Кіріспе

1931 жылы түсірілген «À nous la liberté» фильмі, кейде «À nous la liberté!» деп те жазылады (ағылшын тілінде: «Freedom Forever» немесе «Freedom for Us») – Рене Клердің режиссерлік жұмысымен түсірілген 1931 жылғы француздық музыкалық фильм. Жорж Аурик жазған музыкасымен, бұл фильм Клердің басқа ерте туындыларына қарағанда көбірек музыкалық номерлерді қамтиды. Дыбысты пайдалануы және «Оскар» сыйлығына ұсынылған көркемдік безендірісі үшін мақтаған фильм Клердің «ең үлкен жетістігі» деп есептеледі.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Француз түрмесінің тұтқындары ұзын үстелдің жанында ағаштан ойыншық аттар жасайды. Эмиль, тұтқындардың бірі, досы Луидің ілгек пішіндес құрал ұрлап алуы үшін күзетшінің назарын аударады. Сол түні екеуі түрмеден қашып шығады. Луи ілмекке байланған арқанды қолданып, нысанның ішкі қабырғасынан көтеріледі, бірақ Эмиль оның артынан еруге тырысқанда байқалып қалады. Эмиль Луиге арқанды лақтырып, жүгіруді айтады. Көптеген күзетшілер Эмильді қуады, ал Луи сыртқы қабырғаға көтеріледі. Луи қорқып, жолға түсіп, велосипедшінің соқтығысына ұшырайды. Ол жігіттің велосипедімен жүріп жарысқа қатысып жеңіске жетеді. Кейіннен ол кішкентай дүкенді ұрлағанын жасырып, иесі үйден кеткен кезде өзін шабуылдағандай көрсету арқылы жасырады. Луи кедей пластинка сатушысы болып бастайды, бірақ кейіннен жақсы киінген және әдепті граммофон шығаратын компанияның басшысы болады. Зауыт өте тиімді жұмыс істейді, жұмысшылар қатаң шебердің бақылауында конвейерде, Луи қашып шыққан түрмеге ұқсас ортада еңбек етеді. Зауыттың артындағы далада Эмиль (көрінеді, түрмеден босатылған) шөпте ұйықтап оянады. Күн жарқырап, гүлдер оған ән шырқайды, бірақ екі полицей келіп, оны қаңғыбас айыбымен ұстайды. Ол түрме жасығынан музыка естиді және көшедегі пәтерде терезесіне гүлдер іліп, ән айтып тұрғандай көрінетін әйелді көреді. Эмиль енді түрмеде отыруды қаламай, түрме терезесінен асылуға тырысады, бірақ табан босап, керісінше қашып кетеді. Гүлге толы терезесінің астында Эмиль әнді тыңдап тұрады, ол аяқталып үнсіздікке толады, бұл оған граммофоннан ойналғанын білдіреді. Ол бұрылып, көшеде Жаннаның жанында тұрған әйелді көріп, сәлемдесуге барады, бірақ оның ағасы Эмильді тепкілеп, алып кетеді. Дүкенші Эмильді күлдіреді, екеуі дауласады, бұл Жаннаның ағасын қысқа уақытқа алаңдатып, Жанна жігіті Полмен кездесуге мүмкіндік береді. Эмиль дүкеншіден аман қалу үшін Луидің зауытындағы жаңа жұмысқа қабылданғандардың кезектеріне тұрады. Ол кетпекші болғанда Жаннаның сол жерде хатшы болып жұмыс істейтінін біледі, сондықтан ол қалады. Конвейерде Эмиль тез артта қалып, кедергі келтіреді. Жанна шебердің мақтандыруынан қашу үшін зауыт еденіне түседі, ал Эмиль онымен сөйлесуге барады. Ол орамалын түсіріп, оған қайтарып беруге үлкермейді, өйткені шебер тәртіпті қалпына келтіруге тырысады. Конвейер қайта іске қосылады және Эмиль жұмысынан алынады. Жаннаның орамалы терезеден лақтырылып, Эмиль оны іздеп барады, шебер мен зауыт күзетшілерінің саны артып барады, бірақ қуу Луи өтіп бара жатқанда тоқтайды, барлығы назар аударады. Луи Эмильді танымағандай көрінеді, бірақ жеке сөйлесуге келіседі. Луидің кеңсесінде Луи Эмильге тапаншаны бағыттап, кейін оған олардың бір-бірін қалай танитынын жасыра отырып, жоғалып кету үшін ақша