Албури қаласы: тарихы мен географиясы

Кіріспе

Албери ( /ɔːl//b//ər//i/; ) – Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Мюррей аймағында орналасқан ірі аймақтық қала. Ол Альбери-Водонга егіз қалаларының бір бөлігі болып табылады және Хьюм тас жолы мен Мюррей өзенінің солтүстік жағында жатыр. Албери – қаланың атын да алып жүрген жергілікті әкімшілік кеңесінің орталығы. Ол Виктория және Жаңа Оңтүстік Уэльс шекарасында орналасқан. Алберидің қалалық халқы 53 677 адамды құрайды және Мюррей өзені арқылы Викториядағы егіз қаласы Водонгадан бөлінген. 2021 жылы екі қаланың халқы 97 793 адамды құрайтын қалалық аймаққа біріккен. Ол штат астанасы Сиднейден және Виктория астанасы Мельбурндан шалқары орналасқан. Бір дерек бойынша, Албери Ұлыбританиядағы Англиядағы бір ауылдың атымен аталған, және Жаңа Оңтүстік Уэльс пен Виктория арасындағы маңызды көлік артері ретінде дамыды. 1946 жылы қала мәртебесіне ие болды.

Тарих

Вираджурилер (Wiradjuri northern dialect pronunciation [wiraːjd̪uːraj]) немесе Вираайджуррайлар (Wiradjuri southern dialect pronunciation [wiraːjɟuːraj]) – ортақ тілмен, берік туыстық байланыстармен біріккен және Жаңа Оңтүстік Уэльстің орталық аймағында отбасылық топтарда немесе руларда шебер аңшы, балықшы және жинаушы болып өмір сүрген Австралияның жергілікті халықтарының тобы. XXI ғасырда Вираджуридің ірі топтары Кондоболин, Пик-Хилл, Наррандера және Гриффит қалаларында қоныстанған. Вагга-Вагга және Литон қалаларында көптеген адамдар тұрады, ал Батыс Уялонг, Паркс, Дуббо, Форбс, Кутамундра, Коура және Янг қалаларында шағын топтар бар.

Еуропалық барлау

Барлаушылар Хьюм мен Ховелл 1824 жылғы 16 қарашада Альберидегі Мюррей өзені деп аталатын, бірақ карталарында "Кроссинг Пойнт" деп белгіленген жерге жетті. Олар өзенге Хьюмнің әкесінің құрметіне Хьюм өзені деп ат қойды, ал ертесі күні өзен жағасындағы ағашқа жазу жасап, оңтүстікке қарай Викториядағы Вестернпортқа саяхатын жалғастырды. 1830 жылы саяхатшы капитан Чарльз Стюрт Мюррмбиджи өзенімен қосылатын жерде Хьюм өзенін таба алды. Бұл екі өзеннің бір екенін түсінбеген ол оған Мюррей өзені деп ат қойды. Екі атау да біраз уақыт қолданыста болды, бірақ ақырында Мюррей аты Хьюм атынан басымдық алды. Байырғы халықтар бұл өзенді Миллева деп атаған. Ховелл ағашқа жазған жерге жақын Мюррей өзенінен өту орны танымал болды. Жазда өзенді жаяу өтуге болатын.

Британдық қоныстар

Зерттеушілердің ізін басқан және ауданға қоныс аударған алғашқылардан Уильям Уайс пен Чарльз Эбден болды. Осы жерде салынған алғашқы еуропалық ғимараттар – азық-түлік дүкені және бірнеше шағын лашықтар. 1838 жылы көмекші геодезист Томас Таунсенд қала жоспарын жасау үшін тапсырыс алды. Ол Wodonga Place (қазіргі Wodonga Place) жерін батыс шекарасы, Hume Street көшесін солтүстік шекарасы, Kiewa Street көшесін шығыс, ал Nurigong Street көшесін оңтүстік шекарасы етіп белгіледі. Townsend Street көшесі солтүстік-оңтүстікке қарай жалғыз жол болса, Ebden және Hovell көшелері шығыс-батысқа қарайғы екі жол болды. Таунсенд осы елді мекенге ауданның аборигендер берген "Бунгамбравата" атауын беруді ұсынды. Бірақ оның жоспары 1839 жылғы 13 сәуірде Үкімет газетінде бекітіліп жарияланғанда, атауы Албери деп өзгертілді. Албери атауының Англияның Кент графтығындағы бір ауылға ұқсас болғаны айтылады, алайда бұл ақпарат дұрыс емес сияқты, себебі Кентте Албери деген ауыл жоқ. Керісінше, Албериге жақын орналасқан Суррей графтығындағы Тиллингборн өзенінің жағасындағы, 18 ғасырда диірмендер мен өнеркәсіп орталығы болған жердің Албери болуы ықтимал.

Шекаралық қала

1847 жылы Албери елді мекеніне екі қоғамдық үй, бірнеше лашық, полиция казармасы және темір ұстаханасы кірді. 1844 жылы Мюррей өзенін кесіп өту үшін ағаштан жасалған қайық орнатылды. Албери пошта бөлімі 1843 жылдың 1 сәуірінде ашылып, 1845 жылы жабылып, 1847 жылдың 1 ақпанында елді мекенде қайта ашылды. 1851 жылы Викторияның Жаңа Оңтүстік Уэльстен бөлінуімен және шекараның Мюррей өзеніне орналасуымен Албери шекаралық қалаға айналды. Мельбурнмен сауданың артуымен, 1860 жылы геодезист Уильям Снелл Чонсидің жобасы бойынша алғашқы көпір салынды. Олбери сол кезде екі колония арасындағы кедендік постқа айналды, себебі Жаңа Оңтүстік Уэльс 1856 жылы конституциясын алғаннан кейін протекционистік саясат ұстанды. Осы кезде Албери немiс тiлiнде сөйлейтiн иммигранттардың шарап жасау үшiн жүзiм өсiретiн аймаққа айнала бастады. 1870 жылдарға қарай май зауыты, ұн диірмені, шарап заводтары, сондай-ақ жергілікті сидр мен газдалған сусындар қолжетімді болды. Сиднейден келген теміржол желісі 1881 жылы Албериге жетті (төмендегі «Көлік – Теміржол» бөлімін қараңыз). 1883 жылы уақытша ағаш теміржол көпірі желіні Виктория желісімен байланыстырды. Жаңа Оңтүстік Уэльс пен Виктория арасындағы теміржол рельстерінің ені 1962 жылға дейін әртүрлі болды, содан кейін алғашқы пойыз Сиднейден Мельбурнға тікелей жүріп өтті. Екі штат бастапқыда қайсысы ауыстыру пункты болуы керектігіне келісе алмады, сондықтан Шотландиядан екі рельс еніне сай келетін қымбат және әдемі темір торынан жасалған көпір әкелінді. 1848 жылы Албериде 13 жеке оқушыға арналған мектеп жұмыс істеді. Келесі жылы Дина және Киева көшелерінің бұрышында алғашқы мемлекеттік мектеп ашылды, онда 73 оқушы білім алды. 1862 жылы Олив көшесінде жаңа мектеп салынды, ол қазір Албери мемлекеттік мектебінің бір бөлігі болып табылады. Қаланың алғашқы мэрі Джеймс Фэллон қоғамдық мектептің инноваторы болды, Киева көшесінде демонстрациялық орта мектеп салуға қаржы бөлді. Албери орта мектебі 1927 жылы Киева көшесінде ашылды.

