Кіріспе
Квинсленд штаты (/local/'/k//w//iː//n//z//l//æ//n//d/ KWEENZland, көбінесе Qld деп қысқартылады) – Австралияның солтүстік-шығысында орналасқан штат, Австралия штаттарының арасында екінші ең үлкені және үшінші ең көп халқы бар штаты. Батысында, оңтүстік-батысында және оңтүстігінде Тистік территориясы, Оңтүстік Австралия және Жаңа Оңтүстік Уэльспен шектеседі. Квинслендтің шығысында Корал теңізі мен Тынық мұхиты, солтүстігінде Австралия материгін Папуа-Жаңа Гвинеядан бөліп тұрған Торрес бұғазы және солтүстік-батысында Карпентария шығанағы жатыр. 17 миллион шаршы километр аумақты алып жатқан Квинсленд әлемдегі алтыншы ірі субұлттық бірлік; ол 16 елден басқа барлық елдерден үлкен. Өлшеміне байланысты Квинслендтің географиялық ерекшеліктері мен климаты алуан түрлі: тропикалық жаңбыр ормандары, өзендер, корал рифтері, тропикалық және субтропикалық жағалау аймақтарындағы таулар мен құмды жағажайлар, сондай-ақ ішкі аймақтарындағы жартылай шөл және шөлді климат аймақтарындағы шөлдер мен саванналар бар. Квинслендтің халқы 5,3 миллионнан астам адамды құрайды, олар негізінен шығыс жағалауда, әсіресе Оңтүстік-Шығыс Квинслендте шоғырланған. Штаттың астанасы және ең ірі қаласы – Брисбен, Австралияның үшінші ірі қаласы. Австралияның ең ірі тридцать қаласының онға жуығы Квинслендте орналасқан, Брисбеннен тыс ең ірілері – Голд-Кост, Саншайн-Кост, Таунсвилл, Кэрнс, Ипсвич және Тувумба. Штаттың 28,9% халқын иммигранттар құрайды. Квинслендте алғашқыда Австралияның аборигендері, ал Торрес бұғазы аралдарында Торрес бұғазы аралдарының тұрғындары қоныстанған. Голланд теңізшісі Виллем Янссон, Австралияға еуропалықтардан алғаш келген, 1606 жылы Кейп-Йорк түбегінің батыс жағалауын зерттеді. 1770 жылы Джеймс Кук Австралияның шығыс жағалауын Ұлыбритания Корольдігінің иелігі деп жариялады. 1788 жылы Артур Филипп қазіргі Квинслендтің барлық аумағын қамтитын Жаңа Оңтүстік Уэльс колониясын құрды. Квинсленд келесі онжылдықтарда зерттелді, ал 1824 жылы Джон Оксли Брисбенде Моретон шығанағының жазалау орындасын құрды. XIX ғасырдағы Австралия шекаралық соғыстары кезінде Квинслендте отарлаушылар аумақты бақылауға алған кезде ондаған мың аборигендер қаза тапты. 6 маусым 1859 жылы (қазір Квинсленд күні ретінде аталады) королева Виктория Квинсленд колониясын құру туралы патенттік хатқа қол қойды, осылайша оны Жаңа Оңтүстік Уэльстен бөліп, Квинслендті жауапты үкіметі бар өзін-өзі басқаратын Корольдік колониясы етіп белгіледі. Колониялық Квинсленд экономикасының үлкен бөлігі Оңтүстік теңіз аралдарынан әкелінген құлдардың еңбегіне негізделген. Квинсленд 1901 жылғы 1 қаңтарда Австралия Федерациясын құрған алты колонияның бірі болды. 20 ғасырдың соңындағы Бжелке Петерсен дәуірінен бастап Квинсленд Австралияның басқа штаттары мен аумақтарынан ішкі көші-қонның жоғары деңгейін қабылдады және мемлекетаралық көші-қон үшін танымал бағыт болып қала береді. Квинсленд Австралия штаттары арасында үшінші ірі экономикаға ие, оның негізгі салалары – кен өндіру, ауыл шаруашылығы, көлік, халықаралық білім беру, сақтандыру және банк ісі. Тропикалық және субтропикалық климаты, Ұлы Барьерлі рифі және көптеген жағажайлары үшін «Күн штаты» деп аталған Квинслендтің туризм саласы да мемлекет экономикасы үшін маңызды.
Queensland (/local/'/k//w//iː//n//z//l//æ//n//d/ KWEENZland, commonly abbreviated as Qld) is a state in northeastern Australia, the second largest and third most populous of the Australian states. It is bordered by the Northern Territory, South Australia and New South Wales to the west, southwest and south respectively. To the east, Queensland is bordered by the Coral Sea and the Pacific Ocean; to its north is the Torres Strait, separating the Australian mainland from Papua New Guinea, and the Gulf of Carpentaria to the north west. With an area of , Queensland is the world's sixth largest subnational entity; it is larger than all but 16 countries. Due to its size, Queensland's geographical features and climates are diverse, including tropical rainforests, rivers, coral reefs, mountain ranges and sandy beaches in its tropical and sub tropical coastal regions, as well as deserts and savanna in the semi arid and desert climatic regions of its interior. Queensland has a population of over 5.3 million, concentrated along the east coast, particularly in South East Queensland. The capital and largest city in the state is Brisbane, Australia's third largest city. Ten of Australia's thirty largest cities are located in Queensland, the largest outside Brisbane being the Gold Coast, the Sunshine Coast, Townsville, Cairns, Ipswich, and Toowoomba. 28.9% of the state's population were immigrants. Queensland was first inhabited by Aboriginal Australians, with the Torres Strait Islands inhabited by Torres Strait Islanders. Dutch navigator Willem Janszoon, the first European to land in Australia, explored the west coast of the Cape York Peninsula in 1606. In 1770, James Cook claimed the east coast of Australia for the Kingdom of Great Britain. In 1788, Arthur Phillip founded the colony of New South Wales, which included all of what is now Queensland. Queensland was explored in subsequent decades, and the Moreton Bay Penal Settlement was established at Brisbane in 1824 by John Oxley. During the Australian frontier wars of the 19th century, tens of thousands of Aboriginal people were killed in Queensland as colonists consolidated control over the territory. On 6 June 1859 (now commemorated as Queensland Day), Queen Victoria signed the letters patent to establish the colony of Queensland, separating it from New South Wales and thereby establishing Queensland as a self governing Crown colony with responsible government. A large part of colonial Queensland's economy relied on blackbirded South Sea Islander slavery. Queensland was among the six colonies which became the founding states of Australia with Federation on 1 January 1901. Since the Bjelke Petersen era of the late 20th century, Queensland has received a high level of internal migration from the other states and territories of Australia and remains a popular destination for interstate migration. Queensland has the third largest economy among Australian states, with strengths in mining, agriculture, transportation, international education, insurance, and banking. Nicknamed the Sunshine State for its tropical and sub tropical climates, Great Barrier Reef, and numerous beaches, tourism is also important to the state's economy.
