Франсиско Камбо: Каталониялық өркендеушіл саясаткер және "Регионалистік Лига"ның негізқалаушысы
Francesc Cambó
Франческ Камбо: Каталония саяхатшысы, «Lliga Regionalista» партиясының негізін қалаушы, испан үкіметінде министр болған. Өнер мен мәдениетке қолдау көрсеткен.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Франческ Камбо и Батльль (; 2 қыркүйек 1876 – 30 сәуір 1947) – Каталониядан шыққан испан консервативті саясаткері, автономистік «Lliga Regionalista» партиясының негізін қалаушы және басшысы. Ол бірнеше испан үкіметінде министр болды. Ол көптеген өнер және мәдени жобаларды, әсіресе грек және латын классикалық мәтіндерін каталан тіліне аударуды қолдады.
Francesc Cambó i Batlle (; 2 September 1876 – 30 April 1947) was a conservative Spanish politician from Catalonia, founder and leader of the autonomist party Lliga Regionalista. He was a minister in several Spanish governments. He supported a number of artistic and cultural endeavours, especially, the translation of Greek and Latin classical texts to Catalan.
Өмірбаян
Франческ (Франсиско де Асис) Камбо и Батль, толық аты осылай болған, 1876 жылдың 2 қыркүйегінде Испанияның Каталония аймағындағы Baix Empordà комаркасындағы Вергес қаласында дүниеге келді.
Francesc (Francisco de Asís) Cambó y Batlle, as his full name was, was born in Verges in the comarca of Baix Empordà, Catalonia, Spain. on September 2, 1876.
Бисмарк немесе Боливар
Ол 20-шы ғасырдың Испаниясындағы бірінші үштен бірінде «жаңғырушы каталониялықтардың» ең ықпалды тұлғасы болды. Жастығынан бастап ол аймақтық ұйымдарда белсенділік танытты, олардың кейбіреулерін ол бірге құрды. 1901 жылы ол жаңа саяси партияны – Каталонияның аймақтық лигасы (Lliga Regionalista de Catalunya) құрды және сол жылы Барселона қаласының муниципалды кеңесшісі болып сайланды. Ол кезде Барселонаға ресми сапармен келген король Альфонсо XIII алдында сөйлеген сөзінде Камбо «каталониялық мәселені» шешу қажеттігін қорғады, бірақ «Испанияда» және, әрине, монархия шеңберінде, бұл оның партиялық қарсыластарының наразылығын тудырды (бұл «Күйген қала» фильмінде жақсы сипатталған). 1904 жылы каталониялық саяси қозғалыстың бөлінуіне байланысты Камбо, Энрик Прат де ла Рибамен бірге, каталониялық қозғалыстың консервативті бағытының даусыз көшбасшысы болды. 1906 жылы, Каталонияның барлық саяси және әлеуметтік топтарының қолдауымен, Камбо орталық үкімет бекіткен «сот билігі заңына» (Ley de Jurisdicciones) жауап ретінде «Каталониялық ынтымақтастық» (Solidaritat Catalana) қозғалысын ұйымдастырды. Сайлау платформасы ретінде бұл қозғалыс күрт өсіп, 1907 жылғы сайлауда Испания Парламентіне (Cortes) 41 депутатты сайлады. Осы саяси әлеуетімен Камбо испан саясатына үйлесімді консервативті жобаны қорғауға тырысты. Ол 1907 жылғы сайлау кампаниясы кезінде қарулы шабуылдан аман қалды, бірақ ұлтшыл және радикалды топтардың қатты сынауына ұшырады, ақырында бұл жоба 1908 жылғы сайлауда сәтсіздікке ұшырады. Дегенмен, парламенттегі орнында Камбо Мадридтегі үкімет саясатына каталониялық араласуды және өзінің аймағындағы күшті автономияны жақтауын жалғастырды. Мұндай саяси ұстанымдар оны Мадридте жасырын тәуелсіздікші, ал Барселонада – сатқын деп қарауға себеп болды. 1918 жылдың 10 желтоқсанындағы парламенттік пікірталас кезінде Нисело Алкала-Замора оған: «Сіз бір уақытта Каталонияның Симон Боливары мен Испанияның Бисмаркі бола алмайсыз» деген сөзді айтты. Камбо корольдің тапсыруымен екі рет Испания министрі болып тағайындалды, бұл үлкен саяси келісімдердің нәтижесінде Каталония өкілдеріне Министрлер кеңесінде орын берілді. 1918 жылы ол Даму және қоғамдық инвестициялар министрі (Ministerio de Fomento) болып тағайындалды, ал 1921 жылы – Қаржы министрі. Генерал Примо де Ривераның төңкерісінен кейін ол белсенді саясаттан шығып, бизнес және саяси ой-толғамдарды жариялауға көшті: Таяу Шығысқа қатысты көзқарастары, итальяндық фашизм туралы ойлары және жалпы алғанда, диктатуралар туралы. 1930 жылы ол «Татуласу үшін» («Per la Concòrdia») атты еңбегін жазды, онда Каталонияның монархиясы мен автономиясын келістіруге тырысты. Испания монархиясының құлауына әкелетін шиеленіске толы саяси ортада Камбо 1931 жылдың наурыз айында «Конституциялық орталық» атты жаңа партияны құрды, республикалық толқынды тоқтатуға үміттенді. 1932 жылы Екінші испан республикасы жарияланғаннан кейін Камбо Францияға көшіп, бірақ көп ұзамай оралды. 1933 жылдың ақпанында ол өзінің ескі партиясының атын өзгертті, енді ол «Каталония лигасы» (Liga Catalana) деп аталды, және сол жылдың қараша айында өткен сайлауда ол соңғы рет парламентке сайланды.