ХХ ғасырдағы қала

1903 жылғы Ұлттық үкімет орны жөніндегі Корольдік комиссиясы Альбериді (Тумутпен бірге) ұлттық астана ретінде басым кандидат деп ұсынды, бірақ бұл ұсыныс жергілікті тұрғындардың күшті қарсылығына ұшырады. Халыққа ашық отырыста парламент мүшесінің біреу ғана Альбериді қолдады – Инди округінен сайланған Исаак Айзекс. Басқа аймақтарға қолдау көрсетілмегендіктен, нәтижесінде Канберра таңдалып алынды. 1934 жылы KLM әуе компаниясының «Дуглас DC 2» ұшағы («Лондон – Мельбурн әуе жарысы» деп те аталатын Макробертсон куәлігі үшін өткен жарысқа қатысушы), қатты дауыл кезінде жолдан адасып қалғаннан кейін қалалық жарыс жолына түнгі шұғыл қонды. Қаланың барлық жарықтандыру жүйесін пайдаланып, жоғалған экипажға Морзе әліпбиімен A L B U R Y деген сигнал жіберілді, соның арқасында «Уайвер» ұшағы қауіпсіз қонды. Жарыс жолындағы уақытша ұшу-қону жолағын жергілікті тұрғындардың көліктерінің фаралары жарықтандырды, олар ABC радиостанциясының 2CO арнасынан арнайы хабарлама естігеннен кейін көмекке келді. Келесі күні жанармай құйылғаннан кейін, көптеген еріктілер ұшақты батпақтан шығаруға көмектесті, содан кейін ол Мельбурнге қарай жол тартты, онда жарыстың ең нашар көрсеткіштер бойынша бірінші орынды жеңіп алды және жалпы есепте екінші орынға ие болды. Альбери мен Водонга Екінші дүниежүзілік соғыста Бандиана мен Бонегилладағы артиллериялық базаларды құру арқылы әскери маңызға ие болды. 1946 жылы қала мәртебесіне ие болған Альбери Австралияға соғыстан кейінгі көші-қонда маңызды рөл атқарды, 1947 жылы жақын жерде Австралияның алғашқы көшіп келушілер орталығы – Бонегилла көшіп келушілерді қабылдау және оқыту орталығы құрылды. Альберидің Водонгаға жақын орналасуы муниципалдық басқарудың бірігуіне қатысты бірнеше әрекеттерге себеп болды (Albury Wodonga туралы қараңыз). 1973 жылы Альбери Водонга Уиттлэм федералдық үкіметінің Австралияның ірі жағалау қалаларының (әсіресе Сидней мен Мельбурнның) бақылаусыз өсуін орталықтандыру арқылы бағытталған схемасының негізгі бағыты ретінде таңдалды. Альбери Водонганы ірі ішкі қалаға айналдыруға қатысты жоспарлар жасалды және айналасындағы ауылшаруашылық жерлердің үлкен бөлігі үкімет тарапынан мәжбүрлі түрде сатып алынды. Кейбір өнеркәсіптер көшірілді, нәтижесінде халықтың қозғалысы болды. Алайда, қазіргі қалалық халқы шамамен 92 200 адамды құрайды.

The Royal Commission on Sites for the Seat of Government of the Commonwealth report of 1903 recommended Albury (along with Tumut) as the preferred candidate for the national capital, though the proposal met staunch opposition from residents. At a public meeting, just one member of parliament voted in favour of Albury – Isaac Isaacs, member for Indi. The lack of support for other places ultimately led to the selection of Canberra as the preferred site. In 1934, a Douglas DC 2 airliner of KLM (the "Uiver"), a competitor in the MacRobertson Trophy Air Race (also known as the London to Melbourne Air Race), made an emergency night landing at the town's racecourse after becoming lost during severe thunderstorms. After signalling by Morse code A L B U R Y to the lost aircrew by using the entire town's public lighting system, the "Uiver" was guided in to land safely. The makeshift runway at the racecourse was illuminated by the headlights of cars belonging to local residents who had responded to a special news bulletin on ABC radio station 2CO. After refuelling the next day, many local volunteers helped pull the stranded aircraft out of the mud and the aircraft was able to take off and continue to Melbourne where it won first prize in the race's handicap category and was second overall. Albury and Wodonga played a military role in World War II with the establishment of ordnance bases at Bandiana and Bonegilla. Proclaimed a city in 1946, Albury played a role in the post war immigration to Australia with the establishment nearby of Australia's first migrant centre, the Bonegilla Migrant Reception and Training Centre in 1947. Albury's proximity to Wodonga has spurred several efforts to achieve some kind of municipal governmental union (see Albury Wodonga). In 1973, Albury Wodonga was selected as the primary focus of the Whitlam federal government's scheme to redirect the uncontrolled growth of Australia's large coastal cities (Sydney and Melbourne in particular) by encouraging decentralisation. Grand plans were made to turn Albury Wodonga into a major inland city and large areas of the surrounding farmland were compulsorily purchased by the government. Some industries were enticed to move there, and a certain amount of population movement resulted. However, the current urban population is approximately 92,200.

Халық саны

2021 жылғы халық санағы бойынша, Албери – Водонга қалалық орталығының Албери бөлігінде 53 677 адам тұрды. Аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының халықтары жалпы санының 2,9% құрады. Халықтың 81,2% Австралияда туған. Содан кейін ең көп кездесетін туған елдер: Англия – 1,9%, Үндістан – 1,2%, Жаңа Зеландия – 1,0%, Филиппин – 0,6% және Бутан – 0,6%. Халықтың 86,0% үйінде тек ағылшын тілінде сөйлейді. Үйде сөйлейтін басқа тілдер: непали тілі – 1,1%, пәнджәби тілі – 0,6%, мандарин тілі – 0,3%, грек тілі – 0,3% және хинди тілі – 0,3%. Дін туралы ең көп таралған жауаптар: дінсіздер – 27,7%, католиктер – 25,4% және англикандықтар – 16,7% болды.

География

Олбери Мюррей өзенінің жазық далаларының үстінде, Ұлы бөлініс тауларының етегінде жатыр. Қаланың әуежайында Олбери теңіз деңгейінен биік орналасқан.