Еуропаға дейінгі байланыс
Квинсленд Австралиядағы ең ірі аборигендік қоныс аймақтарының бірі болды. Квинслендтің аборигендермен қоныстануы шамамен б.з.д. 50 000 жылға дейін соңға тартады, бұл Торрес бұғазы арқылы қайықпен немесе құрлық көпірі арқылы орын алған болуы мүмкін, және ол 90-нан астам түрлі тілдік топқа бөлінді. Соңғы мұз дәуірінде Квинслендтің ландшафты шөлейттеніп, көбінесе құнарсыз болды, соның салдарынан азық-түлік және басқа да жабдықтаулар жетіспеді, бұл әлемдегі алғашқы тұқым ұнтақтау технологиясын дамытуға алып келді. Мұздық кезеңнің аяқталуымен климат жылынып, жер қайтадан жайлы болды, себебі шығыс жағалауға мол жауын-шашын жауды, мемлекеттің тропикалық жаңбыр ормандарының өсуіне жағдай жасады. Торрес бұғазы аралдары Торрес бұғазы аралдарының халқының мекені. Торрес бұғазы аралдарының халқы этникалық және мәдени тұрғыдан материктегі аборигендерден ерекшеленеді және аборигендермен де, Жаңа Гвинея халқымен де ұзақ тарихқа ие.
Еуропалық отарлау
1606 жылдың ақпан айында голланд теңізшісі Виллем Янссон қазіргі Вайпа қаласының орнына жақын, Кейп-Йорк мүйісінің батыс жағалауына қонды. Бұл еуропалықтың Австралияға алғаш рет қоныстанғаны және еуропалықтар мен Австралияның абориген халқы арасындағы алғашқы тікелей байланыс ретінде тіркелді. 18 ғасырдың соңында шешек эпидемиясы және еуропалықтардың жергілікті халыққа жасаған шабуылдары салдарынан аборигендердің саны күрт азайды. 1823 жылы британдық саяхатшы Джон Оксли, қазіргі Сиднейден солтүстікке қарай, Гладстоун (бұрынғы Порт-Кертис) және Моретон шығанағындағы мүмкін болатын жазалау орындарын іздеу үшін сапар жасады. Моретон шығанағында ол Брисбен өзенін тапты. 1824 жылы ол қайта оралып, қазіргі Редклифте жазалау орталығын құрды. Бастапқыда Эденгласси деп аталған орталық, кейін Брисбен қаласының орталық бөлігіне көшірілді. Эдмунд Локкьер 1825 жылы Брисбен өзенінің жоғарғы ағысында көмір кендерін тапты. 1839 жылы сотталғандарды тасымалдау тоқтатылып, Брисбен жазалау орталығы жабылды. 1842 жылы еркін қоныстану ресми түрде рұқсат етілді, ол бұрыннан басталған болатын. 1847 жылы Мэриборо порты жүн тасымалы үшін ашылды. Көшіп келгендердің көп бөлігі Жаңа Оңтүстік Уэльстен келсе, 1848 жылы Еуропадан Моретон шығанағына келген алғашқы еркін көшіп келгендерді тасымалдаған кеме – «Артемизия» болды. Осы кемеге дейін Ұлы ашаршылық кезінде Ирландиядан жетім қалған қыздар Квинслендке келген. Сол кездегі британдық колониялар хатшысы жасаған «Эрл Грей жоспары» Ұлы ашаршылық кезінде Ирландияның жұмыс үйлерінен кедей қыздарды қайта орналастыруға бағытталған арнайы көші-қон жоспарын құрды. Бірінші кеме, «Эрл Грей», Ирландиядан Сиднейге 124 күндік сапарға шықты. Австралияға келгеннен кейін туындаған дауларға байланысты, 37 жас жетімнен тұратын шағын топ, кейде «Белфаст қыздары» немесе «Feisty Colleens» деп аталды, Сиднейге ешқашан аяқ баспай, 1848 жылдың 21 қазанында «Энн Мэри» кемесімен Брисбенге (бұрынғы Моретон шығанағына) сапарлады. Бұл жоспар 1852 жылға дейін жалғасты. 1857 жылы Квинслендтің алғашқы маяғы Моретон мүйісінде салынды.
