Кіріспе
Нью-Йорк штатындағы адам жасаған су жолы, АҚШ.
Ченанго каналы – АҚШ-тың орталық бөлігіндегі, Сусквехана өзенін Эри каналымен байланыстырған, жылға арнасымен жүретін канал. 19 ғасырдың ортасында салынған және пайдаланылған, оның ұзындығы 97 мильді құрады. Көп бөлігінде Ченанго өзенімен және Нью-Йорк штатының 12-ші бағытымен Бингемтоннан оңтүстікке, Утикаға дейін созылды. 1834 жылдан 1878 жылға дейін жұмыс істеді және солтүстік-шығыс АҚШ-тың су көлігі жүйесінде маңызды роль атқарды, бірақ аймақтың дамыған теміржол желісімен ығыстырылды.
Құрылыс
Каналды алғаш рет 1824 жылы Нью-Йорк заң шығарушы органында Эри каналын салу кезінде ұсынды, бұл Ченеango алқабындағы жергілікті көшбасшылардың лоббилеуімен байланысты болды. Ол 1833 жылы заң шығарушы органмен бекітіліп, 1836 жылдың қазанында аяқталды. Жалпы құны 2,5 миллион долларға жетті, бұл бастапқы қаражаттан шамамен екі есе көп. 1833 жылы Оксфорд қаласында (Нью-Йорк) каналды мақұлдағандығына орай үлкен кеш өткізілді. Ұлы американдық инженер Джон Б. Джервис жобаның бас инженері болып тағайындалды және оның жобалауына көмектесті. Бұл АҚШ-та кеңінен каналдар салу дәуірі болды, ол АҚШ-тың шығысында маңызды көлік желісін қамтамасыз ету үшін ағылшын үлгісі бойынша жүзеге асырылды. Қазба жұмыстары 1834 жылы басталды және оны көбінесе ирланд және шотланд иммигранттары қолмен, қашау және балтамен, тастарды қиратып, батпақтардан өтіп жүріп жүзеге асырды. Оларға айына 11 доллар төленді, бұл сол кездегі қарапайым жұмысшының жалақысынан үш есе жоғары еді. Білікті жұмысшылар аяқталған Эри каналы жобасынан келді және өгіздер мен есектерімен жануар күшін пайдаланатын тапқырлықпен жасалған түбір тарту машинасы сияқты жаңа өнертабыстарды әкелді. Жұмысшылар үшін маршрут бойында жұмыс лагерлері құрылды, және әрбір лагерде 500-ге дейін адам тұрды. Канал 1836 жылдың қазанында ашылды және "штаттағы ең жақсы салынған канал" деп жарияланды. Ченеango каналының жоғарғы ені 42 фут, төменгі ені 26 фут, ал орташа тереңдігі 4 фут болды. Онда 116 шлюз, 11 шлюз үйі, 12 бөгет, 19 су құбыры, 52 дренаж құбыры, 56 жол көпірі, 106 шаруашылық көпірі, 53 қоректендіру көпірі және 21 артық су тоқтату құрылысы болды. Ченеango ерекшелігі – ол АҚШ-тағы алғашқы су қоймасымен қамтамасыз етілген канал болды. Бұл жобада су қоймалары құрылды және каналдың ең жоғары деңгейіне су жеткізу үшін қоректендіру каналдары қазылды. Бұл бұрын Еуропада жасалған, бірақ АҚШ-та сынақтан өтпеген еді. Бұл жоба 706 фут көтерілумен шамамен 23 миль су жолын Буквиллдегі ең жоғары деңгейге жеткізіп, содан кейін Бингемтондағы Сускеханна өзеніне 303 фут төмен түсуі керек болды. Елде тек бір инженерлік мектеп болған кезде (Ренсселер политехникалық институты (1824)) және гидрология әлі ғылыми сала ретінде қалыптаспаған кезде Джервис және оның командасы сол кездегі ең жақсы деп саналатын күрделі су жолын жобалай алды.