Қала және қала маңы

Қаланың бірнеше маңы бар. Орталық Албери орталық бизнес ауданын (CBD) қамтиды және темір жол желісі, Мюррей өзені мен Монумент-Хилл арасында орналасқан. Бұл жерде көптеген коммерциялық қызмет шоғырланған, ал Дин-стрит негізгі сауда және кеңсе ауданының осі болып табылады. Мәдени ауданның орталығы QEII алаңында орналасқан, оған Альбери кітапханасы мұражайы, Мюррей өнер мұражайы Альбери (MAMA), Альбери ойын-сауық орталығы мен конгресс орталығы және Мюррей консерваториясы кіреді. Сол блокта Пошта, полиция бөлімі және сот үйі, сондай-ақ Сент-Мэтью ағылшын шіркеуі (1990 жылы өрттен кейін қайта салынған) орналасқан. Альбери қалалық кеңесінің кеңсесі Киева көшесінде орналасқан. Форрест-Хилл тікелей солтүстік-батыста орналасқан және Монумент-Хилл мен Найл Кан-Хилл арасындағы қыратты қамтиды. Батысында Батыс Альбери орналасқан. Батыс Альбери негізінен тұрғын үй ауданы, бірақ онда Бірінші дүниежүзілік соғыс ескерткіші (жергілікті деңгейде Монумент деп аталады), Ривервуд зейнеткерлер үйі, Альбери-Водонга жеке ауруханасы (Пембертон көшесі мен Риверина тас жолының бұрышында орналасқан) және Альбери кәріздік тазарту станциясы орналасқан. Батыс Альберидің бұрынғыда батпақ жерлер мен бұталы жерлер болған. Оның жалғыз қалдығы – қала маңының оңтүстік-батысындағы Horseshoe Lagoon, ол NSW Parks & Wildlife қорғау аймағы деп жарияланып, Wonga Wetlands-ке қосылған. Батыс Альберидің солтүстік-батысында Пембертон паркі орналасқан. Шығыс Альбери КҚБ-дан темір жол желісі/автокөлік жолының шығысында орналасқан, ал үйлер қазір Альбери базалық ауруханасының жанындағы шығыс төбеге орналасқан, ал тікелей солтүстікке қарай орналасқан жазық жерді саябақтар, тұрғын үйлер, жеңіл өнеркәсіп, Харви Норман және Spotlight франшизалары, сондай-ақ қалалық әуежай алып жатыр. Мунгабарена қорығы әуежайдан оңтүстікке қарай Мюррей өзенінде орналасқан және маңызды аборигендік мәдени нысан болып саналады. Мунгабарена вираджури тілінде «мол сөздер жері» дегенді білдіреді. Оңтүстік Альбери тұрғын және өнеркәсіптік аудандардың қоспасы, темір жол желісі мен автокөлік жолының оңтүстігіндегі су тасқынына бейім жерлер әлі де егіншілік пен мал шаруашылығы үшін пайдаланылады. 1990 жылдардағы су тасқынынан қорғау жұмыстары осы аймақта су басу қаупін едәуір төмендетті. Солтүстік Альбери 20 ғасырдың бірінші жартысында жеміс бақтары мен жүзімдіктермен жабылған, ал қазіргі Джеймс Фэллон орта мектебі орналасқан жерде батпақ болған. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бұл аймақта тұрғын үй құрылысы артып, Вау Роуд Дэвид көшесінен Юнион Роудтағы «Бес жол» қиылысына дейін созылды, ол Солтүстік Альбери мен Лавингтон арасындағы шекараны белгілейді. Гленрой ауылы Солтүстік Альбериге жақын, Бунгамбраварта сағасының батысында орналасқан. Бұл жерде 1970 жылдары тұрғын үй құрылысы жүргізілді, оның ішінде тұрғын үй комиссиясының маңызды қоғамдық тұрғын үй кешені бар. Лавингтон – Альберидің ең үлкен маңы, және өзінің пошталық коды бар жалғыз маңы (2641, Альберидің қалған бөлігі үшін 2640). Бұл маңы 1850 және 1860 жылдары Black Range деп аталды, кейін 1910 жылы Лавингтон деп қайта аталды. Бастапқыда Хьюм округінің шекарасында болған, ол 1950 жылдары Альбери қалалық жергілікті басқару аймағына қосылды. Тұрғын үй және коммерциялық даму сол кезден бастап осы күнге дейін жалғасып келеді. 2007 жылға дейін Хьюм тас жолы маңы арқылы солтүстік-шығысқа өтіп, Урана жолы «Бес жол» жол қиылысынан маңы арқылы солтүстік-батысқа өтетін. 2007 жылы Хьюм автожолының ішкі айналма жолы ашылды, Хьюм автожолының бұрынғы атауы ресми түрде «Wagga Road» деп өзгертілді. Лавингтон маңында Спрингдейл Хайтс, Гамильтон Долинасы және Норрис Парк жерлері де бар. Альберидің көгалдық зираты мен крематорийі Юнион-роудтың батыс шетінде орналасқан. Лавингтонның шығысында орналасқан Тургуна 1970 жылдары Альбери-Водонга даму корпорациясымен жаңа тұрғын үй маңы ретінде құрылды. 1990 жылдары мұнда Чарльз Стюрт университетінің жаңа кампусы, Мюррей Дарлинг тұщы су зерттеу орталығының кеңсесі құрылды. Бұл маңында ірі гольф клубы (Тургуна Кантри Клуб Ресорт) орналасқан. Алдағы шеткі жерлерге батыста шағын тұрғын/ауыл шаруашылығы қоғамдастығы Сплиттерс Крик, батыста Эттамога (Эттамога пабының үйі), солтүстікте Бовна және Табл Топ, шығыста Вирлинга және Хьюм көлі кіреді. Хоулонг (20 км батысқа қарай) және Джиндера (16 км солтүстікке қарай) – Альбери қала аумағынан тыс ең жақын қалалар, олар жергілікті ауылдық өнеркәсіптер үшін қызмет көрсету орталықтары және маусымдық жұмыспен қамтылғандар үшін тұрақты мекенжай болып табылады. Альберидегі үйлер мен ғимараттар 1920 жылы енгізілген ерекше жүйе бойынша нөмірленген. Қаланың ортасы, Дин және Олив көшелерінің қиылысы ретінде анықталған, 500 нөмірімен белгіленген, ал қалған барлық үйлер орталықтан солтүстік, оңтүстік, шығыс немесе батысқа қарай орналасқандығына байланысты нөмірленген.

The city has a number of suburbs. Central Albury comprises the central business district (CBD) and lies between the railway line, the Murray River and Monument Hill. Much commercial activity is concentrated here, with Dean Street forming the axis of the main shopping and office district. A cultural precinct is centred on QEII Square, which includes the Albury Library Museum, Murray Art Museum Albury (MAMA), Albury Entertainment Centre and Convention Centre, and the Murray Conservatorium. In the same block are the Post Office, Police Station and Courthouse, and St Matthew's Anglican Church (which was rebuilt after being destroyed by fire in 1990). The Albury City Council offices are located on Kiewa Street. Forrest Hill lies directly north west and covers the saddle between Monument Hill and Nail Can Hill. West over the ridge lies West Albury. West Albury is primarily a residential area, but it is home to the First World War Memorial (locally known as the Monument), Riverwood Retirement Village, Albury Wodonga Private Hospital (which lies on the corner of Pemberton Street and the Riverina Highway), and the Albury sewage treatment plant. All of West Albury was once wetland and bush. The only remnant of this is Horseshoe Lagoon to the south west of the suburb, which has been declared a Wildlife Refuge by NSW Parks & Wildlife and incorporated into the Wonga Wetlands. To the north west of West Albury is Pemberton Park. East Albury lies east of the railway line/freeway from the CBD and houses now cover the eastern hill alongside the Albury Base Hospital, while the flat land directly north of it is covered by parkland, housing and light industry, and a retail park including Harvey Norman and Spotlight franchises, as well as the city airport. The Mungabareena Reserve lies on the Murray south of the airport, and is considered an Aboriginal cultural site of some significance. Mungabareena means "place of plenty talk" in the Wiradjuri language. South Albury is a mix of residential and industrial areas, with the floodplains south of the railway line and freeway still used for farming and grazing. Flood mitigation works in the 1990s have dramatically reduced the risk of flooding in this area. North Albury was covered by orchards and vineyards in the first half of the 20th century, and a swamp existed where James Fallon High School now stands. After the World War II, housing development in the area increased and Waugh Road was extended from David Street to the "Five Ways" intersection at Union Road, which ascribes the border between North Albury and Lavington. The locality of Glenroy is adjacent to North Albury, west of the Bungambrawartha Creek, and housing was developed here in the 1970s, including a significant Housing Commission public housing estate. Lavington is the largest suburb of Albury, and the only suburb which has its own postcode (2641, as opposed to 2640 for the balance of Albury). The suburb was originally named Black Range in the 1850s and 1860s, before being renamed Lavington in 1910. Originally within the boundaries of Hume Shire, it was absorbed into the City of Albury Local Government Area in the 1950s. Housing and commercial development has continued from that point until this day. Prior to 2007, the Hume Highway – passed north east through the suburb, with Urana Road passing north west through the suburb from the "Five Ways" road junction. In 2007, an internal bypass of the Hume Freeway was opened, with the former name of the Hume Highway section officially reverting to the commonly used "Wagga Road". The suburb of Lavington also includes the localities of Springdale Heights, Hamilton Valley and Norris Park. Albury's lawn cemetery and crematorium lies at the western end of Union Road. Thurgoona, to the east of Lavington, was established as a new residential suburb by the Albury Wodonga Development Corporation in the 1970s. In the 1990s a new campus of Charles Sturt University was established here, as was an office of the Murray Darling Freshwater Research Centre. A major golf club (Thurgoona Country Club Resort) is also situated in this suburb. Further outlying localities include Splitters Creek – a small residential/farming community to the west, Ettamogah (home of the Ettamogah Pub), Bowna and Table Top to the north, and Wirlinga and Lake Hume village to the east. Howlong (20 km west) and Jindera (16 km north) are the closest towns outside the Albury city area, and act as commuter dormitories as well as service centres for the local rural industries. Albury's houses and buildings are numbered using a special system introduced in 1920. The centre of the city, which is defined as the intersection of Dean and Olive Streets, is numbered 500, and all other houses are numbered depending on whether they are north, south, east or west of the centre.