Шекаралық соғыс пен қырғын
Еуропалық қоныс аударушылар мен Квинслендтегі аборигендер арасындағы шекара соғыстары – отарлаушы Австралия тарихындағы ең қанды және қатыгез соғыстардың бірі болды. Бүгінде осы қақтығыстардың көптегені геноцид актісі ретінде қарастырылуда. Осы соғыстарда аборигендердің ең көп қырғынға ұшырауы, ақ қоныс аударушылардың ең көп қаза табуы, ең сенімсіз шекара полиция күштері және Австралияның кез келген колониясында тіркелген шекаралық зорлық-зомбылықтың ең көп құрбандары тіркелді. Кемінде 644 қақтығыс кезінде кемінде 66 680 адам қаза тапты, оның ішінде кемінде 65 180-і – аборигендер. Осы қазалардың арасында 1859 мен 1897 жылдар аралығында жергілікті полиция 24 000 абориген ер және әйелдерін, балаларын өлтірді. Бұл соғыста Квинсленд үкіметінің әскери күші – 1849 жылдан 1920 жылға дейін қызмет еткен жергілікті полиция болды. Жергілікті полиция – ақ офицерлердің басшылығымен жұмыс істеген аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының сарбаздарынан құралған. Жергілікті полицияға көбінесе алыс ауылдардан күштеп жұмысқа алынды. 1838 жылы еркін қоныстану басталғаннан кейін қақтығыс тез тарады, 1840 жылдан бастап Дарлинг Даунс, Логан және Брисбен аңғары, сондай-ақ Оңтүстік Бернет аймағындағы жерлерді иеленуге асығысқандықтан қоныстану қарқынды дамыды, көп жағдайда кең ауқымды ұрыстар мен көптеген адам өліміне әкелді. Кейін қақтығыс Широкий шығанақ пен Бернет және Герви шығанақтары аймағына тарады, ал бір кезде Мэриборо қонысы дерлік қоршауға алынды. Оңтүстік-шығыс Квинслендтегі ең ірі, жақсы құжатталған қырғындар – Килкой мен Уайтсайдтағы улану оқиғалары, олардың әрқайсысы стрихнин қосылған ұн сыйлығы арқылы 70-ке дейін аборигеннің өмірін қиды делінеді. 1843 жылдың қыркүйегінде Бір ағаш төбелі шайқасында Мултуггера және оның жауынгерлері қоныс аударушылардың бір тобын тұзаққа түсіріп, оларды талқандады, ал кейіннен болған шайқастарда оларды жеңді, бұл Килкойдағы улануға жауап ретінде болды. Орталық Квинсленд 1860 және 1870 жылдары қатты зардап шекті, бірнеше замандас жазушылар Винтон маңындағы Бладенсбург станциясындағы "Бас сүйек ойысы", "Бладенсбург" немесе "Жаңылған ағыс" қырғыны туралы айтады, ол 1901 жылы 200-ге дейін аборигеннің өмірін қиды делінеді. Алғашқы халықтардың жауынгерлері 1861 жылдың 17 қазанында Куллин-Ла-Ринго қырғыны кезінде 19 қоныс аударушыны өлтірді. Кейінгі апталарда полиция, жергілікті полиция және азаматтар Гаири аборигендерінің 370-ке жуық мүшесін жауап ретінде өлтірді. Шекаралық зорлық-зомбылық 1870 жылдары солтүстік тау-кен шекарасында, әсіресе Кук ауданында және Палмер мен Ходжкинсон өзендерінің алтын кен орындарында өршіп, аборигендердің көптеген өліміне және бірнеше танымал қырғындарға әкелді. Калкадун жасаған шабуылдар Батыс Квинслендті он жыл бойы қоныс аударушылардан сақтап тұрды, 1884 жылдың қыркүйегіне дейін олар қазіргі Клонкурри маңындағы Батл-Маунтинде қоныс аударушылар мен жергілікті полиция күштеріне шабуыл жасады. Батл-Маунтиндегі келесі шайқас Калкадун үшін ауыр апатпен аяқталды, олар көп шығынға ұшырады. Алайда Солтүстік Квинслендте шайқастар жалғасты, алғашқы халықтардың шабуылдары қойлар мен ірі қараларға шабуыл жасады, ал жергілікті полиция ауыр жазалау шараларын жүргізді.
Құлдық
Он мыңдаған Оңтүстік теңіз аралдарының тұрғындары жақын аралдардан Австралияға ұрланып, колонияның егіндік алқаптарында жұмыс істеуге құл ретінде сатылды. Бұл құл саудасы, «қара құстар» деп белгілі болған процесс арқылы 1863 жылдан 1908 жылға дейін, яғни 45 жыл бойы жүргізілді. Австралияға 55 000-ден 62 500-ге дейін адам әкелінді, олардың көпшілігі Меланезиядағы Жаңа Гебридтер (қазіргі Вануату), Соломон аралдары және Жаңа Гвинеяның айналасындағы аралдардан тартылды немесе «қара құс» әдісімен ұрланды. Олардың басым көпшілігі ер адамдар еді, ал шамамен төрттен бірі он алты жасқа толмағандарды құрады. Барлығы Квинслендте жұмыс істеу кезінде шамамен 15 000 Оңтүстік теңіз аралдарының құлдары қайтыс болды, бұл көрсеткіш жол жүрісінде немесе жұмысқа алу процесінде қаза тапқандарды қамтымайды. Бұл кем дегенде 30% өлім-жітім деңгейін көрсетеді, көптегені үш жылдық келісімшарттармен жұмыс істегенін ескерсек, бұл жоғары көрсеткіш. Бұл көрсеткіш Америкаға алғашқы үш жылда әкелінген құлдыққа түскен африкалықтардың шамамен 33% өлім-жітім деңгейімен де салыстырылады. Бұл сауда Квинсленд заңдарымен заңдастырылып, реттелді, ал Роберт Таунс сияқты көрнекті тұлғалар құл еңбегін пайдалану арқылы зор байлық жинап, бүгінгі Квинслендтің ірі қалаларын құруға көмектесті. Таунстың өкілі «қара құс» әдісімен алынған жұмысшыларды «ақшаның мағынасын білмейтін жабайылар» деп мәлімдеді, сондықтан олар ақшалай жалақыға лайық емес деп санды. 1901 жылы Федерация құрылғаннан кейін «Ақ Австралия» саясаты күшіне енді, нәтижесінде Австралиядағы шетелдік жұмысшылардың көпшілігі Тынық мұхит аралдарының жұмысшыларына қатысты 1901 жылғы заң бойынша депортацияланды, бұл штаттың Тынық мұхит аралдарының халқының санының тез төмендеуіне әкелді.
