Кіріспе

Голландиялық инженер және өнертапқыш Корнелис Якобсзун Дреббель (1572 – 7 қараша 1633) – голландиялық инженер және өнертапқыш. Ол 1620 жылы жұмыс істейтін алғашқы суасты кемесін жасаған және өлшеу және басқару жүйелерін, оптика және химия салаларын дамытуға үлес қосқан инноватор болды.

Өмірбаян

Корнелис Дреббель 1572 жылы Голландияның Алькамар қаласында анабаптист отбасында дүниеге келген. Бірнеше жыл Алькамардағы латын мектебінде оқығаннан кейін, шамамен 1587 жылы Солтүстік Голландияда орналасқан Харлемдегі академияға түсті. Академияның оқытушылары – Хендрик Голциус, гравёр, суретші, алхимик және гуманист, Карел ван Мандер, суретші, жазушы, гуманист, сондай-ақ Гарлемнен Корнелис Корнелисзон. Дреббель мыс табақтарға шеберлікпен гравюра жасай білді, сонымен қатар алхимияға да қызығушылық танытты. 1595 жылы Хендрик Голциустың кіші қарындасы София Янсдохтер Голтциусқа үйленді және Алькмарда қоныстанды. Олардың кем дегенде алты баласы болды, олардың төртеуі тірі қалды. Дреббель бастапқыда суретші, гравёр және картограф ретінде жұмыс істеді. Алайда, әйелінің шашқың безбелгілігінен туындаған қаржылық қиындықтарды бастан кешірді. 1598 жылы ол сумен жабдықтау жүйесі және бір түрі мәңгілік сағат механизмі үшін патент алды. 1600 жылы Дреббель Миддельбургте болды, онда ол Noorderpoort қақпасының жанында фонтан салдырды. Осы көрікті орыннан ол линзаларды майдалау өнерін үйренген болуы мүмкін, кейіннен ол сиқырлы шам мен камера обскура жасады. Шамамен 1604 жылы Дреббель отбасы Англияға көшті, бұл көші-қонның себебі жаңа король Джеймс I-нің шақыруы болуы мүмкін. Олар Элтам сарайында орналасты. Дреббель сот үшін қойылатын маскаларда жұмыс істеді. Ол жас Ренессанс ханзадасы Генрихтің сарайына бекітілді. Дреббель мәңгілік қозғалыс машинасы, автоматты және гидравликалық аспаптар, сондай-ақ оптикалық құралдарын көрсету арқылы сарайды таң қалдырды. Оның даңқы Еуропа сарайларында кеңінен таралды. 1610 жылдың қазан айында Дреббель отбасы Рим-Германия императоры Рудольф II-нің шақыруымен Прагаға көшіп келді. Император өнерге, алхимияға және құпия ғылымдарға үлкен қызығушылық танытқан. Прагада Дреббель өзінің жаңа өнертабыстарын тағы да көрсетті. 1611 жылы Рудольф II-нің кіші әйелі, бас герцог Матиас оны биліктен шеттетуге қадам жасағанда, Дреббель шамамен бір жылға түрмеге қамалды. 1612 жылы Рудольф қайтыс болғаннан кейін Дреббель босатылып, 1613 жылы Лондонға оралды. Алайда, оның меценаты ханзада Генрих та қайтыс болғандықтан, Дреббель қаржылық қиындыққа тап болды. Ол шыны ұнтақтау машинасымен оптикалық құралдар мен екі дөңгелек линзасы бар күрделі микроскоптар жасады, оларға үнемі сұраныс болды. 1619 жылы Рим-Германия императоры Фердинанд II-нің өтініші бойынша ол ұлдарына сабақ беру үшін тағы да Прагаға барды. 1620 жылы Ақ тау шайқасы мен Праганың басылуынан кейін ол тұтқынға алынды және мүлігін жоғалтты. 1622 жылы Константин Гюйгенс Англияда бір жылдан астам уақыт дипломат ретінде болды. Ол осы уақытта Дреббельден шыны ұнтақтау өнерін үйренген болуы мүмкін, содан кейін бұл білімді өзінің екінші ұлы Христиан Гюйгенске берді, ол көрнекті голланд математигі мен ғалымы атанды. Англиялық табиғат зерттеушісі Роберт Хук Дреббельдің күйеу баласы Иоганнес Сибертус Куффлерден шыны ұнтақтау өнерін үйренген болуы мүмкін. Өмірінің соңында, 1633 жылы, Дреббель Кембридж маңындағы Фендерді құрғату жоспарына қатысты, Англияда кедейлікте, сыра сатушы болып жұмыс істеді. Ол Лондонда қайтыс болды. Меннониттердің дәстүрлі салтына сәйкес, Дреббельдің мүлігі оның тірі қалған төрт баласына тең бөлінді.