He was the most influential figure of the so called “regenerationist catalanism” in the first third of the 20th century Spain. Since his youth he was active in regionalist organizations, some of which he had co founded. In 1901 he founded a new political party, the Lliga Regionalista de Catalunya, being elected that same year as municipal councilor in the city of Barcelona. At that time, a speech pronounced before King Alfonso XIII in official visit in Barcelona, in which Cambó defended the need of a solution to the "Catalan problem" but "in Spain" and, of course, within the monarchy" unleashed the wrath of his party rivals, (as well described in the movie "The burned city"). As the Catalan political movement split in 1904 Cambó, who promoted a more conservative and possibilist approach to the issue of identity and regional political power, along with Enric Prat de la Riba, became the undisputed leader of the conservative branch of the Catalan movement. In 1906, and supported by almost all Catalan political and social sectors, Cambó drove the movement "Solidaritat Catalana" or Catalan Solidarity, in response to a most controversial “law of jurisdictions” approved by the central Government. As electoral platform, that movement took hold dramatically and obtained 41 deputies in the Cortes (Spanish Parliament) in the elections of 1907. With this political potential, Cambó tried to impose his theses defending the conservative project, in harmony with Spanish politics. Strongly criticized by the more nationalistic and radical sectors he had survived a shooting by a gunman during the 1907 election campaign , the project ended up failing at the ballot box in 1908. Still, from his seat in Parliament, Cambó continued advocating both for Catalan interventionism in the policy of the Government in Madrid, and for a strong autonomy in his Region. This combination of political positions led him to being sometimes considered as a disguised independentist in Madrid, and as a traitor in Barcelona. “You cannot be at the same time Catalonia’s Simon Bolívar and Spain’s Bismarck”, he was famously told once during a parliamentary debate by Nicelo Alcalá Zamora on December 10, 1918. Cambó was appointed Spanish Minister twice by the King, in the context of larger political agreements that reserved a seat to Catalan representatives in the Council of Ministers. In 1918 he was appointed Minister of Development and Public Investment (Ministerio de Fomento); in 1921 he was appointed Minister of Finance. The Coup d’État of General Primo de Rivera made him depart from active politics, and focus in business and the publication of several works, mostly of political reflection: his vision of the Middle East; considerations about Italian Fascism; and more generally, about dictatorships. In 1930 he wrote "Per la Concòrdia" (“In favor of Harmony”), which sought to reconcile the monarchy and autonomy of Catalonia. In a last political effort in the already tense Catalan and Spanish political environment that would lead to the fall of the Spanish Monarchy, Cambó founded in March 1931 a new party, the “Constitutional Center”, hoping in vain that he could stem the Republican tide. After the proclamation of the Second Spanish Republic in 1932, Cambó moved to France returning shortly afterwards. In February 1933 he changed the name of his older party, now renamed as Liga Catalana or Catalan League, and in that year November's elections he was elected to Parliament for the last time.
Азамат соғысы және соңғы жылдары
1936 жылы шілдеде генерал Франсиско Франко мен оның ұлтшыл күштері Республикаға қарсы көтерілгенде, Камбо елден тыс жерде болды. Ол мен көтерілісшілер арасындағы байланыс ешқашан дәлелденбесе де, Камбо "Альзаменто" немесе көтерілістен кейін болған Азамат соғысы кезінде әскери емес салаларда "Ұлтшылдарға" қаржылық қолдау көрсетті. Кейінірек Камбо өзінің естеліктерінде былай деп жазады: "Ақымақтар мен қылмыскерлердің арасынан таңдау жасауға тура келсе, мен ақымақтарды таңдадым". Оның пікірінше, республикашылардың соғыста жеңіске жеткені бүкіл Испанияны Мәскеу мен коммунизмнің бақылауына түсіріп алған болар еді. Франческ Камбо Азамат соғысынан кейін Испанияға қайтып оралмады, ол отбасымен бірге Парижде және Монтрёде (Швейцария) сүргінде өмір сүрді. 1942 жылы Нью-Йоркте екі жыл тұрғаннан кейін, ол Буэнос-Айреске көшіп барды, онда 1947 жылы қайтыс болды. Ол 1929 жылы Мерседес Малольмен араласқаннан туған қызы Еленаны қалдырды, ол бірнеше жылдан кейін оған үйленді. 1976 жылы, диктатордың қайтысынан кейін бірнеше ай өткен соң, оның мәйіті халықтың ыстық ықыласымен Барселонадағы Монжуик зиратына жерлену үшін қайтарылды.