Тәуелсіз басқару
1851 жылы Квинслендті Жаңа Оңтүстік Уэльстен бөліп шығару мәселесін қарастыру үшін қоғамдық жиналыс өтті. 1859 жылдың 6 маусымында Виктория патшайымы Квинслендті өздігінен басқарылатын, жауапты үкіметі бар тәж колониясы ретінде құру туралы патенттік хатқа қол қойды. Брисбен астаналық қала деп таңдалды. 1859 жылдың 10 желтоқсанында Квинслендтің алғашқы губернаторы Джордж Боуэн Квинслендті Жаңа Оңтүстік Уэльстен бөлек колония ретінде ресми түрде жариялаған жарлықты оқыды. 1860 жылдың 22 мамырында Квинслендте алғашқы сайлау өтті, нәтижесінде Боуэннің жеке хатшысы Роберт Герберт Квинслендтің алғашқы премьер-министрі болып тағайындалды. 1865 жылы штаттың алғашқы теміржол желісі Ипсвич пен Грандчестер арасында ашылды. 1867 жылы Джеймс Нэш Гимпи қаласының жанындағы Мэри өзенінде алтын тапқаннан кейін Квинсленд экономикасы қарқынды дамыды, бұл алтын асығушылықты тудырды. Бұл алтын асығушылық Виктория мен Жаңа Оңтүстік Уэльстегідей үлкен болмаса да, маңыздылығын сақтап қалды. Австралияға және әсіресе Квинслендке көші-қон 1850 жылдары штат экономикасын қолдау мақсатында басталды. 1860-шы жылдардан бастап 20-шы ғасырдың басына дейінгі кезеңде көптеген жұмысшылар, сол кезде "канакалар" деп аталған, Квинслендке жақын орналасқан Тынық мұхиты аралдарынан қант плантацияларында жұмыс істеу үшін әкелінді. Олардың кейбіреулері "қара құс" немесе "пресс-бандинг" деп аталатын тәсілмен ұрланған, ал олардың еңбек жағдайлары пайдаланушылық еңбек формасын құрады деп саналды. Италиялық иммигранттар 1890 жылдардан бастап қант құмы өнеркәсібіне қатысты. 1890 жылдары Квинслендті қоса алғанда, алты австралиялық колония 1901 жылдың 1 қаңтарында Австралия Федерациясын құруға әкелген бірқатар референдумдар өткізді. Ол кезде Квинслендтің халқы жарты миллион адамды құрады. Содан бері Квинсленд Австралия құрамындағы федеративтік штат болып қала береді және оның халқы айтарлықтай өсті.
20 ғасыр
1905 жылы әйелдер алғаш рет штаттық сайлауда дауыс берді. Штаттың алғашқы университеті – Квинсленд университеті 1909 жылы Брисбен қаласында құрылды. 1911 жылы Квинслендте полиомиелитке қарсы емдеудің алғашқы баламалы тәсілдері енгізіліп, бүгінгі күнге дейін әлем бойынша қолданылып келеді. Бірінші дүниежүзілік соғыс Квинслендке зор әсер етті. Бірінші дүниежүзілік соғыста 58 000-нан астам квинслендтік қатысып, олардың 10 000-нан астамы қаза тапты. Австралияның алғашқы ірі әуе компаниясы Qantas (бастапқыда «Квинсленд және Солтүстік территория әуе қызметтері» деген мағынаны білдірген) 1920 жылы Винтон қаласында Квинслендтің шөл даласына қызмет көрсету үшін құрылды. 1922 жылы Квинсленд Квинсленд заң шығару кеңесін таратып, бірпалаталы парламентке ие болған жалғыз Австралия штаты атанды. 1935 жылы Квинслендке Гавайиден қамыс бақалары әкелінді, бұл француз және сұр қамыс қоңыздарының қант қамысының тамырларын жойғанын тоқтатуға жасалған сәтсіз әрекет болды. Қант қамысы Квинсленд экономикасының маңызды бөлігі болып табылады. Сол кезден бері бақалар экологиялық зиянкес болып табылады. 1962 жылы Квинслендте және Австралияда Муниде мұнайдың алғашқы коммерциялық өндірісі басталды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Брисбен одақтас әскерлерінің операциялық орталығына айналды, AMP ғимараты (қазір MacArthur Central деп аталады) генерал Дуглас Макартурдың Оңтүстік-Батыс Тынық мұхитындағы бас штабы ретінде пайдаланылды. 1944 жылдың тамызында бас штабы Голландияға көшірілгенге дейін. 1942 жылы соғыс кезінде Брисбенде АҚШ әскери қызметкерлері мен австралиялық әскерилер мен азаматтар арасында қақтығыс болды, нәтижесінде бір адам қаза тауып, жүздеген адам жарақат алды. Бұл оқиға «Брисбен шайқасы» деп белгілі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Еуропадан иммигранттардың толқыны келді, бұл бұрынғы онжылдықтарға қарағанда Оңтүстік және Шығыс Еуропадан келген иммигранттардың көп болуын қамтыды. 20 ғасырдың соңғы онжылдықтарында ылғалды субтропикалық климат, кондиционердің болуымен реттелген, Квинслендті штаттар аралық көшіп келушілер үшін танымал орынға айналдырды. Сол кезден бері Квинсленд Австралияның басқа штаттары мен аумақтарынан үнемі көптеген көшіп келушілерді қабылдап келеді. 1973 жылы «Ақ Австралия» саясаты тоқтатылды, нәтижесінде әлемнің түкпір-түкпірінен, әсіресе Азиядан иммиграция толқыны басталды, ол бүгінгі күнге дейін жалғасуда. 1981 жылы Квинслендтің солтүстік-шығыс жағалауындағы Ұлы Барьерлік риф – әлемдегі ең үлкен коралл рифтерінің бірі ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді.
21 ғасыр
2003 жылы Квинсленд штаты марон түсін штаттың ресми түсі ретінде қабылдады. Бұл хабарлама спорттық іс-шараларда штатты бейнелеу үшін марон түсін бейресми түрде қолдану дәстүрінің нәтижесінде жарияланды. Үш онжылдық рекордтық халық санының өсуінен кейін Квинсленд 2010 жылдың соңы мен 2011 жылдың басында ауқымды су тасқынына ұшырады, бұл штат бойынша кең ауқымда зардап пен бұзылуларға әкелді. 2020 жылы Квинсленд COVID-19 пандемиясының әсеріне ұшырады. 2020 жылдың сәуірінен бастап жағдайлардың азаюына қарамастан, 2020 жылдың наурызынан бастап әлеуметтік арақашықтық талаптары, соның ішінде штат шекараларын жабу енгізілді.
