Кіріспе

Каталондық академиялық мекеме

Каталондық зерттеулер институты (IEC) – «каталон мәдениетінің барлық элементтерін» зерттеу және оқытуды мақсат ететін академиялық мекеме. Ол Испанияның Каталония аймағындағы Барселона қаласында орналасқан.

IEC

IEC негізінен каталон тілін стандарттау жұмысымен танымал. Институттың қазіргі президенті – 2013 жылы төрт жылға, ал 2017 жылы екінші мерзімге сайланған Джоан Доменек Рос Арагонес, одан бұрын 2005 жылы төрт жылға және 2009 жылы екінші мерзімге сайланған Сальвадор Гиннер болды. IEC Барселонада, Каталонияның астанасында және Испаниядағы екінші ірі қалада орналасқан. Каталонияның алғашқы президенті болған Энрик Прат де ла Риба 1907 жылдың 17 маусымында Барселона провинциялық кеңесінің президенті ретінде Институттың құрылтай құжатына қол қойды. IEC – сол кезде каталон тілі мен мәдениетіне бедел беру мақсатында құрылған бірқатар мәдени және ғылыми мекемелердің бірі; басқаларына Biblioteca de Catalunya (Каталония кітапханасы), Escola Industrial (Индустриалдық мектеп), Каталонияның таушылар клубы, Escola Superior de Belles Arts (Жоғары көркем өнер мектебі) және Escola del Treball (Еңбек мектебі), el Centre de Recerca Matemàtica кіреді. Прат де ла Риба сондай-ақ аймақтық үкімет үшін каталон мемлекеттік қызметкерлерін даярлау мақсатында Escola de l'Administració Local (Жергілікті басқару мектебін) құрды. IEC 1922 жылы, осы ұйым құрылғаннан кейін көп ұзамай, Халықаралық академиялық одаққа қабылданды. Франко диктатурасы кезінде көптеген басқа каталондық мәдени институттармен бірге Институт жартылай құпия өмір сүрді және 1991 жылы (қайта құрылған) Каталония Парламенті заң қабылдағанға дейін тілді стандарттау саласындағы бұрынғы мәртебесіне ресми түрде қайта орнатылмады. IEC Окситанияда Institut d'Estudis Occitans құруға түрткі болды. Окситания – Францияның оңтүстігіндегі, окситан (жиі прованс тілі деп аталады) тілінде тарихи түрде сөйленетін аймақ.

Филологиялық бөлім

МЭК-тің филология бөлімі 1911 жылы құрылды. Антони Мария Алковер оның алғашқы президенті болды. Филологиялық бөлім Помпеу Фабрамен бірлесіп 1913 жылы мүшелер бекіткен бірқатар орфографиялық нормаларды әзірледі. Бұл қазіргі каталон тілінің жазу жүйесінің негізін қалады, ол бүгінге дейін қолданылып келеді. Сол сияқты, 1917 жылы Diccionari Ortogràfic de l'Institut жарық көрді; ол тез арада бұрынғы институт директоры Помпеу Фабраның атына тікелей байланысты орфографиялық нормалардың сөздігіне айналды. Сөздік бірнеше рет қайта басылды, соңғы басылымы 1937 жылы жарық көрді. Осы және басқа жұмыстар Фабраның 1932 жылы жарық көрген Diccionari General de la Llengua Catalana сөздігінің негізі болды, ол каталон тілінде сөйлейтін аймақтарда кеңінен таралған анықтамалық еңбекке айналды. Ресми түрде МЭК тілдің жалпы стандарттарын ұсынады: Филологиялық бөлімде Каталонияның өзінен, Солтүстік Каталониядан (Францияда орналасқан), Балеар аралдарынан, Валенсиядан, Сардиниядағы Алгеродан және Андорра княздығынан (каталон тілі жалғыз ресми тіл болып табылатын мемлекет) өкілдер бар. Дегенмен, Каталонияның оңтүстігіндегі Валенсия аймағының өзіндік тіл академиясы – Acadèmia Valenciana de la Llengua бар, ол олардың тілдің ортақ нұсқасы екенін ресми түрде мойындайды. Каталониямен шектесетін Арагонның шығыс бөлігінде орналасқан Франжа де Понент аймағында, шамамен 44 000 тұрғыны каталон тілінде сөйлейді, тіл ресми мәртебеге ие болмаса да, қағидалар де-факто сақталады. МЭК-тің тағы бір маңызды жұмыстарының қатарында 1995 жылы жарық көрген Diccionari de la Llengua Catalana және аймақтық ерекшеліктерді ескеретін Diccionari Català Valencià Balear (Каталон-Валенсия-Балеар сөздігі) бар. Филологиялық бөлімнің белгілі мүшелері: Жозеп Карнер, Анхель Гимера, Жоан Марагалл және Айна Молл Маркес.