Шығармалары

Дреббель – эмпирикалық зерттеуші және инноватор болды. Оның құрылыстары мен жаңалықтары өлшеу және басқару технологияларын, пневматиканы, оптиканы, химияны, гидравликаны және пиротехниканы қамтиды. Ол голландтың "Staten Generaal" органында бірнеше патентті тіркеген. Сондай-ақ, ол ауа қысымымен жасаған тәжірибелері туралы эсселер жазды және әдемі гравюралар жасады, оның ішінде Алкмар қаласының картасындағы "Жеті еркін өнер" суреті де бар. Ол театрлық реквизиттер жасауға, мүсіндерді қозғауға және Лондонда жаңа театр салу жоспарларына қатысты. Ол торпедалар, теңіз миналары, шыныдан жасалған "Батавия көз жасы" қолданылған детонаторлар жасады, сондай-ақ алтынды (aurum fulminans) жарылғыш зат ретінде фулминациялаумен айналысты. Ол жасаған Perpetuum Mobile-імен танымал болды, жұмыртқаларды инкубациялайтын құрыл жасады, жанармайды тиімді пайдаланатын, температураны реттегіш/термостат арқылы тұрақты ұстай алатын тасымалданатын пеш/ошақ құрастырды. Ол Лондон үшін күн энергиясын пайдаланатын жүйені (мәңгілік от) жобалады, кондиционердің жұмыс істеуін көрсетті, "тапсырыс" бойынша найзағай мен аспан күркіретін жасады, Мидделбург қаласына фонтандар мен таза сумен қамтамасыз етуді ұйымдастырды. Ол Кембридж маңындағы батпақты жерлерді кептіруге қатысты, барометр мен термометрдің, сондай-ақ күн энергиясымен ойнайтын клавесиннің алғашқы үлгілерін жасады.

Химия

Дреббелдің ең танымал жазба жұмысы Een kort Tractaet van de Natuere der Elementen (Элементтердің табиғаты туралы қысқаша трактат) (Харлем, 1621) болды. Ол сонымен қатар сынап фулминатын ойлап табуға қатысты. Ол "спиритус вини" мен сынапты және күмісті "аква фортис" құрамында араластырғанда жарылыс болатынын да анықтады. Дреббель тауықтарды өсіруге арналған инкубаторды және оны тұрақты температурада автоматты түрде сақтайтын сынап термостатын ойлап тапты; бұл кері байланыспен басқарылатын алғашқы құрылғылардың бірі. Ол сондай-ақ жұмыс істейтін кондиционер жүйесін жасап, демонстрациялады. Жұмыс істейтін термометрді ойлап тапқан автор ретінде Дреббель де танылады.

Қызыл бояу

Әңгімеге сүйенсек, Корнелис термометр үшін түсті сұйықтық дайындап жатқанда акварегиядан жасалған колбаны қаңқа терезе табанына құлатып жіберіп, қалайша қалайы хлориді кармин түсін әлдеқайда жарқыратып, тұрақтандыратынын байқаған. Корнелис өзінің еңбегінен көп пайда таппаса да, оның қыздары Анна мен Катарина және күйеу балалары Абрахам мен Йоханнес Сибертус Кюффлер өте сәтті бояу өндірісін құрды. 1643 жылы Лондондағы Боу ауданында бірі ашылды, ал осының нәтижесінде пайда болған бояу "Боу бояуы" деп аталды. "Кюффлериан түсінің" рецепті отбасылық құпия сақталды, ал жаңа, ашық қызыл түс Еуропада кең танылды.