География
Жалпы ауданы 1 729 742 шаршы километрді (715 309 шаршы миль) құрайтын Квинсленд – климаты мен географиялық ерекшеліктері әртүрлі келетін кең жайылған штат. Егер Квинсленд тәуелсіз мемлекет болғанда, ол әлемдегі 16-шы ең ірі мемлекет болар еді. Квинслендтің шығыс жағалауы Тынық мұхитының бір тармағы – Корал теңізімен шектеседі. Штаттың солтүстігінде Торрес бұғазы орналасқан, ал Боигу аралы Жаңа Гвинея жағалауында оның аумағының ең солтүстік нүктесін көрсетеді. Жаңа Гвинеяға қарай бағытталған үшбұрышты Кейп-Йорк түбегі штаттың ең солтүстік құрлық бөлігі болып табылады. Түбекке жақын батысында Солтүстік Квинсленд Карпентария шығанағымен шектеседі. Батысында Квинслендтің шекарасы Солтүстік территориямен 138-ші шығыс бойламы бойынша, ал оңтүстік-батысында Солтүстік Австралияның солтүстік-шығыс бөлігімен шектеседі. Штаттың Жаңа Оңтүстік Уэльспен оңтүстік шекарасы шығысында Дамджерден Думареск өзеніне дейінгі суайдындармен, ал Думареск, Макинтайр және Барвон өзендерімен анықталады. Оңтүстік шекараның батысы Оңтүстік Австралияға жеткенге дейін 29-шы оңтүстік параллельмен (кейбір шағын тарихи бұзушылықтарды қоса алғанда) белгіленеді. Шығыс Австралияның көп бөлігі сияқты, Ұлы бөлініс жотасы жағалаумен және ішкі жағалаумен шамамен параллель өтеді, ал жотаның батысындағы аймақтар ылғалды жағалау аймақтарына қарағанда құрғақ. Әлемдегі ең үлкен коралл рифтері жүйесі – Ұлы Барьерлік риф штаттің Корал теңізі жағалауымен Торрес бұғазы мен К’гари (Фрейзер аралы) арасында созылып жатыр. Квинслендтің жағалауында әлемдегі ең үлкен үш құмды арал орналасқан: К’гари (Фрейзер аралы), Моретон және Солтүстік Страдброк. Штатта әлемдік мұра тізіміне енген алты қорғалатын аймақ бар: Корал теңізі жағалауындағы Ұлы Барьерлік риф, Wide Bay–Burnett аймағының жағалауындағы К’гари (Фрейзер аралы), алыс Солтүстік Квинслендтегі ылғалды тропиктер, оның ішінде Дайнтри жаңбырлы орман, Оңтүстік-Шығыс Квинслендтегі Ламингтон ұлттық паркі, Солтүстік-Батыс Квинслендтегі Риверслийдің қазба орындары және Оңтүстік-Шығыс Квинслендтегі Гондвана жаңбырлы орман. Штат географиялық тұрғысынан кең аумақты аймақтарды білдіретін бірнеше ресми емес аймақтарға бөлінеді. Оларға мыналар жатады: Штаттың оңтүстік-шығыс шетіндегі Оңтүстік-Шығыс Квинсленд, штаттың үш ірі қаласын қамтитын қалалық аймақ: астанасы Брисбен және танымал жағалау туристік орындары – Алтын жағалау және Күн сәулесі жағалауы. Кейбір анықтамаларда оған Тувумба қаласы да кіреді. Оңтүстік-Шығыс Квинсленд штатының халқының 70% -тен астамын құрайды. Штаттың ішкі оңтүстік-шығысындағы Даринг Даунс, құнарлы ауыл шаруашылығы (әсіресе мал жайылымы) жерлерінен тұрады және кейбір анықтамаларда Тувумба қаласы кіреді. Аймаққа сонымен қатар таулы Гранит белдеуі кіреді, штаттың ең суық аймағы, онда кейде қар жауады. Штаттың оңтүстік-шығысындағы Кен шығанағы – Оңтүстік-Шығыс Квинсленд аймағының солтүстігінде орналасқан. Бұл аймақ қант құмырасын өсіруге өте бай, онда Бундаберг, Герви шығанағы, сондай-ақ әлемдегі ең үлкен құм аралы К’гари (Фрейзер аралы) қалалары орналасқан. Штаттың орталық жағалауындағы Орталық Квинсленд, ірі қара мал өсіру және көмір өндіруге басымдық береді. Онда Каприкорн жағалауы мен Уитсундай аралдары туристік аймақтары, сондай-ақ Рокхемптон және Маккей қалалары бар. Штаттың солтүстік жағалауындағы Солтүстік Квинсленд, ірі қара мал өсіру және тау-кен өндірісімен ерекшеленеді және Таунсвилл қаласын қамтиды. Штаттың ең солтүстік жағалауындағы Кейп-Йорк түбегі бойында орналасқан Алыс Солтүстік Квинсленд, тропикалық жаңбырлы орман, штаттың ең биік тауы Бартл Фрере, Атертон үстіртіндегі мал шаруашылығы аймағы (қант құмырасы мен тропикалық жемістер басым), Ұлы Барьерлік рифтің ең танымал бөлігі және Кэрнс қаласын қамтиды. Штаттың оңтүстік-батысындағы ішкі аймақтағы Оңтүстік-Батыс Квинсленд, негізінен мал шаруашылығымен айналысатын ауыл шаруашылығы аймағы және өзендердің торынан тұратын Channel Country аймағын қамтиды. Штаттың орталық-батысындағы Орталық Батыс Квинсленд, мал шаруашылығымен айналысады және Лонгрич қаласын қамтиды. Перс шығанағының елі (сонымен қатар Солтүстік-Батыс Квинсленд деп те аталады), штаттың солтүстік-батысындағы Карпентария шығанағы бойында орналасқан, саванна мен тау-кен өндірісімен ерекшеленеді және Маунт-Иса қаласын қамтиды.
South East Queensland in the state's coastal extreme south eastern corner, an urban region which includes the state's three largest cities: capital city Brisbane and popular coastal tourist destinations the Gold Coast and Sunshine Coast. In some definitions, it also includes the city of Toowoomba. South East Queensland accounts for more than 70% of the state's population. The Darling Downs in the state's inland southeast, which consists of fertile agricultural (particularly cattle grazing) land and in some definitions includes the city of Toowoomba. The region also includes the mountainous Granite Belt, the state's coldest region which occasionally experiences snow. Wide Bay–Burnett in the state's coastal southeast, to the north of the South East Queensland region. It is rich in sugar cane farms and includes the cities of Bundaberg, Hervey Bay as well as K'gari (Fraser Island), the world's largest sand island. Central Queensland on the state's central coastline, which is dominated by cattle farmland and coal mining. It contains the Capricorn Coast and Whitsunday Islands tourist regions, as well as the cities of Rockhampton and Mackay. North Queensland on the state's northern coastline, which is dominated by cattle farmland and mining and which includes the city of Townsville. Far North Queensland on the state's extreme northern coastline along the Cape York Peninsula, which includes tropical rainforest, the state's highest mountain, Mount Bartle Frere, the Atherton Tablelands pastoral region (dominated by sugar cane and tropical fruits), the most visited section of the Great Barrier Reef, as well as the city of Cairns. South West Queensland in the state's inland south west, which is a primarily agricultural region dominated by cattle farmland, and which includes the Channel Country region of intertwining rivulets. Central West Queensland in the state's inland central west, dominated by cattle farmland and which includes the city of Longreach. The Gulf Country (also known as North West Queensland), in the state's inland north west along the Gulf of Carpentaria, which is dominated by savanna and mining and includes the city of Mount Isa.
