Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үнді математигі (1813–1870)
Indian mathematician (1813–1870)
Радханат Сикдар (бенгал тілінде: রাধানাথ শিকদার; 5 қазан 1813 – 17 мамыр 1870) – Эверест тауының биіктігін есептеуімен әйгілі үнді математигі. Ол 1852 жылы Эверест тауының биіктігін есептеген алғашқы адам.
Radhanath Sikdar (Bengali: রাধানাথ শিকদার; 5 October 1813 – 17 May 1870) was an Indian mathematician who is best known for calculating the height of Mount Everest. He was the first person to calculate the height of Mount Everest, in 1852.
Үлкен тригонометриялық зерттеу
1831 жылы Үндістанның бас геодезисі Джордж Эверест, Ұлы тригонометриялық зерттеудің бір бөлігі болуы үшін сфералық тригонометрия саласында маманданған математик іздеді. 1832 жылы Эвересттің басшылығымен "үшбұрыш" зерттеуінің бойлық қатары Орталық Үндістанның Сиронджінен Бенгалияның Калькуттасына дейін аяқталды. Эверест Калькуттаның картасын жасаумен айналысып жүргенде математик іздеуді бастады, көп ұзамай Джон Тайтлер, қазіргі Президенттік колледж деп аталатын индус колледжінің математика профессоры, 19 жасар шәкірті Радханат Сикдарды ұсынды. 1824 жылдан бері колледж студенті болған Радханат Исаак Ньютонның «Principia» еңбегін оқыған алғашқы үндістердің бірі болды, ал 1832 жылға қарай Евклидтің «Элементтері», Томас Джефсонның «Флюксия» және Виндхаустың «Аналитикалық геометрия және астрономия» кітабын оқып бітірген. Осы беделді еңбектерден шабыт алып, ол екі шеңберге ортақ жанасушы сызудың жаңа әдісін ойлап тапты, ол кезде ол әлі жасөспірім еді. Радханаттың пәніне деген біліктілігіне күмән болған жоқ, ол 1831 жылдың 19 желтоқсанында GTS-те айлық 30 рупий жалақымен «компьютер» ретінде жұмысқа орналасты. Көп ұзамай ол Дехрадунға жақын Сиронджға жіберілді. Радханатпен бірге тағы жеті бенгалдық «компьютер» жұмыс істесе де, ол математикадағы жоғары шеберлігін көрсетіп, Эвересттің сүйікті әріптесіне айналды. Оған дейін ол басқа бөлімге ауысуын тоқтатты. Радханаттың міндеті – геодезиялық зерттеулер жүргізу, яғни Жердің кеңістіктегі геометриялық пішіні мен гравитациялық өрісін зерттеу болды. Ол бұл факторларды дәл өлшеу үшін белгіленген әдістерді ғана қолданбады, сонымен қатар өзіндік әдістерін ойлап тапты. Джордж Эверест 1843 жылы зейнетке шықты, оның орнын полковник Эндрю Скотт Воуг басты. Сегіз жыл өткен соң, 1851 жылы Радханат Бас компьютер лауазымына көтеріліп, Калькуттаға ауыстырылды. Мұнда ол Метеорологиялық бөлімнің басшысы да болды. Полковник Воугтың бұйрығымен Радханат таулардың биіктігін өлшеуге кірісті. Эверест тауын еш көрмеген математик 1852 жылы әлемдегі ең биік тау деп саналған Канченджанганың іс жүзінде олай емес екенін анықтады. Ол Эверест тауы туралы алты бақылаудан алынған деректерді жинақтап, оның әлемдегі ең биік тау екеніне көз жеткізді. Солтүстік бақылауларды есептеу кезінде Радханат XV шыңының биіктігін дәл 29 000 фут (8839 м) деп есептеді, бірақ Воуг Сикдардың көрсеткіші дөңгеленген сан болып қабылдануынан қорқып, оған тағы екі фут қосты. Ол бұл туралы 1856 жылдың наурыз айында ресми түрде жариялады, ал 1955 жылға дейін Үндістандық зерттеушілер оны 29 029 фут немесе 8848 метр деп қайта есептегенге дейін Эверест тауының биіктігі осылай сақталды. Технологиялық жетістіктер, мыңдаған альпинистердің деректері және саммитқа жетудің әртүрлі жолдарының табылуы Эверест тауының биіктігін дәлірек есептеуге мүмкіндік берді – бұл тау жыл сайын 4 мм-ге өсіп, әр жыл сайын солтүстік-шығысқа қарай жылжиды.