Каталон терминология қоғамы

Societat Catalana de Terminologia (Каталон терминологиясы қоғамы – SCATERM) – Institut d'Estudis Catalans (Каталондық зерттеулер институты – IEC) құрамындағы қоғам, ол соңғысының филологиялық бөліміне қарасты және каталон терминологиясымен айналысатын барлық ұйымдар мен мамандарды біріктіріп, каталон тілінде сөйлейтін аймақтарда жүргізілетін терминологиялық жұмыстарды таратумен айналысады.

Каталон терминология қоғамының тарихы

Societat Catalana de Terminologia 2001 жылғы 18 мамырда Pompeu Fabra University (UPF) -де өткен 1-ші терминология және тілдік қызметтер конференциясында ұсынылған ұсыныс бойынша, Catalan Terminology Association (ACATERM) ретінде құрылды. Осы бастама аясында, Каталония тіліндегі әртүрлі мекемелердің мүшелерінен құралған басқару комитеті құрылу процесін басқаруға жауапты болды. Оның құрамына Unió de Federacions Esportives de Catalunya (Каталония спорт федерацияларының одағы – UFEC), TERMCAT терминология орталығы, UPF-тегі Institut Universitari de Lingüística Aplicada (қолданбалы лингвистика институты – IULA), сондай-ақ Барселона автономиялық университетінің, Universitat Politècnica de Catalunya – BarcelonaTech және Кастельондағы Jaume I университетінің тілдік қызметтерінің өкілдері кірді.

Societat Catalana de Terminologia-ның мақсаттары

Ғылыми және техникалық салаларда каталон тіліндегі терминологияның таралуын қолдау. Терминология саласының танылуы мен кәсіби деңгейін арттыруға бағытталған платформа құру. Терминология қолданушылар мен мамандар арасында терминологиялық қызмет туралы ақпарат таратуды және алмасуды демеу. Осы сияқты мақсаттарды көздейтін басқа ұйымдармен, қауымдастықтармен және мекемелермен байланыс орнату. Филологиялық бөліммен және басқа да Халықаралық Электр Техникалық Комиссия органдарымен осы комиссияның терминологиясына қатысты жұмыстар мен пікір алмасуда ынтымақтастық жасау.

Societat Catalana de Terminologia қызметінің қызметі

SCATERM жүйелі түрде академиялық конференциялар, семинарлар мен оқу курстарын өткізеді. Ол екі айда бір рет Butlletí de la Societat Catalana de Terminologia электрондық бюллетенін және әр алты айда Terminàlia терминология журналын (қағаз және онлайн түрінде) жариялайды, ол мамандандырылған сарапшылармен қарастырылған ғылыми журнал, сонымен қатар ақпараттық журнал болып табылады. 2009 жылы құрылған екі жинақты да жариялайды: "Memòries de la Societat Catalana de Terminologia" – Қоғам ұйымдастырған ең маңызды шаралардың, әсіресе жылдық конференцияның материалдары, және "Eines de Terminologia" – терминологияны зерттеу және қолдануға қатысты монографиялар жинағы. Терминология саласындағы зерттеулерді дамыту мақсатында SCATERM екі жылда бір рет IEC жүйесіндегі сыйлықтар мен стипендиялар аясында студенттерге Societat Catalana de Terminologia Award сыйлығын тартады.