Дін
Ал, ең көп аталатын діни көзқарастар "Дінсіз" (29,2%), католицизм (21,7%) және англиканизм (15,3%) болды. 2015 жылғы халық санағы мәліметтері бойынша, халықтың 45,7% христиан дінін ұстанады, ал 41,2% дінсіз екенін айтты. Халықтың шамамен 5% басқа діндерге жатады, олардың ішінде буддизм (1,4%), индуизм (1,3%) және ислам (1,2%) басым. Басқа да ірі университеттерге Квинсленд технологиялық университеті, Гриффит университеті, Оңтүстік Квинсленд университеті, Күн жағасындағы университеті, Джеймс Кук университеті (штатта Оңтүстік-Шығыс Квинслендтен тыс ашылған алғашқы университет), Орталық Квинсленд университеті және Бонд университеті (Австралиядағы алғашқы жеке университет) кіреді. Халықаралық білім беру маңызды сала болып табылады, 2018 жылы штатқа 134 312 шетелдік студент қабылданды, олардың көп бөлігі Брисбен қаласына бағытталған. Штатта оқыған шетелдік студенттердің көпшілігі Азия елдерінен келген. Бастауыш және орта білім беру деңгейінде Квинслендте көптеген мемлекеттік және жекеменшік мектептер бар.
Экономика
2019 жылы Квинсленд штатының жалпы мемлекеттік өнімі 357,044 миллион австралиялық долларға жетті, бұл Жаңа Оңтүстік Уэльс және Викториядан кейін елдегі үшінші орында тұрды. 19 ғасырда Квинслендтің жағалауында теңіз порттары мен темір жолдардың салынуы штаттың экспортқа бағытталған кен және ауыл шаруашылығы салаларының негізін қалады. 1980 жылдардан бері штаттар арасынан және шетелден келген мигранттардың көптеп келуі, федералды үкіметтің ірі инвестициялары, кең минералдық қорлардың кен өндіруінің ұлғаюы және кеңейіп келе жатқан аэроғарыш секторы штаттың экономикалық өсуіне үлкен үлес қосты. Басты салаларға банан, ананас, жержаңғақ, тропикалық және қоңыржай аймақтардағы әртүрлі жемістер мен көкөністер, дәнді дақылдар, шарап шаруашылықтары, мал шаруашылығы, мақта, қант қамысы және жүн кіреді. Кен өнеркәсібінде боксит, көмір, күміс, қорғасын, мырыш, алтын және мыс өндіріледі. Екіншілік өнеркәсіптер көбінесе жоғарыда аталған негізгі өнімдерді қосымша өңдеуден тұрады. Мысалы, боксит Вейпадан теңіз арқылы Гладстоунға тасымалданып, алюминийге айналдырылады. Сонымен қатар, мыс тазарту және шығыс жағалаудағы көптеген диірмендерде қант қамысын қантқа айналдыру жүзеге асырылады. Басты үшіншілік салалар – бөлшек сауда, туризм және халықаралық білім беру. 2018 жылы штатта 134 312 шетелдік студент тіркелді, олардың көп бөлігі Брисбенде оқыды. Штаттағы шетелдік студенттердің көпшілігі Азиядан келген. Брисбенде орналасқан ірі компаниялардың қатарында – Suncorp Group, Virgin Australia, Aurizon, Bank of Queensland, Flight Centre, CUA, Sunsuper, QSuper, Domino's Pizza Enterprises, Star Entertainment Group, ALS, TechnologyOne, NEXTDC, Super Retail Group, New Hope Coal, Jumbo Interactive, National Storage, Collins Foods және Boeing Australia бар.
Туризм
Оның әртүрлі ландшафты, жылы климаты және мол табиғи ортасының нәтижесінде туризм Квинслендтің жетекші үшінші саласы болып табылады, оған жыл сайын миллиондаған штат ішіндегі және халықаралық қонақтар келеді. Бұл сала жыл сайын 8,8 миллиард долларлық табыс әкеледі, бұл Квинслендтің жалпы ішкі өнімінің 4,5% құрайды. Жылдық экспорт көлемі 4 миллиард долларды шамалайды. Бұл сектор Квинсленд азаматтарының шамамен 5,7% жұмыспен қамтылған. Квинслендтегі тұру шығындарының 22% орналасу орындарына жұмсалады, одан кейін мейрамханалар/тамақ (15%), әуе билеттері (11%), жанармай (11%) және сауда/сыйлықтар (11%) келеді. Квинслендтің ең танымал туристік орындары – Брисбен (Моретон және Оңтүстік Страдброк аралдары мен Алтын жағалауын қоса алғанда), сондай-ақ Күн жағалауы, Ұлы Барьерлі риф, Кернс, Порт-Дуглас, Дайнтри тропикалық орманы, К’гари және Уитсандей аралдары. Брисбен Сидней мен Мельбурннан кейін Австралиядағы үшінші ең танымал бағыт болып табылады. Қалалық аймақтағы басты көрікті жерлер: Оңтүстік жағалау саябақтары, Квинсленд мәдени орталығы (Квинсленд мұражайы, Квинсленд өнер галереясы, Заманауи өнер галереясы, Квинсленд сахналық өнер орталығы және Квинсленд мемлекеттік кітапханасы), қалалық әкімдік, Стори-бридж, Говард Смит Уорфтары, ANZAC алаңы, Сент-Джон соборы, Фортитуд-Вэлли (Джеймс-стрит пен Чайнатаунды қоса алғанда), Вест-Энд, Тенеррифе жүн қоймалары, Брисбен өзені және оның Riverwalk желісі, қалалық ботаникалық бақтар, Рома-стрит паркі, Жаңа ферма паркі (Брисбен электр стансасын қоса алғанда), Кенгуру Пойнт Клитфс және паркі, Жалғыз қарағайлы Коала бағы, Маунт-Кут-Тау (Маунт-Кут-Тау және Маунт-Кут-Тау ботаникалық бақтарымен қоса), Д’Агулар жотасы және Ұлттық парк, сондай-ақ Моретон шығанағы (Моретон, Солтүстік Страдброк және Брайби аралдары, Шорнклиф, Уиннум және Редклиф түбегіндегі жағалау маңындағы қалалар). Алтын жағалауда Серферс-Парадиз және Бурли-Хедс сияқты көптеген танымал серфинг жағажайлары бар. Бұдан басқа, Австралиядағы ең ірі ойын-сауық парктерінің шоғырланған орны болып табылады, олардың ішінде Dreamworld, Movie World, Sea World, Wet 'n' Wild және WhiteWater World, сондай-ақ Currumbin Wildlife Sanctuary бар. Алтын жағалаудың ішкі аймағына Макферсон жотасындағы Ламингтон Ұлттық паркі кіреді. Күн жағалауында Ноуса-Хедс және Мулулаба сияқты танымал серфинг және жағажай бағыттары бар. Бұдан басқа, мұнда UnderWater World және Стив Ирвиннің Австралия хайуанаттар бағы орналасқан. Оның ішкі аймағына Гласс-Хаус таулары Ұлттық паркі кіреді. Кернс Ұлы Барьерлі рифке, Солтүстік Квинслендке (Порт-Дугласты қоса алғанда) және Дайнтри жаңбырлы орманына қақпа ретінде танымал. Солтүстік Квинсленд жағалауындағы Уитсандей аралдары курорттық мүмкіндіктерімен және Ұлы Барьерлі рифке қолжетімділігімен танымал туристік орындар болып табылады.