ұсынады. Эмиль досына ақша беруден бас тартады және терезеден Жаннаны көреді. Ол оның орамалын қайтарып бергісі келеді, бірақ Луи оны тоқтатады, нәтижесінде Эмильдің білегін кесіп алады. Луи жараны орамалымен емдегенде, олар түрмеден қашқанда да осылай істегенін еске алады, олардың достығы қайта жанданады. Эмильдің қайта пайда болуы Луидің көңілін көтеріп, сергітеді. Әсем кешкі ас партиясы қонақтарға десерт құйып берген официанттың кінәсінен емес, Эмиль мен Луи жағдайға күлгеннен кейін бұзылады, достары Луидің үлкен портретіне заттар лақтырып, мас болады. Таңертең Эмильді, содан кейін Луиді түрмеде олармен бірге отырған адам көреді. Эмиль отырысты үзіп тастағанда, Луи ашуланып, Эмильдің зауытта болуын қаламайтынын айтады, бірақ Эмиль өзі ғашық екенін айтқанда, ол жұмсарады. Луи Жаннаның жеке іс қағаздарын қарап, оның ағасы зауытта бухгалтер екенін біледі, сондықтан ол жігітке досы Жаннамен үйленгісі келетінін айтады. Қызының бай адаммен үйленуіне қуанған ағасы Эмиль мен Жаннаның кездесуін ұйымдастырады, бірақ Жанна бірнеше сөз айтпаған ер адаммен үйленуге бақытсыз. Луидің сарайында бір топ ер адамдар оны қарсы алады, олардың бірі - сол күні таңертең оны көрген бұрынғы тұтқын, егер ол өз мәртебесі мен байлығын бөлісуге келіспесе, Луидің қылмыстық өткенін әшкерелеумен қорқытады. Осы уақытта Эмиль мен Жанна, оның ағасының қадағалауымен, бейнет залында ыңғайсыз үнсіздікте отырады. Пол наразылықпен қарап, кездесуін тастап кетеді. Жанна оларды қуалайды және Эмильмен жалғыз қалады, ол оны сүюге тырысады. Ол оның құшағынан ақырын шығып, Полді табады, оның кездесушісі оның оған қызығушылық танытпауынан кейін тастап кеткен. Эмиль айналып, Жаннамен Полді көреді, оның қанағаттанбағандығын түсінеді. Кездесуден кейін Эмиль Жаннаның пәтерінің терезесіне көз тігіп, оның Полге шаттықпен қош келіп тұрғанын көреді. Ол қашып шыққан түрмесінің жанында екенін түсінеді, сол кезде екі полицей оған не істеп жүргенін сұрайды, сондықтан ол қашып кетеді. Олар оны зауытқа дейін қуалайды, онда Луи қарақшыларды сейфке қамап, ақшасын тазалап жатыр. Луи полицейлер мен күзетшілерге ешкімді көрмегенін айтады, бірақ өкінішке орай, Эмиль жасырынуға тырысқанда қарақшыларды босатып алады. Қуу басталады, оның барысында бұрынғы тұтқын Луидің ақшасымен толған чемоданын ұрлай алады. Эмиль қашып құтылады, бірақ қарақшылардың барлығы ұсталады. Бәріне белгілі болмаған бұрынғы тұтқын, ұсталғанда ақшамен толған чемоданды шатырға қалдырған. Полиция қарақшылардың Луидің қашқан қылмыскер екенін айтуын тыңдамаса да, Луи олардың оны ұстауы тек уақыт мәселесі екенін біледі. Келесі күні Луи жаңа зауыттың ашылу салтанатында сөз сөйлейді, ол толығымен автоматтандырылатын болады. Ол көрермендер арасында полицейді байқап, граммофон компаниясындағы жұмысын аяқтағанын және зауыттарын қызметкерлеріне сыйға тартатынын жариялайды. Жеңіл жел ақшаны шатырдан ұшырып жібереді, көрермендер оны қуады. Луи полицейлерден жасыру үшін осы мүмкіндікті пайдаланады. Зауыт өзі жұмыс істеп тұрғандықтан, қызметкерлер, соның ішінде Жанна мен Пол, бос уақыттарын көңіл көтерумен өткізеді. Алайда Эмиль мен Луи енді ақша сұрап ән шырқап, жаяу саяхаттап жүр. Сәнді машина өтіп бара жатқанда, Луи бұрынғы өмірін еске алады, Эмиль оны семіздігінен тепкілеп, екеуі де жолмен қуанышпен кетеді.