Жүйе
Эри каналының басты артериясы 1817 және 1825 жылдар аралығында салынды және Буффалодағы Ұлы көлдерге қосылатын АҚШ-тың орталық-батысына су жолының маңызды байланысын қамтамасыз етті. Ол Ұлы көлдерді Гудзон өзенімен, содан Нью-Йорк қаласының портымен жалғастырды. Эри каналы Нью-Йорктің ерекше топографиялық жағдайларын пайдаланды, ол Апалачи тауларындағы жалғыз үзілісті қамтамасыз етті – бұл Атлантика жағалауынан Ұлы көлдерге дейін шығыстан батысқа қарай жүзуге мүмкіндік берді. Канал жүйесі Нью-Йорк штатына бәсекелестік артықшылық берді, Нью-Йорк қаласының халықаралық сауда орталығы ретінде дамуына көмектесті және Буффалоның 1820 жылы 2000 тұрғынынан 1840 жылға қарай 18000-нан астам адамға дейін өсуіне жағдай жасады. Нью-Йорк порты Ұлы көлдер аймағындағы барлық штаттар үшін Атлантикалық портқа айналды. Осы маңызды байланыстың арқасында Нью-Йорк штаты Империя штаты деп аталды. Эри каналы АҚШ-тағы алғашқы ірі су құрылысы болып табылады. Ол жергілікті ортаны бұзбай, кең көлемде суды аударудың мүмкіндігін көрсетті. Канал Эри көлінің суын Нью-Йорк портының су ағысымен байланыстырды. Нью-Йорктегі барлық филиалдық каналдар осы үлгіге сәйкес салынды. Эри каналында, барлық филиалдық каналдардағы сияқты, су ағыны бірнеше мақсатқа қажет болды: әр көктемгі маусымның басында каналды толтыру; шлюздерге арналған су, яғни жоғарыдан төменгі деңгейге судың жоғалуы; каналдың жағалаулары арқылы сіңуден судың жоғалуы және өнеркәсіптік қуатты пайдалану үшін бұрылған су. Осының салдарынан, су тасқыны мен құрғақшылық Нью-Йорк каналдары үшін үнемі проблема болып келді. Ченанго каналы 1834 жылдан 1878 жылға дейін, әр жылдың сәуірінен қарашасына дейін жұмыс істеді. Каналдың ашылуы Бингемтоннан Олбаниге дейін кемемен жүзу уақытын тоғыз күннен төрт күнге дейін қысқартты және тауарларды тасымалдау құнын күрт төмендетті. Ол Бингемтон мен айналасындағы елді мекендерді су жолы арқылы Нью-Йорк портына және Ұлы көлдер аймағына жалғастыруға арналған. Ченанго каналының солтүстік ұшы Утикада, қазіргі N. Genesee Street және Эри каналының жанындағы кіру шлюзінде орналасқан; оңтүстік ұшы Бингемтонда, қазіргі Мемлекеттік және Сускеханна көшелерінің жанындағы бұрылу алабында болды. Бингемтон қаласындағы Стейт-стрит 1872 жылы каналдың трассасы бойынша салынды. Порт Дикинсон ауылы мен Порт Крейн және Пекспорт ауылдарының пайда болуы мен атаулары бағыт бойындағы аялдамалар болуымен байланысты. Ченанго каналының құрылысымен Порт Крейн, осы су жолының бойында орналасқандықтан, тез дамыды, бұл ауылда дүкендер, қонақүйлер, қайық сарайлары, жөндеу және құрғақ доктар салынды. 1837 жылдан бастап канал осы және басқа да оқшауланған аймақтарға кеме қатынасын қамтамасыз етті. Мысалы, 1840-1865 жылдары Порт Крейн ауылының өркендеуі ең жоғары деңгейге жетті. Жалпы, каналдың құрылысы Ченанго аңғарында кеңінен өндіріс және құрылыс ошағын тудырды. 1840 жылы басталған батысқа қарайғы кеңейтім, әдетте "Кеңейтім каналы" деп аталады. Кеңейтім Сускеханна өзенінің оңтүстік жағымен Весталға дейін батысқа қарай жалғасты. Ресми түрде Ченанго каналының кеңейтімі деп аталған ол "Пенсильвания каналы жүйесімен байланыс жасау және осылайша сол штаттың кең көмір кендеріне бару үшін" мақсатымен салынды. 