Жергілікті билік
Жергілікті билік – жергілікті билік аймақтарының 2009 жылғы Жергілікті билік туралы заңда белгіленген шектеулерде өз істерін басқару механизмі. Квинсленд штаты 77 жергілікті билік аймағына бөлінген, олар мемлекеттік үкімет тарапынан заңнамаға сәйкес құрылады. Әрбір жергілікті билік аймағында жергілікті қызметтер мен пайдалылықтарды ұсынуға жауапты кеңес болады. Жергілікті кеңестер табысын тұрғын салық төлеушілерден алынатын салықтар мен төлемдерден, сондай-ақ мемлекеттік және федералдық үкіметтерден келетін гранттар мен субсидиялардан түйіндейді.
Мәдениет
Квинслендте Квинсленд өнер галереясы және Квинслендтің заманауи өнер галереясы сияқты ірі өнер галереяларымен қатар, Квинсленд балеті, Квинсленд операсы, Квинсленд театр компаниясы және Квинсленд симфониялық оркестрі сияқты мәдени мекемелер де бар. Бұл мекемелердің бәрі Брисбендегі Квинсленд мәдени орталығында орналасқан. Штат Bee Gees, Go Betweens, Veronicas, Saints, Savage Garden және Sheppard сияқты музыканттардың, сондай-ақ Дэвид Малуф, Ник Эрлс және Ли Кунсин сияқты жазушылардың туған жері. Жыл сайынғы маңызды мәдени шараларға Корольдік Квинсленд көрмесі (жергілікті жерде Экка деп белгілі) кіреді, ол әр тамызда Брисбен көрме алаңында өтетін ауыл шаруашылығы көрмесі, сондай-ақ қыркүйек айында өтетін және елдегі ең ірі жылдық фейерверк шоуларының бірі болып табылатын 'Riverfire' атты Брисбен фестивалі жатады.
Спорт
Квинсленд штаты Австралияның барлық ұлттық спорттық жарыстарында өкілдік етіледі және сонымен қатар бірқатар отандық және халықаралық спорттық іс-шараларды қабылдайды. Ең танымал қысқы және жазғы командалық спорт түрлері регби лигасы және крикет болып табылады. Ұлттық регби лигасында штаттың өзінде Брисбен Бронкос, Солтүстік Квинсленд Каубойы, «Дельфиндер» және Голд-Кост Титанс командалары орналасқан. Регби лигасының жыл сайынғы «State of Origin» сериясы Квинслендтің спорттық күнтізбесіндегі маңызды оқиға болып табылады, онда Квинсленд Маруны штатынан өкілдік етеді. Крикетте Квинсленд Буллс командасы Шеффилд Шилд және Рёби бір күндік кубогында, ал Брисбен Хит Биг Бэш лигасында сынға түседі. Квинслендте сондай-ақ Австралия футбол лигасындағы (Австралия футбол ережелері) «Брисбен Лайонс» және «Голд Кост Санс» командалары, ал А лигасындағы (футбол) «Брисбен Роар ФК» командасы да орналасқан. Нетболдан Квинсленд Фиербирдс 2011 жылғы маусымда жеңіліссіз өтіп, Гранд Финалда жеңіске жетті. Басқа спорт командалары – Брисбен Буллетс және Кернс Тайпанс, олар Ұлттық баскетбол лигасында өнер көрсетеді. Штатты Супер Регбиде (регби одағы) Квинсленд Редс өкілдік етеді. Суға жүзу де Квинслендте танымал спорт түрі, көптеген австралиялық құрама мүшелері мен халықаралық жүлдегерлер осы штаттан шыққан. Брисбен 2032 жылғы жазғы Олимпиада ойындарын қабылдайды, бұл Австралияның Мельбурн 1956 және Сидней 2000 Олимпиада ойындарынан кейін Олимпиада ойындарын үшінші рет қабылдауы болады. Квинслендте тұрақты түрде өткізілетін маңызды спорттық іс-шараларға мыналар жатады: Голд-Кост 600 (мотор спорты; 1994 жылдан бері), Голд-Кост марафоны (жеңіл атлетика; 1979 жылдан бері), NRL All Stars ойыны (регби лигасы; 2010 жылдан бері), Таунсвилл 400 (мотор спорты; 2009 жылдан бері), Quicksilver Pro және Roxy Pro (серфинг) және Австралия PGA чемпионаты (гольф; 2000 жылдан бері).