Өндіріс

"Сөзсіз үйлер" (1930) және "Миллион" (1931) атты алғашқы екі дыбысты фильмімен қатар, "Бізге еркіндік" фильмінде Клэр дыбысты фильмнің мүмкіндіктерін зерттеуін жалғастырады. Бір сәтте гүлдің суреті, көзге көрінбейтін дауыспен бірігіп, көрерменді гүл ән салып жатыр деген ойға жетелейді. Осы қабылдағаннан кейін, Эмил түрме терезесінен қарағанда гүлдер хоры ән салып тұрғанын көреді. Ол оқиғаны баяндайтындай, Клэр шындықты ақырындап және икемді жолмен ашады, осылайша комедия мен сатира тудырады; осы жағдайда, ең алдымен гүлдер ән шырқап жатыр, содан кейін Жанна ән салып жатыр деген ой келтіреді, бірақ шындығында бұл фонограф – ол тоқтағанда ғана білінеді. Эмил Луимен қайта кездескенде дыбыстық флешбек пайда болады, ал ұсақ даудың нәтижесінде Эмил жараланады. Луи жараны таңғанда, саундтректе тұтқындардың музыкасыз қадамдары естіледі (олар ағаш келіш киген). Көптеген дыбыстық эффекттер табиғи дыбыс емес, Ауриктің музыкалық қосымшасы арқылы жасалады. Фонограф фабрикасында конвейерлік өндірістің "дыбысы" музыкалық түрде бейнеленген (ксилофон және басқа да аспаптар қолданылған). Тағы да бірнеше эпизодтар бар, мысалы, Луи Жанна мен оның інісінің суреттерін алу үшін нөмірлерді теріп жатқанда, музыка ғана қосымша дыбыс ретінде беріледі.

Тақырыптар

Фильм өнеркәсіптегі еңбек жағдайларын түрмеде болумен көп ерекшеленбейтіндей бейнелейді, осы арқылы қоғамды сынға алады. DVD Verdict журналынан Барри Максвелл мынаны қосады: фильмде "көне француз саясаткері әділеттік, бостандық және патриотизм туралы сөз сөйлеп жатқанда, көрермендері ұзақ бұрын қызығушылықтарын жоғалтып, қалтасынан төгілген ақшаны қууға асығысқанда, Францияның айналасында болып жатқандарға немқұрайлы екені көрсетілген". Сынаушы Майкл Аткинсон фильмді "Сталиндік режимді де, өнеркәсіптік адамгершіліктен айыруды да тікелей мойын бұрушы (Либерте әлемі екеуінің де үйлесімді қосылуы)" деп қарастырады және "Клэрдің фильмі тек қана анархистік бостандық принципін қастерлейді" деп мәлімдейді. The New York Times газетінен Мордаунт Холл оның юморы "ой қозғауға жетелейді" деген пікірді білдірді және "түрмедегі де, фабрикадағы да сахналардың тапқырлықпен жасалған декорацияларын" жоғары бағалады. Өндірістің бұл аспектісі ерекше мұқият жасалған, әр детальге ең көп назар аударылған.

Чаплин туралы дау

Фильм Чарли Чаплиннің "Заманауи заман" (1936) фильмі жарық көргеннен кейін дауға тартылды, ол конвейерлік лентадағы әзіл-қалжыңдар сияқты осы фильммен бірқатар ұқсастықтарды көрсетті. Соңында, екі тарап сотқа жүгірудің орнына келісімге келді, бірақ бүкіл оқиға шамамен он жылға созылды. Чаплин "Ас-Солтания" фильмін өзі көрмегенін, оның студиясындағылардың да көрмегенін мәлімдеді. Рене Клер өзі бұл іске қатыспады, тіпті оған ұялды, себебі ол Чаплинге зор құрметпен қарады және барлық кинорежиссерлер оған қарызды екенін айтты. Ол бірнеше рет өзінің фильмдерінің бірі Чаплинге шабыт берсе, оны үлкен мәртебе деп санайтынын жеткізді.

Қазіргі заманғы қабылдау

Rotten Tomatoes шолулар жинағышы À nous la liberté фильміне 18 шолу негізінде 100% мақұлдау бергенін, орташа бағасы 8.3/10 екенін хабарлады. Джонатан Розенбаум фильмнің "пролетариаттық сюжеті (екі сотталған адам бостандыққа шығады, біреуі саяхатшыға айналады, екіншісі фонограф фабрикасын иеленеді) оны осы кезеңнің ең жақсы туындысы етеді" деп жазды. Майкл Аткинсон оны Клердің "ең әдемі және лирикалық фильмі" деп атап, бұл туынды "формальды шеберлікпен, жабайы дыбыстармен [ ] және хореографиялық қимылдармен толы, тіпті жылдар өте келе көне арманға айналды" деді. The Routledge Encyclopedia of Films кітабында À nous la liberté "дыбыстың шеберлікпен қолданылуы және өндіріс дизайнының жаңашылдығы" үшін кинокомедияның маңызды кезеңі ретінде сипатталған, сонымен қатар бұл туынды модернизацияны сатиралық тұрғыдан бейнелеуде Жак Тати фильмдерін алдын ала болжаған жұмыс деп аталады.