Хьюм көлі

Хьюм көлі Мюррей өзенінің бойында, Албериден жоғары орналасқан. Хьюм бөгетінің (жергілікті тілде "Уэйр" деп аталады) құрылысы 1919 жылдан 1936 жылға дейін 17 жылға созылды. Гидроэлектр станциясы мемлекеттік желіге 60 МВт қуат жеткізеді. Көл толы болғанда, ол Мюррей өзенінің ағысы мен экологиясына маңызды өзгерістер әкелді. Хьюм бөгеті салынар алдында, қалыпты (құрғақшылық жылдары емес) жылдары жаз және күз айларында су ағыны төмен болған (бірақ жалпы алғанда маңызды болса да), қыста маусымдық жауын-шашынның арқасында көтеріліп, көктемнің соңында Мюррей және оның салаларының таулы бастауларындағы қардың еруінен су тасқынына жетер еді. Қазір ағын тиімді түрде кері өзгерді, қыста ағын төмендеп, көктемнің соңында, жазда және күздің басында суару қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін салыстырмалы түрде жоғары ағын байқалады, алайда көктемгі су тасқынының ең жоғары нүктесі дерлік жойылды. Хьюм бөгетінің түбінен босатылған су табиғидан әлдеқайда суық, кем дегенде, қаншалықты суық болуы керек еді, одан да суық. Осы ағынның кері бұрылуы, температураның төмендеуі және көктемгі су тасқынының жойылғандығы көптеген шалшықтардың құрғауына және жоғалуына, сондай-ақ Мюррей өзенінің тума балықтарының, мысалы, әйгілі Мюррей балығының популяциясына зиян келтірді.

Флора мен фауна

Олбериде Слоанның кішкентай бақасы, Регент балқұмыршасы және Норфолк сұрғылы (Petaurus norfolcensis) сияқты бірнеше қорғауға алынған түрлер кездеседі.

Жол

Хьюм тас жолында орналасқан Албери – мемлекетаралық сауданың маңызды транзиттік нүктесі. 2007 жылдың наурыз айында Албери қаласының орталығы Хьюм тас жолының жаңа бөлігімен айналып өтілді. Қала орталығын айналып өтуге Мюррей өзені арқылы салынған жаңа «Прогресс рухы» көпірі кіреді, жоба құны 518 миллион долларды құрады, сол кезде Австралияның ауылдық аймағында салынған ең қымбат жоба болып есептелді. 1915 жылдан бастап Хьюм тоғанының құрылысынан пайда болған көл Хьюм тас жолын 30 км-ге ығыстыруға әкеп соқты. Алғашқыда тас жол Албериден шығысқа қарай, қазіргі Риверина тас жолымен, содан кейін Тургуна арқылы солтүстікке қарай, бүгінгі Table Top Rd арқылы, содан кейін Old Sydney Road арқылы, Бовна сағасын кесіп, Plunkett Rd арқылы Бовнаға дейін өтті. 1933 жылы пайдалануға берілген ығыстыру Вагга жолының алғашқы 9 км-ін ұстанды, содан кейін теміржолды кесіп, Bells Road-қа дейін шығысқа қарай бұрылып, Бовнаға қарай оңтүстік-шығысқа қарай жүрді. Бұл бағыттың көп бөлігі, қазір қайта жаңартылғанымен, 2009 жылғы Yellow Creek ығыстырудан басқа, Хьюм тас жолының бір бөлігі болып қала береді. Албериге қосылатын басқа маңызды тас жолдар – батысқа қарай Берриган арқылы Дениликинге және шығысқа қарай Хьюм көліне дейін созылатын Риверина тас жолы; және Альбериден солтүстікке қарай Хьюмнан бөлініп шығатын Олимпиада тас жолы, ол Оңтүстік-Батыс төбелері арқылы Вагга Вагга, Кутамундра және Янг қалаларынан өтіп, Коурадағы Орта Батыс тас жолында аяқталады. 1888 жылы Бунгамбравата сағасы арқылы Смолетт көшесіндегі темір аркалы көпір салынды. Смолетт көшесі батысқа қарай ботаникалық бақтар арқылы кеңейтілді, Албери теміржол станциясынан Хоулонг көшесіне тікелей қол жеткізуге мүмкіндік берді. Көпір ботаникалық бақ пен жергілікті жүзу бассейнінің жанында орналасқан. Бұл көпір Жаңа Оңтүстік Уэльстегі металл аркалы көпірлердің сирек мысалы және осындай екі көпірдің ең көнесі болып табылады (екіншісі – Сидней порты көпірі).