18 сәуірде 1838 жылы Нью-Йорк заң шығарушы органы канал комиссарларына Ченанго каналының Бингемтондағы аяқталуынан бастап, Сускеханна аңғары бойымен Тиога Пойнтының жанындағы Пенсильванияның Солтүстік филиалының аяқталуына дейін суреттеу жұмыстарын жүргізуді тапсырды және осы жалғастырудың құнына есеп беруді тапсырды. Сондай-ақ ол Джункшн және Чемунг каналдары, Сенека көлі, Каюга және Сенека және Эри каналдары арқылы батыс Нью-Йоркпен байланысатын болады. Бастапқы жоспарда Ченанго каналы Эри каналын Пенсильвания каналымен байланыстыру көзделген. Бірақ штаттың оңтүстік бөлігіндегі және Пенсильванияның солтүстігіндегі байланыс каналдары толыққанды аяқталған жоқ және толыққанды жұмыс істемеді. Желінің қалған бөлігі аяқталмас бұрын бір бөлігі тозуға ұшырады. Сонымен қатар, бұл канал канал дәуірінің соңында басталды және желі аяқталмас бұрын дәуір аяқталды. Кеңейтім операциялық проблемалары бар жалғыз сегмент емес еді. Ченанго каналының да өз проблемалары болды. Ең бастысы, Ченанго компаниясы жиі өте жоғары жөндеу құнына байланысты тұрақты жөндеу жұмыстарын жүргізуде қиындықтарға тап болды. Шығыстағы көптеген канал желілері сияқты, олар да жұмыс істей бастады, олар көп мөлшерде қарызға батқан. Егер компания маусым бойы пайдаланушылар төлемінен жеткілікті пайда таппаса, жылды тапшылықпен аяқтайтын. Сондай-ақ, көптеген ұқсас каналдардағыдай, Ченангоның ең үлкен қатесі - олар бастапқыда ағаш шлюздерді пайдаланатын жүйе орнатты. Нью-Йорктің суық қыстарында және мұздау-еру циклдарында ағаш ұзаққа шыдамады. Бір бөлім жөнделгеннен кейін, екіншісі бұзылатын, және оларды іске қосу үшін көбінесе жеткілікті уақыт пен ақша болмайтын. Тұрғызылған бастапқы құрылымдар кезең-кезеңімен қайта салынды. Соңында және үлкен шығындармен, бұл процесс тас шлюздердің құрылысымен аяқталды.
was begun at the close of the canal era, and the era ended before the line could be completed. The extension was not the only segment with operational problems. The Chenango Canal had its problems, as well. Most significantly, the Chenango Co. had difficulty performing its regular maintenance due to the often prohibitively high repair costs. As with most canal lines in the East, they began operation carrying too much debt. If the company did not show a wide enough margin from the user fees during the season, they would end the year at a deficit. Also, as with many similar canals, the Chenango's greatest error was that they initially installed a system using wooden locks. With New York's frigid winters and freeze thaw cycles, the wood never held up for very long. As soon as one section had been repaired, another would give out, and it usually took more time and money than was available before they were all in operation. The original structures were incrementally all rebuilt. Ultimately and at great cost, the process culminated in the construction of stone locks.