Құрама микроскоп

Кейбір тарихшылардың пікірінше, Дреббель Букингем герцогының қызметінде жасаған оптикалық құрылғылардың бірі – күрделі микроскоп болды. Бұл құрылғы 1620 жыл шамасында Еуропада пайда болды, ал ең алғашқы мәлімет голланд елшісі Виллем Борельдің 1619 жылы Лондонға сапары кезінде Дреббельдің иелігіндегі күрделі микроскопты көргені туралы есептемесі болып табылады. Ол шамамен он сегіз дюйм ұзындықтағы, екі дюйм диаметрлі және 3 мыс дельфинге тіреліп тұрған құрал ретінде сипатталған. 1621 жылы Дреббель екі дөңес линзасы бар күрделі микроскопқа ие болды. Оның көптеген замандастары, соның ішінде Кристиан Гюйгенс, күрделі микроскопты Дреббельдің өнертабысы деп санайды. Алайда, бұл өнертабысқа қатысты көптеген қарсы талаптар бар, оның ішінде голланд көзілдірік жасаушысы Йоханнес Захариассеннің Дреббель одан және оның әкесі Захария Янсеннен бұл идеяны ұрлап алғаны туралы мәлімдемесі, сондай-ақ Галилео Галилейдің 1610 жылдан кейін телескопын күрделі микроскоп ретінде пайдаланғаны туралы да таластар бар. 1624 жылы Галилей Дреббельдің Римдегі микроскоп дизайнын көріп, оның жақсартылған нұсқасын жасап, Accademia dei Lincei-нің негізін қалаушы Федерико Цезиге жіберді, ол оны өзінің аралар туралы «Apiarum» кітабында суреттеу үшін пайдаланды.

Су асты кемесі

Ол 1620 жылы ағылшын корольдік теңіз флотында қызмет етіп жүргенде, алғашқы жүзуге қабілетті суасты кемесін құрастырды. Ол терімен қапталған ағаш қаңқасы бар, басқарылатын суасты қайығын жасады. 1620 және 1624 жылдар аралығында Дреббель тағы екі суасты кемесін сәтті жасап, сынақтан өткізді, әр кеме алдыңғыдан үлкен болды. Соңғы (үшінші) модельде 6 ескек болды және 16 жолаушыны тасымалдай алды. Бұл модель король Джеймс I-ге және бірнеше мың лондондыққа жеке көрсетілді. Суасты кемесі үш сағат бойы су астында болды және 4-5 метр тереңдікте Вестминстерден Гринвичке дейін және кері сапар шеге алды. Дреббель тіпті король Джеймсті осы суасты кемесінде Темзаның астында сынақ жүргізіп, оны су астына сапар жасаған алғашқы монарх етті. Бұл суасты кемесі Темзада көп рет сынақтан өтті, бірақ Адмиралтействоның қызығушылығын тудыра алмады және ешқашан жауынгерлік операцияларда қолданылмады.

Мәдени сілтемелер

Корнелис Дреббель 2010 жылы Мали және Нидерланды пошта қызметтері шығарған пошта маркаларында құрметке ие болды. Корнелис Дреббельдің және оның су асты кемесінің суреті «Төрт мушкетер» (1974) фильмінде қысқаша көрінеді. Англия жағалауында кішкентай былғары қапталған су асты кеме пайда болады, және оның үстіңгі бөлігі иықтап ашылып, Корнелис Дреббель мен Букингем герцогы көрінеді. Дреббель Арктикадағы ғылыми зерттеу станциясындағы жұмысшыларды су асты кемесімен құтқару эпизодында «Sealab 2021» мультсериалында көрсетілді. Немец шаңғыр кемесінің капитаны Дреббель есімі айтылғанда қуанышпен атып, «Sieg Heil! Корнелис Дреббель!» деп айғайлады. Сонымен қатар, «Sealab 2021» 3 маусым DVD-де Корнелис Дреббельдің өміріне арналған екі DVD түсіндірмесі бар. Голландияның сексен жылдық соғысы туралы «Жиль де Гейс» комиксінде Дреббель соғыс батыры Жильге көмектесетін екінші дәрежелі кейіпкер. Ол Джеймс Бонд сериясындағы Q сияқты, еңбекқор ғалым ретінде бейнеленген. Оның су асты кемесі комиксте маңызды рөл атқарады. Ричард СантаКолома Войнич қолжазбасы Дреббельмен байланысты болуы мүмкін деген болжам жасады, бастапқыда ол Дреббельдің микроскопия және алхимия бойынша шифрланған жазбалары деп ойлады, кейіннен ол Фрэнсис Бэконның «Жаңа Атлантида» утопиялық романына жасалған ойдан шығарылған «байланыс» деп болжады, онда Дреббельге қатысты кейбір заттар (су асты кемесі, мәңгілік сағат) кездеседі.

Есімдес

Айдағы шағын кратер оның құрметіне аталды. Голландияның бірнеше қаласында оның атымен көшелер аталған. Олардың бірі – Делфт қаласындағы «Корнелис Дреббелвег» көшесі.