Темір жол

Албери теміржол станциясы Сидней-Мельбурн теміржолының басты желісінде орналасқан. Бастапқыда Жаңа Оңтүстік Уэльс және Викторияда рельстердің ені әртүрлі болған, сол себепті екі бағыттағы барлық жолаушылар Албериде пойыз ауыстыруға міндетті болды. Мұны істеу үшін өте ұзын теміржол платформасы қажет болды; ұзын жабық платформа Австралиядағы ең ұзын платформалардың бірі болып табылады. Сеймур мен Альбери арасындағы кең енді рельс жолының бөлігі стандартты енге ауыстырылды; Альбери станциясында енді рельс енінің өзгеруі жоқ. Станцияға Мельбурннен (Альбериде аяқталатын) және NSW TrainLink Melbourne Sydney XPT қызметімен күніне үш рет V/Line пойыздары қатынайды. 1873 жылы Мельбурннан 2 метрлік кең енді теміржол Белвоар/Водонга поселкесіне жетті. 1881 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльстің 1 метрлік (4 фут) стандартты енді теміржол желісі Альбериге жетті, ал 1883 жылы екі колонияны теміржол көпірі біріктірді. 1962 жылға дейін Альбери Мельбурн мен Сидней арасындағы саяхатшылардың пойыздарды ауыстыратын тоқталыс орны болды, содан кейін екі астана арасында стандартты енді жол ашылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, рельс ендерінің айырмашылығын жою және қозғалысты жылдамдату мақсатында, боги алмастыру құрылғысы жүк вагондары мен жолаушы вагондарын көтеріп, жұмысшыларға жылжымалы құрамды әртүрлі енді дөңгелек жиынтықтарымен қайта жабдықтауға мүмкіндік берді. Альберидегі рельс енінің өзгеруі екі дүниежүзілік соғыста да Австралияның соғыс күш-жігеріне және инфрақұрылымына үлкен кедергі келтірді, себебі әрбір әскер, жабдықтың әрбір бөлігі және барлық жабдық кең енді рельстен түсіріліп, платформаның қарсы жағындағы стандартты енді теміржол вагонына қайта тиелуі керек болды. 1895 жылы Марк Твен өзінің «Шетелдегі саяхаттар» кітабында Альберидегі рельс енінің өзгеруі және пойыздарды ауыстыру туралы былай деп жазды: «Енді Австралия көрсетуге болатын ең ерекше, ең таңғажайып, ең қызықты және түсіндіруге келмейтін нәрсе келеді. Жаңа Оңтүстік Уэльс пен Виктория шекарасында таңертеңгі салқын ауада жолаушылардың көпшілігі ұйықтаған төсектерінен шығарылып, машиналарды ауыстыруға мәжбүр болды. Бұл идеяны тудырған зияны жоғалған ақылды ойлап көріңіз, ол қандай да бір тасқа айналған заң шығарушының иығынан пайда болған жартасты көзге елестетіңіз». Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Альбери маңында Бонегилла, Вирлинга және Бандианада әскери қару-жарақ қоймалары мен қоймалар құрылды. Сондай-ақ, Токумуал мен Оклендс қалаларында да осындай қоймалар ашылды. Сеймур мен Альбери арасындағы кең енді рельс жолын екінші стандартты рельс жолына ауыстыру жұмысы 2011 жылы негізінен аяқталды. Теміржол станциясы мен оған байланысты аулалар Австралияның Ұлттық мұралар тізіміне және Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының мұралар тізіміне енгізілген.

Albury railway station is on the main Sydney Melbourne railway line. Originally, New South Wales and Victoria had different track gauges, which meant that all travellers in either direction had to change trains at Albury. To accommodate this, a very long railway platform was needed; the long covered platform is one of the longest in Australia. The broad gauge section of track between Seymour and Albury has now been converted to standard gauge; there is no longer a break of gauge at Albury station. The station is served by a three daily V/Line train services from Melbourne (terminating at Albury) and the NSW TrainLink Melbourne Sydney XPT service, which runs twice daily in each direction. In 1873, the 5 feet (2 m) broad gauge railway line from Melbourne reached the township of Belvoir/Wodonga. In 1881, the New South Wales 4 feet (1 m) standard gauge railway line reached Albury, with a railway bridge joining the two colonies in 1883. Albury became the stop over, where passengers on the Melbourne Sydney journey changed trains until 1962, when a standard gauge track was opened between the two capitals. After World War II, in an attempt to overcome the difference in gauges and speed up traffic, a bogie exchange device lifted freight wagons and carriages allowing workers to refit rolling stock with different gauged wheel sets. The break of railway gauge at Albury was a major impediment to Australia's war effort and infrastructure during both World Wars, as every soldier, every item of equipment, and all supplies had to be off loaded from the broad gauge and reloaded onto a standard gauge railway wagon on the opposite side of the platform. In his book Tramps Abroad, writer Mark Twain in 1895 wrote of the break of gauge at Albury and changing trains: ""Now comes a singular thing, the oddest thing, the strangest thing, the most unaccountable marvel that Australia can show. At the frontier between NSW and Victoria our multitude of passengers were routed out of their snug beds by lantern light in the morning in the biting cold to change cars. Think of the paralysis of intellect that gave that idea birth, imagine the boulder it emerged from, on some petrified legislator's shoulders." During World War II military armouries and warehouses were established in the vicinity of Albury at Bonegilla, Wirlinga and Bandiana. Similar stores were also established at Tocumwal and Oaklands. The conversion of the broad gauge track to a second standard gauge track, between Seymour and Albury, was substantially completed in 2011. The railway station and its associated yards are listed on both the Australian National Heritage List and the New South Wales State Heritage Register.

Ауа

Олбери әуежайы, Олбери қаласының меншігінде және басқаруында, Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы екінші ең қызығушылық танытатын аймақтық әуежай болып табылады және жылына шамамен 280 000 жолаушы қозғалысын қамтиды. Қала орталығынан шығысқа қарай орналасқан бұл әуежай арқылы коммерциялық тасымалдаушылар Сидней, Мельбурн және Брисбен қалаларына күнделікті рейстерді жүзеге асырады. 1979 жылы Олбери әуежайынан қалаға дейінгі жол Виктория кресімен марапатталған және Олбериде жерленген Альберт Чалмерс Борелланың құрметіне Борелла жолы деп аталды.

Қоғамдық көлік пен велосипедпен жүру

Жергілікті қоғамдық көлікті тек жеке автобус операторлары – Martin's Albury және Dysons компаниялары күндізгі автобус қызметтерін жүргізу арқылы қамтамасыз етеді. Жергілікті көліктердің көп бөлігі жеке көліктермен жүзеге асырылады, бірақ көлік қозғалысы көбінесе орташа деңгейде болады. 2007 жылдың 4 наурызында Хьюм тас жолының айналма жолы ашылғаннан кейін Линкольн жолындағы бұрынғы көлік кептелістері айтарлықтай азайды, бұл Альбери мен Водонга арасындағы қозғалысты жақсартты. Қалада, шеткі Таургуна елді мекеніне және штат аралық шекарадан Водонгаға дейін созылған велосипед жолдарының жақсы желісі бар. Жаңа бағдарлама аясында өзен бойындағы саябақтардан Вонга батқылықтарына дейін қоса алғанда, көптеген жаңа велосипед жолдары салынды.

Өнеркәсіп

Олбери аймақтағы ауыл шаруашылығы қауымдастықтарының әкімшілік орталығы болып табылады, ал қалада Norske Skog газет қағазы фабрикасы орналасқан, ол шығысқа қарай тауларда отырғызылған қарағай бұршақтарын өңдейді. Бұл сондай-ақ, Австралия салық басқармасының ірі өңдеу орталығы және көптеген кішігірім қосалқы өнеркәсіп орындары бар. Басқа ірі жұмыс берушілер: «Коммерциялық клуб Альбери» және «Хьюм Банкі». Олберидің маңызды жұмыс берушілерінің бірі – «DSI Holdings» компаниясы. Бастапқыда «Kaitlers Road» зауыты 1971 жылы «Borg Warner» компаниясының кеңейтілген бөлімшесі ретінде ашылды, онда «Ford», «Holden» және тіпті «Maserati» сияқты түрлі өндірушілерге арналған беріліс қораптары жасалды. 1982 жылы зауыттағы жұмысшылардың саны ең жоғары деңгейге жетіп, 1251 адамды құрады. Зауыттың меншік иесі бірнеше рет ауыстырылды – 1987 жылы ол «Nylex» компаниясына сатылды. 2002 жылы тағы да «ION Ltd» компаниясына сатылды, бірақ 2004 жылы компания 550 миллион долларлық қарызымен банкротқа ұшырады. «Holden» компаниясымен жасалған келісімнің сәтсіз аяқталуына байланысты жұмыс күші 750 адамға дейін азайтылды. 2009 жылдың наурызында қытайлық автокөлік өндіруші «Geely Group» банкротқа ұшыраған «DSI» компаниясын 48 миллион долларға сатып алды, содан кейін зауыт «Geely», «Ssangyong» және «Mahindra» компанияларына автоматты берілістерді экспорттады. 2014 жылы «DSI Holdings» «Lavington» зауытын жапты, нәтижесінде қалған 142 жұмыс орны жойылды. Австралиялық пицца желісі «Eagle Boys» Альбериде құрылды, бірақ 2017 жылы «Pizza Hut» компаниясы сатып алғаннан кейін қызметін тоқтатты. «Хьюм электр станциясы» – Мюррей өзеніндегі «Хьюм» тоғанында орналасқан гидроэлектр станциясы, Альбериге жақын жерде. Электр станциясын «Eraring Energy» компаниясы басқарады және онда 29 МВт қуатты екі турбина бар.