Операция
Бәсекелестік жүк тасымалының бағасын төмен ұстады. Канал салынбастан бұрын, Бингхэмтоннан Олбаниге жүктерді арбамен тасымалдауға 9-13 күн кеткен, құны 100 фунтқа 1,25 доллар болған. Ал канал арқылы жүк тасымалы төрт күннен кем уақыт алатын және 100 фунтқа 0,25 доллар тұратын. Норвич пен Бингхэмтон арасында жүретін пакеттік желінің бағасының мысалы да бар. Бағасы әр адамға 1,50 доллар болды, сағат 6-да шығып, кешкі 6-дан 8-ге дейін жетіп келді. Ченанго каналында көптеген қайық түрлері жиі кездесетін, олардың ішінде пакеттік қайықтар, салдар, көлдік қайықтар және бульхедтер – жүк баржаларының аты, олар ең көп таралған қайықтар еді. Бульхедтің аты оның жуан және дөңгелек мұртынан шыққан. Олардың ені шамамен 4 метр, ал ұзындығы 25 метр болатын, кейде олар соншалықты ауыр жүкпен жүктелгендіктен, каналдың түбімен сүйреліп қалатын. Пакеттік қайықтар мен баржаларды ат немесе есектердің көмегімен сағатына 6 шақырым жылдамдықпен тартып жүргізер еді. Жолаушылар қайықтарын әдетте жылқылар тартатын, оларды әр 10 шақырым сайын ауыстыратын. Жүк баржаларын есектер тартатын, оларды әр 4-6 сағат сайын ауыстыратын. Әр баржада екі кабина болды: біреуі қайықты тартқан жануарларды, әдетте жылқыларды немесе есектерді ұстауға арналған, ал екіншісі капитан мен экипаждың, кейде бүкіл отбасының тұруына арналған. Пакеттік қайықтардың аттары "Мэдисон оф Солсвилл" (капитаны Бишоп) немесе "Фэр Плей" (капитаны Ван Слик) сияқты болды және кемінде үш адамнан тұратын экипажмен басқарылды. Әр қайықта малдарды бағыттап жүретін жүргізуші, қайықтың қозғалысын және бағытын басқаратын бастық және корма палубасындағы рульші болуы керек еді. Жолаушылар жоғарғы палубадағы орындықтарда отыратын. Қайық қалаға жақындағанда, экипаж "Төмен көпір!" деп айқайлап, барлығы көпірдің астына түсіп кетпеу үшін төменгі палубаға шегінетін.
Әсері
1837 жылғы 6 мамырда Утикадан Бингемтонға алғашқы пакеттік кеме, «Солсвиллдің көгершіні» келді, ол каналды ресми түрде ашты, және канал бағытындағы жаңа даму жылдам өркендеді. Бұл аймаққа жаңа қоныс аударушылар, қажетті жаңа тауарлар, сондай-ақ жергілікті аймаққа және одан сыртқа дайын өнімдерді тасымалдау мүмкіндігі келді. Каналдың оңтүстік жағында диірмендер мен фабрикалар бой көтерді, ал сауда дәлізі бойында дүкендер мен қонақүйлер ашылды. Сондай-ақ, D&H компаниясы өз қызметін канал компаниясы ретінде бастағаны да ерекше атап өтуге лайық. Оңтүстік және Орталық Нью-Йорктің экономикалық дамуын ынталандырғанына қарамастан, Ченанго каналы қаржылық сәттілікке жете алмады. Жылдар бойы бәсекелестік пен құлдырау, үнемі қаржылық шығындарға ұшырағаннан кейін, штат заң шығарушы органының шешімімен 1878 жылы Ченанго каналы жабылды – ашылғанына небәрі қырық жыл төрт ай өткен соң. Жер мен мүлік бөлініп, аукцион арқылы көбінесе сатылды. Кейбір мүліктер жеке тұлғаларға сатылды, ал кейбіреулері муниципалитеттерге берілді, қалғандары мемлекеттік меншікте қалды. Каналдың көп бөлігі кейін толтырылып, көбінесе, әсіресе қалалар мен тығыз қоныстанған аймақтарда асфальтталды. Дегенмен, каналдың кейбір шалғайдағы бөліктері жабылып, қараусыз қалды. Көптеген ірі қалалар мен штатымыздың барлығы теміржолдың жеңісінен пайда тапса, шағын ауылдар мен поселкелердің көпшілігі осы мүмкіндікті пайдалана алмады. Канал бойында орналасқан, бірақ теміржол желісіне кірмеген әрбір шағын елді мекен үшін, канал кеткен кезде өркендеу де онымен бірге кетіп қалды. Порт-Крэн және Пекспорт ауылдары бұған айқын мысал. 1900 жылдан кейін, сол кездегі жабық каналдың қалған бөлігі Гамильтон қаласы арқылы контрабанда тасымалдауға пайдаланғаны үшін танымал болды. Темікі, алкоголь (Тиынсыздық кезеңінде) және марихуана канал арқылы тасымалданды. Бұл қозғалысты бақылау үшін Нью-Йорк штатының шенеуніктері оның бағытында бақылау-тексеру бекетін салуға шешім қабылдады. Күтпегендей, 1900 жылдан 1930 жылға дейін бес миллион доллардан астам заңсыз тауар тәркіленді, бұл сол кездегі ең танымал су көлігімен тасымалдау операцияларының біріне айналды. 2023 жылғы деректер бойынша, Ливан көшесіндегі 37-ші үйдің артқы бөлмелерінде орналасқан «Ұн мен тұз кафесі» және Гамильтондағы Пайн көшесі мен У. Кендрик даңғылының бұрышындағы бекіністің қалдықтарын әлі де көруге болады. Пайн-стрит ғимараты кейіннен психиатриялық ауруханаға айналдырылды.