Символдар мен эмблемалар
Квинслендтің мемлекеттік эмблемалары 2005 жылғы «Квинсленд эмблемалары туралы» заңында белгіленген. Королева Виктория 1893 жылы Квинсленд колониясына Квинсленд гербін сыйға тартты, осылайша ол Австралиядағы ең көне мемлекеттік герб атанды. Гербте Квинслендтің 19 ғасырдағы негізгі салалары бейнеленген: бидайтың бас, бұқа мен қошқардың бас суреттері және кварцтан шыққан алтын бағанасы. Штаттың белгісін екі қант қамысының сабағы қоршап тұр, ал төменде Квинсленд штатының «Audax at Fidelis» ұраны жазылған, ол «Батыл, бірақ адал» дегенді білдіреді. 1977 жылы Елизавета II патшайым қолдау жануарларын – брольга мен қызыл бұғыны сыйға берді. 2003 жылдың қараша айында Квинсленд спорт командаларымен ұзақ жылдар бойы байланысы болған марон түсі ресми түрде Квинсленд штатының түсі деп жарияланды. 1971 жылы газеттер жүргізген сауалнама нәтижесінде халықтың көпшілігі қолдауынан кейін коала Квинслендтің жануарлар немесе фауналық эмблемасы болып тағайындалды. Квинсленд үкіметі барлық штаттарда фауналық эмблеманы қабылдау жөніндегі штаттық туризм министрлерінің ұсынысымен сауалнама өткізді. Ал 2005 жылдың наурыз айында барьер рифінде мекендейтін анемон балығы Квинслендтің су асты эмблемасы ресми түрде жарияланды. 1985 жылдың тамыз айында сапфир Квинсленд штатының ресми тасы деп танылды.
Көлік
Квинслендке бірнеше ұлттық автомобиль жолдары қызмет етеді, әсіресе Оңтүстік-Шығыс Квинслендте М1 сияқты автокөлік жолдары желісі бар. Көлік және магистральдық жолдар департаменті магистральдық жолдар мен қоғамдық көліктердің, соның ішінде таксилер мен жергілікті авиацияның дамуын және жұмыс істеуін бақылайды. Негізгі теміржол қызметтерін Queensland Rail қамтамасыз етеді, негізінен Ұлы бөлгіштің шығысындағы ірі орталықтар арасында. Квинслендтегі жүк теміржол қызметтерін негізінен Aurizon және Pacific National компаниялары, ал штатаралық интермодальдық қызметтерді Pacific National және SCT Logistics компаниялары көрсетеді. Негізгі теңіз порттарына Австралиядағы тауарлар құны бойынша үшінші ең ірі Brisbane порты, сондай-ақ Gladstone, Townsville және Bundaberg порттары жатады. Hay Point, Gladstone және Abbot Point қалаларында ірі көмір экспорттау нысандары бар. Негізгі қант экспорттау нысандары Lucinda және Mackay қалаларында орналасқан. Brisbane әуежайы штатты қызмет ететін негізгі халықаралық және ішкі шлюз және Австралиядағы үшінші ең ірі әуежай. Басқа халықаралық әуежайларға Gold Coast әуежайы, Cairns халықаралық әуежайы және Townsville әуежайы кіреді. Аймақтық әуежайлардың ішінде Toowoomba Wellcamp әуежайы, Great Barrier Reef әуежайы, Hervey Bay әуежайы, Bundaberg әуежайы, Mackay әуежайы, Mount Isa әуежайы, Proserpine / Whitsunday Coast әуежайы, Rockhampton әуежайы және Sunshine Coast әуежайы тұрақты ішкі рейстерді жүзеге асырады. Оңтүстік-Шығыс Квинслендте Translink басқаратын біріктірілген қоғамдық көлік жүйесі бар, ол Queensland Rail және келісімшарт операторлары арқылы автобус, теміржол, жеңіл теміржол және Brisbane-тегі паром қызметтерін ұсынады. Аймақ Brisbane орталық бизнес ауданынан радиалды түрде таралатын жеті тарифтік аймаққа бөлінген, ол жүйе үшін орталық хаб болып табылады. Queensland Rail City желісі 13 қала маңындағы теміржол желілері бойымен және бүкіл аймақта, негізінен Brisbane қалалық аймағында 152 теміржол стансасынан тұрады. Сондай-ақ, Brisbane-тегі үлкен арнайы автобус жедел транзит желісі, Brisbane автобус жолы желісі бар үлкен автобус желісі бар. Brisbane-тегі танымал паром қызметтеріне Brisbane өзені бойындағы арнайы кемежайлары бар CityCat, Cross River және CityHopper қызметтері жатады. G:link, Queensland-тің жалғыз жеңіл теміржол желісі, Gold Coast-та жұмыс істейді. Жаңа Queensland Cross River Rail – Brisbane қаласында дамытылып жатқан метро желісі және 2032 жылғы Олимпиада ойындарына қаланы дайындау үшін маңызды инфрақұрылым жобасының бөлігі. Бұл штаттың көлік инфрақұрылымын жаңаша өзгертетін трансформациялық жоба. Қаланың солтүстік және оңтүстік жақтары арасындағы маңызды байланыс ретінде жұмыс істейтін Cross River Rail қалалық мобильділікке инновациялық көзқарас ұсынады. Бұл жоба арнайы жолдармен жүретін заманауи электр пойыздарымен жабдықталған, жолаушыларға жылдам, тиімді және тұрақты көлік опцияларын ұсынады. Жақсартылған байланыс, азайтылған кептеліс және арттырылған қолжетімділік арқылы бұл теміржол жобасы тұрғындар мен келушілердің өмір сапасын жақсартуға, сондай-ақ Queensland-тің тұрақты дамуы мен өсуіне үлкен үлес қосуға бағытталған.
Басқа коммуналдық қызметтер
Квинсленд денсаулық сақтау мемлекеттік денсаулық сақтау жүйесін басқарады және қызметін ұйымдастырады. Географиялық аймақтарға сәйкес келетін 16 өңірлік денсаулық сақтау және ауруханалық қызметтер бар, олар өз аймақтарында мемлекеттік денсаулық сақтау қызметтерін ұсынуға жауапты. Ірі мемлекеттік ауруханалар: Брисбендегі Корольдік Брисбен және әйелдер ауруханасы, Принцесса Александра ауруханасы, Матер ауруханасы, Королева Елизавета II мерейтойлық ауруханасы және Квинсленд балалар ауруханасы, сондай-ақ Таунсвилл университетінің ауруханасы, Кэрнс ауруханасы, Голд-Кост ауруханасы және Голд-Кост университетінің ауруханасы. Штат бойынша кішкентай мемлекеттік ауруханалармен қатар, жекеше ауруханалар да бар.