Туризм

Албериді қоршаған аймақ түрлі туристік тартымдар ұсынады, оның ішінде Ратгерглен орталығындағы шарап өңірі, Бичворт және Яканданданың тарихи алтын өндіріс кенттері, Хьюм көлі сияқты көптеген өзендер мен көлдерде қайық жүзу, балық аулау және каноэ жалға алу мүмкіндігі, Ұлы бөлініс жотасының ормандары мен таулары, ал одан сәл алыс – Фоллс Крик және Хотем тауындағы қарлы жазықтар. Албери қаласының ішінде, қала орталығының батыс шетіндегі Монумент Хилл қаланың ерекше Бірінші дүниежүзілік соғыс ескерткішінің орналасқан жері және қаланың әдемі панорамасын ұсынады. Қаланың батысында, Мюррей өзеніне жақын орналасқан Вонга ылғалды жерлері Альберидің тазартылған суларды пайдалануының маңызды бөлігі болып табылады және лагуналар мен бильбонгтардан тұрады. Вонга ылғалды жерлерінде 150-ден астам құс түрі мекендейді және Су ортасы білім беру орталығы орналасқан. Ясста басталып, 1824 жылы Порт-Филиппке жасаған экспедицияларында Хамильтон Хьюм мен Уильям Ховелл бағыттарын жалғастырған Хьюм мен Ховеллдің жаяу жолы Оңтүстік Альберидегі Ховелл ағашында аяқталады.

Білім

Олбериде Чарльз Стюрт университетінің кампустарының бірі орналасқан. Алғашқы Албери кампусы қала орталығының (CBD) солтүстік бөлігінде Киева және Дэвид көшелерінің арасында орналасқан. Чарльз Стюрт университеті 2009 жылы Тургунада жаңа, арнайы салынған кампусқа көшірілді. CSU өнер, бизнес, білім және ғылым салалары бойынша курстар ұсынады. Ла Тробе университетінің Альбери-Водонга кампусы да екі колледжінде бірнеше мың бакалавр және магистр студенттерімен үлкен және дами жұп тұрған білім беру мекемесі болып табылады. Бизнес, өнер, ғылым, биология, медбикелік және түрлі қосымша медициналық пәндер бойынша білім алуға болады. Riverina Institute of TAFE Альбериде кампус істейді. Сондай-ақ, Албури қалалық ауруханасының жанында UNSW ауылдық клиникалық медицина мектебінің кампусы бар. Олбериде тоғыз мемлекеттік бастауыш мектеп (Албери мемлекеттік мектебі, Албери Солтүстік мемлекеттік мектебі, Албери Батыс мемлекеттік мектебі, Гленрой мемлекеттік мектебі, Хьюм мемлекеттік мектебі, Лавингтон мемлекеттік мектебі, Лавингтон Шығыс мемлекеттік мектебі, Спрингдейл Хайтс мемлекеттік мектебі және Тургуна мемлекеттік мектебі) және үш мемлекеттік орта мектеп (Албери орта мектебі, Джеймс Фэллон орта мектебі және Мюррей орта мектебі) бар. Аймақта бірнеше мемлекеттік емес мектептер жұмыс істейді, олардың ішінде Троица Англикан колледжі, Ксавье орта мектебі, Шотландия мектебі Альбери, Шекаралық христиан колледжі, Аспект Риверина мектебі және Сент-Пол колледжі бар. Қала Оңтүстік-Батыс Риверина аймақтық кеңсесінің орналасқан жері.

Мәдениет

HotHouse Theatre – Альбери қаласының жалғыз кәсіби театр компаниясы, бұрын 1979 жылы құрылған Мюррей өзенінің өнерлері тобы ретінде танымал болған. 1979 жылы «Ұшқан жеміс шырыны» циркі құрылды, ал қазіргі уақытта Альбери мен Водонга арасындағы Gateway аралында орналасқан HotHouse театры арқылы көптеген қойылымдар жүзеге асырылуда, бұл театр Жаңа Оңтүстік Уэльс емес, Виктория штатында орналасқан. Альбериде көптеген әуесқой театр компаниялары бар, олар жекелеген сахналардағы қойылымдардан бастап, Альбери ойын-сауық орталығындағы және Альбери ботаникалық бағында Шекспирдің пьесалары мен басқа да шаралар сияқты ірі музыкалық қойылымдарға дейін қойылымдар ұйымдастырады. Альберидегі ең көне театр компаниясы – Альбери-Водонга театр компаниясы және оның жастар театры BYTESized Productions, ол көбінесе Оңтүстік Альберидегі Олив көшесіндегі кішкентай театрында қойылымдар көрсетеді. Альбери-Водонгада театр өндірісімен айналысатын басқа компаниялар мен ұйымдар – Livid Productions, The Other Theatre Company, Revolution Theatre және Centre Stage Event Company. Jazz Albury Wodonga да Gateway аралында орналасқан Jazz Basement-те ұлттық және халықаралық әртістерді тұрақты түрде қабылдайды. Гастрольдік қойылымдар мен ірі музыкалық топтар Альбери ойын-сауық орталығында жиі өнер көрсетеді. Дин-стриттегі Regent Cinemas кинотеатрлары 1929 жылдан бері жұмыс істеп келеді. 2015 жылы Мюррей өнер мұражайы (MAMA) ашылды, бұрын Альбери аймақтық өнер орталығы деп аталған. Көркемсурет мұражайында бұрынғы өнер орталығынан екі есе үлкен 10 галерея бар. Canvas Eatery сондай-ақ MAMA-ға жалғасқан және Елизавета II алаңына қарап тұр. 2003 жылы Қытайдың солтүстік-батыс Фуцзянь провинциясындағы Нанпин қаласымен бауырлас қала қатынасы ресми түрде орнатылды.

Басып шығару

Албери аймақтық ақпарат орталығы болып табылады. Nine Entertainment компаниясына тиесілі күнделікті таблоид газеті The Border Mail Водонгада басылып, кеңсесі орналасқан.

Теледидар

Албериде барлық ірі телеарналар қолжетімді, оның ішінде Seven, WIN Television (Тоғыз желісінің серіктесі), Southern Cross 10 (10 желісінің серіктесі), сондай-ақ Австралия хабар тарату корпорациясы (ABC) және Арнайы хабар тарату қызметі, көбінесе SBS деп аталады. Үш негізгі коммерциялық желінің ішінде Seven әр апта сайын кешкі сағат 6-да жарты сағаттық жергілікті жаңалықтарды ұсынады, олар қаладағы жаңалықтар студиясынан дайындалады, бірақ Канберрадағы студиялардан таратылады. Southern Cross 10 Мельбурннан әр апта сайын сағат 17:00-де 10 News First Викториялық басылымын көрсетеді, Олбери-Водонга, Эчука-Моама, Шепартон, Вангаратта, Шекара, Гулберн аңғары, Солтүстік және Солтүстік-Шығыс аймақтары үшін бөлек жарнамалар ұсынылады. WIN Television Wollongong студиясынан әр апта сайын сағат 17:30-да жарты сағаттық WIN News басылымын ұсынады. Бұрын WIN 2019 жылдың маусым айында Альберидегі жаңалықтар қызметін жапқанға дейін жергілікті басылым шығарылған болатын. 2011 жылдың 5 мамырында Викторияның көптеген аймақтарында және Альбери-Водонганы қоса алғанда, кейбір шекаралық аймақтарда аналогты теледидар таратылуы тоқтатылды. Барлық жергілікті ақысыз телеарналар енді тек цифрлық форматта таратылады. Бұл Австралиядағы жердегі цифрлық теледидар жоспарының бөлігі ретінде жасалды, онда барлық аналогты тарату жүйелері біртіндеп тоқтатылып, заманауи DVB-T жүйелерімен алмастырылды.