Бүгін
Көптеген жерлерде канал жолы көшелердің жол төсенішіне айналды, және оның жолын оны алмастырған жолдармен табуға болады. Бұларға Бингхэмтонның Мемлекеттік көшесі мен Чененго көшесі, Нью-Йорк маршруты 5, Нью-Йорк маршруты 8, Нью-Йорк маршруты 12 және Нью-Йорк маршруты 12B кіреді. Утикада канал төсегі Нью-Йорк 12B/12 жолының жанында немесе астында өтеді, және Стейт-стриттен батысқа қарай Эри каналына кіреді. Ескі каналдың бөліктері, тас су құбырлары, шлюздер және басқа да құрылымдар оның бағыты бойынша әлі де сақталған және бірнеше жерде көрінеді. Оларға мыналар жатады: Буквилл мен Солсвилл арасында; Гамильтон, Нью-Йорк қаласының жанында; Солтүстік Фентонның солтүстігінде және 32-ші округтің батысында; Шерберннің солтүстігінде, Нью-Йорк маршруты 12B-нің батысында, және Оксфорд ауылында, Канал көшесінде және Солтүстік Вашингтондағы порттың қалдықтарында. Суы бар жалғыз жер – қазір жойылған Пекспорт пен Канал жолындағы су құбырының жанындағы Вудман тоғайы арасындағы аймақ, Буквиллден кейін орналасқан, ол каналдың ең жоғары нүктесі болды. Бұл каналдың көптеген қалдықтары, сондай-ақ бастапқы жолдың көп бөлігі Google Earth арқылы көріледі немесе анықталады. Чененго каналының төсегі Утикада артерияның шығысында және Бёрстон жолының көпірінен оңтүстікке қарай жарты мильге дейін артериямен бірге жалғасады. Осы канал бөлігі арқылы Найл өзені ағып өтеді. Шлюздің тас құрылымы жақсы сақталған және оны осы жерде көруге болады. Дегенмен, сүйрейтін жол қазір бұталармен өсіп кеткен. Chenango Canal Summit Level – АҚШ-тың Нью-Йорк штатының Мэдисон округіндегі Буквилл маңында орналасқан ұлттық тарихи аудан. Аудан үш маңызды құрылымды қамтиды. Бұл 1834-1836 жылдар аралығында салынған Чененго каналының бес мильдік бөлігі. Бес мильдік ең жоғары бөлік сумен толтырылған, Нью-Йорк штатының канал корпорациясына тиесілі және Эри (Баржа) каналының сумен жабдықтау жүйесінің бөлігі ретінде, солтүстікке қарай 30 мильдей жерде пайдаланылады. Маңызды құрылымдарға канал призмасы және іргелес сүйрейтін жол, Чененгоны Орискани сағасы арқылы өткізген акведуктың қалған бөліктері және екі тас көпір тіректері жатады. Ол 2005 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енгізілді. Бұл – Утикадан Бингхэмтонға дейінгі жалпы канал және O&W теміржол дәліздерінің бойындағы түрлі жолдарды байланыстыруға бағытталған маңызды жоба. Оны Chenango Connections Corridor деп атап, аймақтың азаматтары қазір NYS Парктер, демалыс және тарихи сақтау кеңсесімен, NYS Canal Corporation және Parks & Trails New York қызметкерлерімен бірлесіп, HTHP бағдарламасының аясында үш округті және бірнеше ауылдар мен қалаларды қамтитын дәліздің жоспарын жасап, іске асыруда. Нью-Йорк штатының Брум округіндегі Чененго Форкс қаласындағы Чененго каналының призмасы мен 107-ші шлюз 2010 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіліміне қосылды.