Кіріспе

Ашли Мотт (25 қаңтар 1936 – 30 наурыз 2020) – британдық саясаткер, 2004 жылдан 2009 жылға дейін Оңтүстік-Шығыс Англия өкілі ретінде Еуропалық парламент мүшесі болды. Ұлыбритания Тәуелсіздік партиясынан сайланған ол, партия оның шығыстарын тексеруге байланысты одан қолдауын кері тартып алғаннан кейін, қызмет еткенінің бір айынан кейін партиялық тізімде болмады. Еуропалық институттардағы жемқорлықты өткір сынға алған ол, 2007 жылы жәрдемақы алаяқтығы үшін сотталып, тоғыз ай түрмеге жабылды. Сот судьясы оны «шын мәнінде адал емес адам» деп сипаттады. Бұл оқиға еуропалық парламент депутатының түрмеге кесілуіне қарамастан, өкілдігін сақтап қалуы мүмкін бе деген пікірталас тудырды. 2015 жылы Мотт Еуропалық парламент шығындары бойынша шамамен 500 000 фунт стерлингті алаяқтықпен иеленгені үшін тағы бес жылға бас бостандығынан айырылды.

Ерте мансап

Эшли Моте Лондонда дүниеге келген. Ол Лондон қаласының еркін мектебінде білім алған. Үйленген, екі баласы бар Моте менеджмент кеңесшісі болды және Суррейдегі Вокинг қаласындағы маркетингтік бизнесті он сегіз жыл бойы жүргізді, онда он үш толық штатты қызметкер жұмыс істеді. 1980-жылдардың аяғындағы экономикалық дағдарыстың салдарынан 1989 жылы бұл бизнес жабылды. Кейін Моте оңшыл саясат және крикет тақырыбында бірнеше кітап жариялаған авторға айналды. Оның кітаптарының ішінде Еуропалық Одақ туралы "Британдық бостандықты қорғау үшін сақшылдық" (2001) және "Тым көп адамдық Британия: Біздің иммиграциялық дағдарысымыз" кіреді. Крикет туралы кітаптарының қатарында 1997 жылы The Cricket Society-нің "Жылдың крикет кітабы" сыйлығын жеңіп алған "Крикеттің шарықталу шағы" (1997) және Джон Найреннің грузин дәуіріндегі крикет туралы классикалық мақалалар жинағы "Менің замандас крикетшілерім" (1833) кітабының 1998 жылғы жаңа басылымы бар. Моте сонымен қатар жаңартылған Хэмблдон клубының тұңғыш президенті болды, ол жас крикетшілерді қолдау үшін қаражат жинады.

Еуропалық Парламент

2004 жылғы маусымда Моте Брюссельдегі жемқорлықпен күресу науқанынан кейін Ұлыбританияның Тәуелсіздік партиясының (UKIP) Оңтүстік-Шығыс Англия сайлау округінен Еуропа Парламентіне сайланды. Алаяқтыққа қатысты айыптаулар бойынша Мотеден UKIP-тің қолдауы алынып, сот процесіне дейін ол тәуелсіз Еуропарламент депутаты мәртебесіне ие болды. Топ 2007 жылдың 14 қарашасында таратылды. 2007 жылдың көп бөлігінде Моте Англияда түрмеде отырды, ол алаяқтық жасады деп танылды, себебі Еуропалық парламент мүшесі ретінде иммунитет алуға жасаған әрекеттері сәтсіз аяқталды. Ол түрмеде отырған кезінде де, одан кейін де Еуропарламент депутаты болып қала берді. 2008 жылы Моте "J'Accuse!" атты Еуроодаққа қарсы памфлет жариялады, онда иммигранттар иммигрант емес адамдарға қарағанда сегіз есе көп қылмыс жасауға бейім екенін мәлімдеді. Моте сөзінше, "Ямайкалық "Ярджилер" Херефорд пен Кембриджширде крек-кокаин сатады, Ланкашир мен Норфолк аймақтарында қытайлық "жыланбастар" қызмет етеді, албандар Хэмпширде секс-бизнеспен айналысады, ал колумбиялықтар Эссекс округінде кокаин желісін бақылайды". 2009 жылдың 9 мамырында Моте 2009 жылғы Еуропалық парламент сайлауына кандидат болмайтынын хабарлады.