In 1831, George Everest, the Surveyor General of India, was in the pursuit of a mathematician who had specialised in Spherical Trigonometry, so that they could be a part of the Great Trigonometric Survey. In 1832, under the leadership of Everest, the longitudinal series of the "triangle" survey was completed from Sironj in Central India to Calcutta in Bengal. While still working on mapping Calcutta, Bengal, Everest had begun his search for a mathematician, and soon enough, John Tytler, a professor of Mathematics at the Hindu College, now known as the Presidency College, recommended his 19 year old pupil, Radhanath Sikdar. Radhanath, a student of the college since 1824, was one of the first two Indians to read Isaac Newton's Principia and by 1832; he had studied Euclid's Elements, Thomas Jephson's Fluxion and Analytical Geometry and Astronomy by Windhouse. Taking inspiration from these prestigious papers, he devised a new method to draw a common tangent to two circles, when he was just a teenager. There was little doubt about Radhanath's proficiency in his subject, and he secured the job at the GTS on 19 December 1831 as a "computer" at a salary of thirty rupees per month. Soon he was sent to Sironj near Dehradun. Even as seven other Bengali ‘computers’ worked alongside him, Radhanath soon showed his superior skills in mathematics and became Everest’s favourite colleague. So much so, that he once stopped his transfer to another department. Radhanath’s job was to carry geodetic surveys—the study of the earth’s geometric shape orientation in space and gravitational field. He did not just use the established methods but invented his own to accurately measure these factors. George Everest retired in 1843 and was succeeded by Colonel Andrew Scott Waugh. Eight years later, in 1851, Radhanath was promoted to the position of Chief Computer and transferred to Calcutta. Here, he was also a superintendent for the Meteorological Department. At the order of Colonel Waugh, Radhanath started measuring the height of mountains. The brilliant mathematician, who had perhaps never seen Mount Everest, discovered in 1852 that Kangchenjunga, which was considered to be the tallest in the world, wasn’t really so. Compiling data about Mount Everest from six observations, he eventually came to the conclusion that it was the tallest in the world. It was during the computations of the northeastern observations that Radhanath had calculated the height of Peak XV at exactly 29,000 ft (8839 m), but Waugh added an arbitrary two feet because he was afraid that the Sikdar’s figure would be considered a rounded number rather than an accurate one. He officially announced this finding in March 1856, and this remained the height of Mount Everest till an Indian survey re calculated it to be 29,029 ft or 8848 m in 1955. Technological advancements, data from the thousands of climbers, and the discovery of different routes to the summit all have led to a more accurate calculation of the height of Mount Everest—a peak that grows at the rate of 4 mm every year and whose summit is slowly moving northeastwards each passing year.
Басқалар
Эверест пен Уо оның ерекше математикалық қабілеттерін жоғары бағалағанмен, оның отарлық әкімшілікпен қарым-қатынасы тым жақсы болмаған. Екі нақты жағдай тіркелген. 1851 жылы Сауалнама департаменті "Сервеу нұсқаулығын" (ред. Капитан Х. Л. Туллиер және капитан Ф. Смит) жариялады. Нұсқаулыққа жазылған алғы сөзde, оның техникалық және математикалық тарауларын Бабу Радханат Сикдар жазғаны айтылған. Бұл нұсқаулық сауалнамашыларға зор пайда келтірді. Дегенмен, 1875 жылы (яғни Сикдар қайтыс болғаннан кейін) жарық көрген үшінші басылымда бұл алғы сөз болмады, осылайша Сикдардың есімді қалдырған еңбегі мойындалмады. Бұл жағдайды британдық сауалнамашылардың бір бөлігі айыптады. 1876 жылы "Индия досы" газеті бұл оқиғаны "өлгендерді тонау" деп атады. Сондай-ақ, 1843 жылы Сикдар сауалнама департаменті қызметкерлерін заңсыз пайдалануға қарсы күшті наразылық білдіргені үшін 200 рупия айып төлегені туралы мәлімет бар. Бұл жағдай Рамгопал Гош редакторы болған "Бенгалдық көрермен" газетінде егжей-тегжейлі сипатталған.
It appears that while Everest and Waugh both extolled him for his exceptional mathematical abilities, his relations with the colonial administration were far from cordial. Two specific instances are on record. In 1851 a Survey Manual (eds. Capt. H. L. Thullier and Capt. F. Smyth) was published by the Survey Department. The preface to the Manual mentions that the more technical and mathematical chapters of the Manual were written by Babu Radhanath Sikdar. The Manual proved to be immensely useful to surveyors. However, the third edition, published in 1875 (i. e., after Sikdar's death) did not contain that preface, so that Sikdar's memorable contribution was de recognized. The incident was condemned by a section of British surveyors. The paper Friend of India in 1876 called it 'robbery of the dead'. It is also on record that Sikdar was fined a sum of 200 rupees in 1843 for having vehemently protested against the unlawful exploitation of survey department workers by the Magistrate Vansittart. The incident was reported in detail in The Bengal Spectator edited by Ramgopal Ghosh.
Өлім
1870 жылы 17 мамырда Чандрнагорда қайтыс болып, Әулие Жүрек зиратында жерленді.
He died on 17 May 1870 at Chandernagore and was interred at the Sacred Heart Cemetery.
Тану
Сикдардың математикалық генийлігін мойындап, Германия философиялық қоғамының Бавариядағы табиғаттану ғылымы бөлімі 1864 жылы, оның зейнетке шығуынан екі жыл өткен соң, Радханат Сикдарды корреспондент-мүше етіп қабылдады. Үндістан Үкіметінің Пошта департаменті 2004 жылдың 27 маусымында 1802 жылдың 10 сәуірінде Үндістанның Ченнаи қаласында Ұлы тригонометриялық сараптаманың құрылғанын еске алу үшін пошта маркасын шығарды. Маркаларда Радханат Сикдар және Наин Сингх, қоғамға маңызды үлес қосқан екі тұлға бейнеленген.
In recognition of Sikdar's mathematical genius, German Philosophical Society's Bavaria branch of Natural Science made Radhanath Sikdar a Corresponding Member in 1864, two years after his retirement. The Department of Posts, Government of India, launched a postal stamp on 27 June 2004, commemorating the establishment of the Great Trigonometric Survey in Chennai, India on 10 April 1802. The stamps feature Radhanath Sikdar and Nain Singh, two significant contributors to society.