Радио

Олбериде үш коммерциялық радиостанция бар: 2AY (1494 AM), Triple M The Border (105.7 FM) және Hit The Border (104.9 FM). Hit 104.9 The Border-дің оңтүстік-шығыс желісі Альбери/Водонга орталығынан бағдарламаланады және Австралия астаналық аумағы, Жаңа Оңтүстік Уэльс, Виктория, Тасмания және Оңтүстік Австралиядағы орталықтарға таратылады. Осы ғимараттан Triple M 105.7 The Border да хабар таратады, ол сондай-ақ Австралия астаналық аумағы, Жаңа Оңтүстік Уэльс, Виктория, Тасмания және Оңтүстік Австралиядағы жергілікті станцияларға желіленген. Албери/Водонга – бір радио нарығы, сондықтан жарнамалар шекараның екі жағына да бағытталған. 2005 жылы Macquarie Southern Cross Media компаниясы 105.7 The River станциясын RG Capital-дан, ал 2AY және Star FM станцияларын DMG Radio Australia-дан сатып алғанда, Албери/Водонга нарығында маңызды өзгерістер болды. Бір нарықта екіден астам станцияға ие болуға тыйым салатын медиа меншіктік заңдарға сәйкес, Macquarie осы станциялардың біреуін сатуға міндетті болды және 2005 жылдың қыркүйегінде 2AY-ді Ace Radio желісіне сатты. 2AY күндізгі және кешкі бағдарламаларының көп бөлігін Мельбурндағы 3AW-ден алады. ABC жергілікті радио желісі арқылы Wodonga-дағы ABC Goulburn Murray, 106.5 FM студиясынан таңертеңгі және ортаңғы радио бағдарламаларын шығарады. Бағдарламалардың қалған бөлігі көбінесе Мельбурннан жеткізіледі. ABC сонымен қатар ABC Radio National (990 AM), ABC News Radio (100.9 FM), ABC Classic (104.1 FM) және Triple J (103.3 FM) үшін жергілікті хабар таратушыларға ие.

2REM 107.3 FM деп аталатын қоғамдық радиостанция да бар. Албери Водонга қоғамдық радиостанциясы зейнеткерлерге, жарысқа құмарларға, этникалық және аборигендік қауымдастықтарға арналған, сондай-ақ андеграунд және тәуелсіз өнерпаздардың музыкалық стильдерін қамтитын көптеген арнайы бағдарламаларды сағат 20:00-ден бастап көрсетеді. 2GHR 96.7 FM – классикалық хиттерді ойнайтын тағы бір қоғамдық радиостанциясы. Oak 101.3 FM (Вангараттадан) аймақтың барлық бөлігінде анық естіледі. KIX 801 AM (тар шеңберлі тарату жолағында) кантри музыкасын ойнайды. Sky Radio – спорт және жарыс станциясы, оны 99.3 FM-де тыңдауға болады.

Сонымен қатар, аймаққа SBS Radio және Niche Radio қызмет көрсетеді, олар ұлттық көпмәдени станцияларды ұсынады. SBS Radio 1 1701 AM-де, SBS Radio 2 89.5 FM-де, ал Niche Radio 87.6 FM-де хабар таратады. 2APH 101.7 FM – баспаға қатысты мүгедектерге арналған оқу станциясы. TAFE FM – Водонганың 88.4 жиілігіндегі радио хабар тарату және оқыту станциясы, ол сонымен қатар аймаққа қызмет көрсетеді. Албери Водонга христиандық телеарнасы 98.5 The Light ретінде хабар таратады. Басқа діни станцияларға Faith FM (88.0) және Vision Christian Radio (1611 AM) жатады. Би музыкасы станциясы Raw FM 107.9 жиілігінде эфирге шығады.

Спорт

Жаңа Оңтүстік Уэльсте орналасқан болса да, Альбери Австралиялық регбинің бекінісі болып табылады. Альбериде бес Австралиялық регби клубы бар: Альбери футбол клубы, Лавингтон Пантерс футбол клубы, Мюррей Магпис футбол клубы, Солтүстік Альбери футбол клубы және Тургуна футбол клубы. Альбери, Лавингтон Пантерс және Солтүстік Альбери Овенс және Мюррей футбол лигасының (OMFNL) мүшелері, ал Мюррей Магпис Хьюм футбол лигасының, ал Тургуна Таллангатта және аудандық футбол лигасының құрамында өнер көрсетеді. OMFNL – ұлттағы ең күшті аймақтық лигалардың бірі, оның финалдық матчы әдетте 15 000 көрерменді тартады. Альбериден шыққан көптеген ойыншылар Австралиялық футбол лигасынан табыс тапты, олардың ішінде үш Браунлоу медалін жеңіп алған және Австралиялық футбол залының алғашқы мүшесі атанған Хайдн Бантон ағасы; 1936 жылы Браунлоу медалін жеңіп алған «Фитцрой» клубының ойыншысы Денис «Динни» Райан; және Оңтүстік Мельбурн клубының Браунлоу медалін жеңіп алған Фред Голдсмит. Футбол да өте танымал, онда 12 жергілікті клубтан (Альбериден алтауы) тіркелген 2500-ден астам ойыншы бар. Олар Альбери-Водонга футбол қауымдастығында жарысады. Клубтарда U10 жастан бастап ересек ерлер мен әйелдерге дейінгі командалар бар, ал ойындар жексенбі күндері өтеді. MiniRoos бағдарламасы 4-12 жастағы балаларға сенбі күндері футбол ойнау мүмкіндігін береді. 2016 жылдан бері Альбери, Водонга және аймақтың басқа бөліктерін қамтитын «Мюррей Юнайтед» футбол клубы Викторияның Ұлттық премьер лигасының ең жоғары деңгейінде өнер көрсетеді. 2014 жылдың 9 ақпанында «Мельбурн Сити» (бұрын «Мельбурн Харт» деп аталған) Лавингтон спорт алаңында өткен матчта 41°C-қа дейін көтерілген ыстық ауа райында «Перт Глори» клубын 2:1 есебімен жеңді. Альбериде регби лигасының күшті қауымдастығы бар, қалада үш ересек команда орналасқан: «Альбери Тандер», «Бордер Беарс» және «CSU Mud Dogs». «Тандер» Риверина аймағындағы 9-топтық регби лигасының турниріне қатысады, ал «Беарс» және «Mud Dogs» Викториялық регби лигасының қолдауымен өткізілетін «Goulburn Murray» регби лигасының турнирінде өнер көрсетеді. «Альбери Тандер Джуниорс» – қалалық аймақтан тыс жердегі ең ірі жасөспірімдер регби лигасының клубы, ол 5-тен 16 жасқа дейінгі жас жігіттер мен қыздарға регби лигасы мен лига тегін ұсынады. Альбери көптеген талантты регби лигасының ойыншыларын тәрбиеледі, олардың ең танымал өкілдері – бұрынғы «Канберра» және «Пенрит» клубтарының шабуылшысы Адриан Пуртелл және Австралиялық құраманың фулбэкі Дилан Эдвардс. «Альбери-Водонга Стимерс» – жергілікті регби одағы клубы, Оңтүстік ішкі регби одағының турнирінде ойнайды. «Стимерс» Австралиялық регби одағының Ұлттық таланттар тобына бірнеше ойыншыны тәрбиеледі. Крикет аймақтағы ең танымал жазғы спорт түрі, жергілікті «Крикет Альбери-Водонга» жарысын «Country Cricket New South Wales» басқарады. 1992 жылғы Крикет әлем чемпионатында Лавингтон спорт алаңы Альберидегі жалғыз халықаралық крикет матчын қабылдады. Бұл бір күндік халықаралық матч болды, онда Зимбабве Англияны жеңіп, турнирдегі ең үлкен сенсацияны жасады. Альбериде сондай-ақ, маусым алдындағы және тұрақты маусымдағы «Big Bash League» матчтары да өтеді, көбінесе «Sydney Thunder» және «Melbourne Stars» командалары қатысады. «Альбери-Водонга Бандитс» командасы Австралиялық баскетбол қауымдастығының (ABA) Оңтүстік-Шығыс Австралия баскетбол лигасының (SEABL) Шығыс конференциясында өнер көрсетеді және өз үй матчтарын Лорен Джексон спорт орталығында (бұрынғы Альбери спорт стадионы) өткізеді. «Леди Бандитс» 2006 жылы әйелдер SEABL-ге қосылды. «Альбери Голд Кап» атты жылқы жарысы ауданның күзгі маусымдағы ең маңызды шарасы болып табылады. 2005 жылы жарысқа 18 600-ден астам көрермен жиналды, бұл рекордтық көрсеткіш. Альбери соңғы кезде жасөспірімдер хоккейінің бекінісіне айналды, аймақтағы сирек кездесетін синтетикалық алаңдардың біріне ие. Қалада сондай-ақ Альберидің шөптен жасалған теннис корттары бар. «Supercars Championship» командасы «Brad Jones Racing» Альбериде орналасқан, бұл чемпионатта жаңа Оңтүстік Уэльсте жұмыс істейтін жалғыз команда. Альбери – әйгілі теннисші Маргарет Корттың туған жері, ол 62 әйелдер Гранд Слем титулын жеңіп алған, соның ішінде 11 австралиялық титул, 1970 жылы бір жылда төрт Гранд Слем бірлік титулы, 1963 жылы Кен Флетчермен бірге төрт аралас жұптық титул және әлемнің түкпір-түкпірінен көптеген басқа титулдарды жеңіп алған. WNBA MVP жеңімпазы Лорен Джексон, NRL ойыншысы Адриан Пуртелл және тесттік крикетші Стив Риксон – осы аймақтың басқа да танымал спортшылары.