Іс жүргізудің басталуы

2004 жылы Еңбек және зейнетақы департаменті Мотеге қарсы қылмыстық іс қозғады, оның Chichester District Council-ден алты жыл бойы ай сайынғы 4,000 фунт стерлинг табысын жарияламастан 32,000 фунт стерлингтік кіріс көмегі мен 35,000 фунт стерлингтік тұрғын үй жәрдемақысын алғандығы айыпталды. Моте 2004 жылғы 27 сәуірде Чичестер Корольдік сотында сотқа жіберілді. Оған тоғыз рет жалған есеп беру және бір рет жалған мәлімдеме жасау бойынша айыптаулар тағылды. 16 маусымда алдын ала сот отырысында ол өзіне тағылған айыптауларды мойындамады және сот күні 15 қарашаға белгіленді. Келесі айда, 2004 жылғы 15 шілдеде Ұлыбританияның Тәуелсіздік партиясы Мотеден партиялық тәртіпті алып тастады, себебі ол Daily Telegraph газетінде жарияланған сот процесі туралы мәліметтен кейін партияға хабарламаған еді.

Иммунитетті беру туралы өтініш

2004 жылғы 4 қазанда Моте Еуропарламент депутаты мәртебесіне сүйене отырып, қудалаудан иммунитет талап етті. Оның өтінішін Льюис қалалық сотының судьясы Айкенс қарады. Ол Чичестер қалалық сотының Еуропарламент иммунитетті жою құқығын қолданғанға дейін іс жүргізуді тоқтатуға міндетті екенін мәлімдеді. 2005 жылғы 3 ақпанда Бас прокурор Парламентке жүгінді, оның Заң мәселелері жөніндегі комитеті 20 маусымда бірауыздан иммунитетті алып тастауға келісім берді және Англиядағы іс жүргізуді жалғастыруға рұқсат берді. 2005 жылғы 5 сәуірде Моте Парламенттің шешіміне Бірінші инстанция сотына (БИС) шағымданды. Ол өтініші туралы Бас прокурорға және Льюис қалалық сотының судьясы Айкенске хабарламады, осылайша британ үкіметі іске араласу мүмкіндігінен айырылды. Кейін Моте 2006 жылғы 15 желтоқсанда БИС-ке Парламент шешімін тоқтата тұру туралы уақытша бұйрық беруді өтінді, Парламент шешімі бойынша шешім шыққанға дейін. Бұл өтініш шұғылдық талаптар орындалмағандықтан қабылданбады. БИС-ке уақытша шаралар қолдану туралы екінші өтініш те қабылданбады. Барлығында Моте 1996 жылғы 20 ақпан мен 2002 жылғы 29 қыркүйек аралығында "әсем өмір салтын" қаржыландыру үшін шамамен 73 000 фунт стерлинг жұмсады, ол үнемі Францияда, Кариб аймағында және АҚШ-та тамақтанып, демалысқа шықты. Ол сондай-ақ екі фирмадағы үлесі арқылы "көптеген сомаларды" жымқырып алды деген айып та тағылды. Прокурор Жоанна Гринберг мәлімдеме жасап, 1996 жылдан бастап Моте әлеуметтік жәрдемақы алу үшін өтініш нысандарын толтырған, онда ол жұмыссыз және қаржылық активтері жоқ екенін көрсеткен, тіпті сол кезде ол Tanner Management деп аталатын халықаралық маркетинг фирмасында және JC Commercial Management деп аталатын тағы бір компанияда бизнес мүдделеріне ие болған.

Сенім

2007 жылдың 17 тамызында Mote қазылар алдында 65 506 фунт стерлинг көлемінде жәрдемақыны жалған түрде талап ету арқылы алдаудың 21 қылмысы бойынша кінәлі деп танылды және тағы төрт айыптан ақталды. Сот судьясы Ричард Прайс оған күтуге болатын бас бостандығынан айыру жазасын ескертті, бірақ Mote британдық және дипломатиялық паспорттарын тапсыру шартымен, сондай-ақ 50 000 фунт стерлинг көлемінде кепілдік берген жағдайда босатылды. 31 тамызда ол Батыс Сассекс округындағы Форд ашық түрмесінде тоғыз айға бас бостандығынан айырылды. Жаза кесімі барысында судья Прайс Mote-ті "шын мәнінде адал емес адам" деп атап, ол "мұқият жоспарланған алдау схемасын" іске асырды және "өзінің ізін жасыру үшін көп еңбек етті" деді, сондай-ақ "[осы іс сізді қиратты деудің өзі жеткіліксіз, бұл трагедия" деп қосты. Mote-тің қорғаушысы оның клиентін Уолтер Митти кейіпкері ретінде сипаттап, жазаның "үлкен құлдырау" екенін мойындады.

