми жетістіктерге де, саяси билікке де ие болды, тіпті қуғын-сүргіндегі хан Хуна бар Натаннан да билігі жоғары болды. Ол ешқандай шығынға аямай, олардың қайта құрылысын жеке бақылады. Рав Ашидің даңқының тікелей нәтижесі ретінде, Ексиларх Рош Хашанадан кейінгі айда жыл сайын Сураға келіп, Вавилон академиялары мен қауымдарының жиналған өкілдерінің құрметін қабылдады. Сурадағы бұл тойлар мен басқа да жиындар соншалықты сәнді болды, Рав Аши Сураның кейбір бейдін тұрғындарының яһуди дінін қабылдауға құштар болмауына таңғалды. Ол шәкірттерімен және Сурада «Калла» немесе жарты жылдық колледж конференциясына жиналған ғалымдармен бірге осы жұмысты аяқтады. Патша Яздегерд I-нің мейірімді қатысы, сондай-ақ Нехардея мен Пумбедита академияларының оның билігін құрметпен мойындауы осы іске үлкен көмек қосты. Ашидің табысының маңызды факторы – Сура академиясының басшысы лауазымында ұзақ қызмет етуі болды. Хай Гаон жеткізген дәстүрге сәйкес, ол бұл лауазымды 60 жылдай атқарды, бірақ оның шамамен 75 жылдық өмірін ескере отырып, бұл сан дөңгелектелген болуы мүмкін. Сол дәстүрге сәйкес, бұл 60 жыл өте тең бөлінген, әр трактатты зерттеуге және оның дәстүрлі түсіндірмелерін (Гемара) редакциялауға алты ай (оның ішінде бір Калла) қажет болды, барлығы 60 трактатқа 30 жыл кетті. Осы процесс келесі 30 жыл бойы қайталанды. Шындығында, Талмудтың өзінде Рав Ашидің бір мәселе бойынша оқытуларының ертерек және кейінгі нұсқалары айтылады. Бұдан өзге, Талмудта Аши мен оның мектебінің осы салада жарты ғасырдан астам уақыт бойы атқарған қызметі туралы ең аз да мәлімет жоқ. Тіпті бұл редакциялық жұмыстың жазылған-жазылмағаны, яғни Вавилон Талмудын жазу Рав Аши кезінде болды ма, жоқ па, деген сұраққа Талмудтағы бірде-бір сөзбен жауап беру мүмкін емес. Дегенмен, осындай ауқымды әдеби шығарманың мәтінін бекіту үшін жазудың көмегінсіз жұмыс істеу мүмкін емес деп санауға болады. Мақтаншыл адам кемшілікке ұшырайды.

Рав Ашидің қабірі

Яһудилердің дәстүрлі сенімдеріне сәйкес, Рав Ашидің қабірі Израильдегі Кибуц Манараға қарап тұрған төбеде орналасқан. Мұсылмандар бұл шамамен 500 жыл бұрын өмір сүрген, Ливандағы шиит қозғалысының негізін қалаушы саналатын шиит шейх Аббадтың қабірі деп есептейді. 2000 жылдың мамыр айында Израиль Оңтүстік Ливаннан шыққанда, шекараға Біріккен Ұлттар Ұйымының бейбітшілік сақшыларын орналастыруға кедергі келтірген басты мәселе осы даулы жерді бөлу болды. Израиль мен Ливан арасындағы соңғы мәмілелердің бірі осы мәселені шешу болды. Бір ұсыныс бойынша, мұсылмандар мен яһудилердің қабірге баруына жол бермеу үшін қабірдің айналына кедергі қою қажет еді. Біріккен Ұлттар Ұйымы белгілеген «көк сызықтан» кейін, шекаралық қоршау даулы қабірдің ортасынан өтеді.