Despite being located in New South Wales, Albury is a stronghold of Australian rules. There are five Australian rules clubs in Albury, the Albury Football Club, the Lavington Panthers Football Club, the Murray Magpies Football Club, the North Albury Football Club, and the Thurgoona Football Club. Albury, Lavington Panthers and North Albury compete in the Ovens & Murray Football League (OMFNL), while the Murray Magpies compete in the Hume Football League and Thurgoona compete in the Tallangatta & District Football League. The OMFNL is one of the strongest regional leagues in the nation, with the Grand Final regularly drawing 15,000 spectators. Many players from Albury have moved on to play in the Australian Football League, including Haydn Bunton Senior, who won three Brownlow Medals and was an inaugural legend of the Australian Football Hall of Fame; Fitzroy 1936 Brownlow medallist Denis "Dinny" Ryan; and South Melbourne Brownlow medallist Fred Goldsmith. Football is also a very popular code with more than 2,500 players registered from twelve local clubs (six from Albury) competing in the Albury Wodonga Football Association. Clubs have teams from U10s through to Senior Men and Women and play on Sundays with MiniRoos providing Football for ages 4–12 on Saturdays. Since 2016, Murray United Football Club, a team encompassing Albury, Wodonga and the wider region, has been competing in the National Premier Leagues Victoria, the highest level of Football in the area. On 9 February 2014, Melbourne City (then known as Melbourne Heart) triumphed 2–1 against Perth Glory in scorching conditions, where the temperature got as high as 41 °C, at the Lavington Sports Ground. Albury has a strong rugby league community, with three senior teams based in the city, the Albury Thunder, Border Bears and CSU Mud Dogs. The Thunder compete in the strong, Riverina based Group 9 Rugby League competition, while the Bears and Mud Dogs compete in the Goulburn Murray Rugby League run under the banner of the Victorian Rugby League. Albury Thunder Juniors is one of the largest junior rugby league clubs outside of metropolitan areas, offering rugby league and league tag to the Border's young men and women from 5 years to 16 years. Albury has produced many great rugby league players, with the two most famous exports being former Canberra and Penrith flyer Adrian Purtell and Australian fullback Dylan Edwards. The Albury Wodonga Steamers are the local rugby union club, playing in the Southern Inland Rugby Union competition. The Steamers have produced several players for the Australian Rugby Union National Talent Squad. Cricket is the most popular summer sport in the region, with the local Cricket Albury Wodonga competition administered by Country Cricket New South Wales. In the 1992 Cricket World Cup, the Lavington Sports Ground hosted Albury's only international cricket match. It was a One Day International in which Zimbabwe defeated England in the biggest upset of the tournament. Albury also regularly hosts Big Bash League matches in both the pre season and regular season, often involving the Sydney Thunder and Melbourne Stars. The Albury Wodonga Bandits compete in the South East Australian Basketball League (SEABL) East Conference of the Australian Basketball Association (ABA), playing their home games at the Lauren Jackson Sports Centre (previously known as the Albury Sports Stadium). The Lady Bandits joined the women's SEABL in 2006. The Albury Gold Cup horse race is the major autumn event for the district. In 2005, it attracted a record crowd in excess of 18,600 racegoers. Albury has lately become a stronghold of junior hockey, boasting one of the few synthetic fields in the area. The town also has the Albury Grass Tennis Courts. Supercars Championship team Brad Jones Racing is based in Albury, making it the only team in the championship to have its workshop in New South Wales. Albury is the birthplace of controversial former tennis player Margaret Court, winner of 62 Women's Grand Slam titles including eleven Australian titles, four Grand Slam singles titles played in one year (1970), four mixed doubles titles with Ken Fletcher in 1963 and many other titles around the world. WNBA MVP winner Lauren Jackson, NRL Player Adrian Purtell, and test cricketer Steve Rixon are among other champion sports people from the area.

Белгілі қылмыстар

Алберидегі ең танымал қылмыс, сонымен қатар Австралияның ең әйгілі қылмыстарының бірі – 1934 жылғы «Пижамадағы қыздың қанына батқан өлтіруі». Басқа да ерекше қылмыстарға 1973 жылғы 12 қазанда Смоллетт көшесінен ұрланған Бронвин Ричардсонның өлтірілуі жатады. Оның денесі екі күннен кейін Аттың шошасы лагунасынан табылған. 2011 жылы өткен сот сараптамасына қарамастан, іс әлі де шешілмеген, бірақ ол тұтқындауға әкелді. Тағы бір оқиғада, 1996 жылғы 23 наурызда Ким Мередит Соденс қонақ үйінен Термо қонақ үйіне бара жатқанда Маколей көшесінде өлтірілді. Кейіннен Альбери тұрғындары Королева Елизавета II алаңына Кимнің естелігін орнатты.