Шағым

Моте Портсмут Корольдік сотының шешіміне апелляциялық сотқа екі негізгі мәселе бойынша шағымданды. Біріншіден, ол Еуропалық Әділет сотына Еуропарламент депутаты ретіндегі иммунитетін сақтау үшін үндеу жасаған және Корольдік соттың оның шешімін күтіп, істі тоқтатпауы процестің дұрыс пайдаланылмауы болып табылады. Екіншіден, қазылар алқасы оны 21 факті бойынша алаяқтық жасады деп айыптаған, ал 4 факті бойынша кінәлі емес деп таныған, бұл жағдай қайшылық тудырды. Өз шешімін оқып, Лорд-бас судья, Уорт Матраверстің Лорды Филипс, Портсмут Корольдік сотының Еуропалық Әділет сотының шешімін күту қажеттігі болмағанын дұрыс шешкенін мәлімдеді, сондай-ақ, Еуропалық Әділет сотының соңғы шешімі Еуропалық Парламенттің шешімінен ерекшеленуінің ықтималы төмен екенін атап өтті. Алайда, апелляцияның екінші негізі бойынша Сот алаяқтыққа қатысты бір айыпты – хабарлама жібермеуді жоққа шығарды. 2008 жылғы 15 қазанда Еуропалық Әділет соты шешім шығарды. Моте Еуропалық Парламенттің Еуропалық қауымдастықтарының артықшылықтары мен иммунитеті туралы хаттаманың 8-бабын дұрыс түсінбегенін, Парламенттің оның алаяқтық қылмысы бойынша айыпталу негіздері туралы пікір білдірмеуі керек екенін және оның иммунитетін жою туралы шешімнің "негізсіз және пропорционалды емес" екенін, жеткіліксіз дәлелденгенін және ол ұсынған фактілер мен аргументтерді толық қарастырмай қабылданғанын айтты. Сот осы аргументтердің барлығын қабылдамады және оны Парламенттің сот шығындарын төлеуге міндеттеді.

Жеңiлiктердi қайтару

Чичестер аудандық кеңесінің Мотеге артық жәрдемақы төленгенін анықтаған шешіміне қатысты Моте әлеуметтік қамсыздандыру апелляциялық трибуналына шағымданған. Моте қылмыстық ісі бойынша Король сотына жіберілген кезде шағымдар қаралып жатқан болатын, және олар 2004 жылғы 3 қыркүйекте қаралды, бірақ Моте қатыспады. Трибунал шағымдарды қабылдамады, ал Моте әлеуметтік қамсыздандыру комиссияларына шағым түсірді, олар оның арызын 2006 жылғы 20 шілдеде қабылдамады. Апелляциялық сот тағы бір шағымды қарауға келісті, және Моте әлеуметтік қамсыздандыру апелляциялық трибуналы оның қылмыстық ісінің нәтижесін күтіп, істі кейінге қалдыруы керек деп мәлімдеді. Сот бұл ұсынысты қабылдамады, іс жүргізуді жалғастыру Мотедің адам құқықтарын бұзуға жатпайды деп шешті. Осы шешімнің нәтижесінде Моте бұрмаланған жәрдемақының 67 000 фунтын қайтаруға міндетті болды.

Заңның өзгеруіне түрткі

Сара Людфорд, Еуропалық парламент депутаты, Моте ісінен кейін британ үкіметінен заңды өзгертуді талап етті, Еуропалық парламенттің бұл іске араласуға мүмкіндігі болмағанын, себебі Мотедің Еуропалық парламент депутаты болу құқығы тек Ұлыбритания заңымен реттелетінін мәлімдеді. Ол "Еуропалық парламент депутаттары Моте мырзаны қызметтен шеттетуге біздің бейшаралығымызға терең алаңдауда" деген пікірін білдірді. Парламенттің төменгі палатасының басшысы Харриет Харман бұл алаңдаушылықты бөлісіп, "заңнаманы қайта қарау мүмкіндіктерін зерттеу жолдары туралы пікірталас жүргізіп жатырмыз" деді, сондай-ақ "[мұның] мақсаты болашақта түрмеде отырған депутаттар мен Еуропалық парламент депутаттарының жалақысы, олардың қызметтік міндеттерін толық орындамауына байланысты төленбеуін қамтамасыз ету болады" деп қосты.

Шығынды мошенниктен айыру

2015 жылы британдық сот Мотті Еуропалық парламенттен шамамен 500 000 фунт стерлингтің шығыстарын алаяқтық жолмен алғаны үшін бес жылға түрмеге жапты.