When General Francisco Franco and his Nationalist forces revolted against the Republic in July 1936, Cambó was outside the country. While no link has ever been proven between him and the rebels, Cambó did provide financial support to the “Nationals” in non military areas during the Civil War that followed the "Alzamiento" or uprising. Cambó would write later in his Memoirs: “having to choose between idiots and criminals, I chose the idiots”. In his view, the success of the Republicans in the war would have put the whole of Spain under the control of Moscow and Communism. Francesc Cambó never returned to live in Spain after the Civil War, which he passed in exile with his family in Paris and Montreux (Switzerland). In 1942, after two years living in New York, he moved to Buenos Aires, where he died in 1947. He was survived by his daughter, Helena, born in 1929 from his relationship with Mercedes Mallol, whom he would marry several years later. In 1976, only months after the death of the Dictator, his corpse was returned among public acclamation to be buried at the Montjuïc Cemetery in Barcelona.
Жинақтаушы және меценат
Көбінесе саясаткер ретінде танымал болғанымен, Камбо өмірі бойы басқа да маңызды қызметтермен айналысты. Жас заңгер кезінде ол биші Нижинскийді клиент етіп алған, оны сүйіктісі және импресарио Диагилевтің өтінішімен түрмеге түсуден сақтап қалды. 1918 жылы Камбо электр энергиясын халықаралық тарату және жабдықтаумен байланысты бірнеше бизнес операцияларының нәтижесінде зор байлыққа ие болды. Сол сәттен бастап, ол сол ақшаның бір бөлігін жоғары деңгейде өмір сүруге жұмсағанмен қатар, ел тарихындағы ең ірі жекелеген өнер коллекционері және мәдени демеушілердің біріне айналды. Өмірі бойы ол көптеген әлеуметтік және мәдени бастамаларды жеке немесе басқаларды қолдау арқылы іске асырды, мысалы, Франческа Боннемайсонның әйелдерге арналған білім беру жобаларын. Олардың бірнешеуі каталан тілін дамытуға бағытталған, мысалы, Бернат Медж жинағы – грек классиктерінің каталан тіліне жасалған монументалды аудармасы, немесе ең беделді тіл білімі маманы Помпеу Фабраның ең маңызды каталан сөздігін қаржыландыру, сондай-ақ Киелі кітаптың каталан тіліне жаңа заманауи аудармасын қаржыландыру. Ол өзінің өнер туындыларының басым бөлігін Мадридтегі мемлекеттік мұражайларға, Прадо мұражайына және Барселонаға (қазір Камбо мұрасын MNAC-та көруге болады) жұртшылыққа мұра етіп қалдырды.
While mostly known as a politician, Cambó had other relevant activities along his life. As a young lawyer, he once had Nijinsky, the dancer, as client, saving him from ending in jail at the request of his lover and impresario Diaghilev. In 1918 Cambó made an important fortune, as a result of several business operations related to the international distribution and supply of electricity. From that moment on, while using part of that money to live by very high standards, he became one of the most important art private collectors and cultural donors in the history of his country. During his life he promoted many social and cultural initiatives, on his own or supporting others, as for example the educational projects for women of Francesca Bonnemaison. Several of these projects were addressed to the consolidation of the Catalan language, such as the Collection Bernat Metge, a monumental translation into Catalan of all Greek classic writers, or the funding of the most important Catalan Dictionary by the most respected linguist Pompeu Fabra, or the financing of a new modern translation of the Bible into Catalan language. He bequeathed almost all his artworks to the public in state museums in Madrid, at the Prado Museum and in Barcelona (today, the Cambó Bequest can be visited at the MNAC).
Бағалау
Камбо бүгінгі күнге дейін даулы тұлға болып қала береді. Бір жағынан, тарихшылар оның өмірінің ең қақтығысты жақтарына қызығушылық танытады, мысалы, Азамат соғысы кезінде Камбоның қаржылық көмегі немесе өмірінің соңғы жылдары Аргентинадағы жемқор саясаткерлермен байланысы болуы мүмкін. Екінші жағынан, оның "Ұлы Испаниядағы күшті Каталония" идеясын қолдаған саяси ұстанымы қоғамдық пікірде одақтас саяси лидерлерге шабыт көзі ретінде әлі де маңызды болып табылады, сонымен қатар тәуелсіздік жақтастары тарапынан сынға ұшырайды.
Cambó has remained a controversial figure up to this day. On the one side, historians remain interested in the most conflictive aspects of his life, such as Cambó's financial support during the Civil War or his possible connections to corrupted politicians in Argentina during the last years of his life. On the other, his political position in favor of a “strong Catalonia in a Great Spain” remains active in the public conversation as the source of inspiration for unionist political leaders, while also being the object of criticism by independence supporters.