Кіріспе
Оңтүстік Италияның тарихи аймағы Лукания – қазіргі Базиликата аймағымен шектесетін Оңтүстік Италияның тарихи аймағы. Бұл Лукани халқының, оскан тайпасының жері еді. Ол Тиррен теңізінен Тарранто шығанағына дейін созылған. Солтүстікте Самний және Кампаниямен, шығыста Апулиямен, оңтүстік-батыста Бруттиймен шектесіп, қазіргі Калабрия деп аталатын түбектің ұшында орналасқан. Оған қазіргі Базиликата аймағының дерлік барлық бөлігі, Салерно провинциясының оңтүстік бөлігі (Циленто аймағы) және Козенца провинциясының солтүстік бөлігі кірген. Нақты шекаралары солтүстік-батыста Кампаниядан бөліп тұрған Силарус өзені және шығысында Тарранто шығанағына құятын Брадан өзені болды. Апеннин тауларының қырларынан Тиррен теңізіне қарай батыстан шығысқа ағатын Лаус өзенінің төменгі ағысы Бруттиймен шекараның бір бөлігін құрады.
Lucania was a historical region of Southern Italy, corresponding to the modern day region of Basilicata. It was the land of the Lucani, an Oscan people. It extended from the Tyrrhenian Sea to the Gulf of Taranto. It bordered with Samnium and Campania in the north, Apulia in the east, and Bruttium in the south west, and was at the tip of the peninsula which is now called Calabria. It comprised almost all the modern region of Basilicata, the southern part of the Province of Salerno (the Cilento area) and a northern portion of the Province of Cosenza. The precise limits were the river Silarus in the north west, which separated it from Campania, and the Bradanus which flows into the Gulf of Taranto in the east. The lower tract of the river Laus, which flows from a ridge of the Apennine Mountains to the Tyrrhenian Sea in an east west direction, marked part of the border with Bruttium.
География
Апеннин таулары дерлік барлық аймақты алып жатыр, бұл жерде олар биік массивтердің біркелкі емес тобын құрайды. Басты жота батыс теңізіне жақындап, Самний шекарасындағы биік таулардан басталып, көбінесе оңтүстік бағытта Поликастро шығанағына бірнеше шақырымға дейін созылады. Содан кейін ол Бруттиумға кіргенше теңізден тек тар аймақпен ғана бөлінеді. Лукания шекарасының ішінде Монте-Полино, 2233 м биіктікте, Оңтүстік Апенниннің ең биік шыңы орналасқан. Таулар Таранто шығанағының жағалау жазығына қарай әлдеқайда біртекті еңіспен төмендейді. Осылайша, Тиррен теңізіне құятын өзендер Таранто шығанағына құятын өзендерге қарағанда маңызсыз. Олардың ішіндегі ең маңыздылары – Браданус (Брадано), Казуент (Басенто), Ацирис (Агри) және Сирис (Синни). Өзен сағасында провинцияның оңтүстік шекарасын құрайтын Кратис өзені көбінесе Брутти аумағына жатады, бірақ ол Лукания тауларынан Сибарис (Косиль) саласын қабылдайды. Батыс жағындағы маңызды өзен – Силарус (Селе), ол солтүстік шекараны құрайды және оңтүстіктен қосылатын екі маңызды саласы бар: Калор (Калор Лукано немесе Калор Салернитано) және Танагер (Танагро немесе Негро).
Этимология
Неаполь университетінің Шығыс зерттеулері тарихшылары Лукания атауының түбірі Оско-Сабельдік халықтарының «жарық» деген мағынаны білдіретін «лук» сөзінен шыққан деген қорытындыға келді, бұл латын тілінде де сол мағынаны сақтайды. Оско-Сабельдік тайпаларынан Силларо өзенінің шығысына қоныс аударып келген халық, бұл аймақ таңғы жұлдыз – Люцифермен (латынша «жарық әкелуші») байланысты болған. Сондықтан, Лукания – «шығыс жері» немесе «жарық шығатын жер» дегенді білдіреді. Бұл зерттеуде атаудың грек тілінде болмауының себебі де түсіндіріледі. Осы беттегі тарих бөлімінде көрсетілгендей, гректер Италияның осы аймағын «Энотрия» деп атаған.
Ежелгі дәуір
Лукания ауданы осы аймақты жаулап алған Люкани (Лукандар) халқының атымен аталды, бұл шамамен б.з.д. 5 ғасырының ортасында болды. Осыған дейін ол жалпы атауымен – Оэнотрия аталды, гректер Италияның ең оңтүстік бөлігін осылай атады. Таулы ішкі аймақты Оэнотриандар мен Хони тайпалары мекендеді, ал екі жағалаудағы қалаларды күшті грек колониялары бақылады, олар, әрине, ішкі аймаққа қорғаушылық жасады (Магна Грецияны қараңыз). Лукандар – Оскан тілінде сөйлейтін сабельдіктер мен самниттердің оңтүстік тармағы. Олар соғыс уақытында ғана демократиялық конституцияға ие болды, онда тұрақты магистраттардың арасынан диктатор тағайындалды. 4-3 ғасырларға жататын, көбінесе грек әріптерімен жазылған, бірнеше Оскан жазулары сақталған, сондай-ақ 3 ғасырға жататын Оскан жазулары бар монеталар да бар. Лукандар біртіндеп бүкіл елді (жағалаудағы грек қалаларын қоспағанда) Самний мен Кампания шекарасынан Италияның оңтүстік шетіне дейін жаулап алды. Кейіннен, қазіргі Калабрия деп аталатын аймақтың тұрғындары көтеріліс ұйымдастырып, Бруттиандар деген атпен тәуелсіздіктерін жариялады, содан кейін Лукандар бұрын сипатталған шекаралармен шектелді. Осыдан кейін олар Тарантиндермен және 334 ж.б.д. оларға көмекке шақырылған Эпир патшасы Александрмен соғысқа қатысты. 298 ж.б.д. (Ливий, X. II және одан кейінгі) олар Риммен одақтасып, Римнің ықпалын Венезия (291 ж.б.д.), Паэстум (273) және, ең бастысы, Тарантум (272) колониялары арқылы кеңейтті. Кейіннен олар кейде одақтас болды, бірақ Самнит соғыстары кезінде көбінесе жаушылыққа түсті. 281 ж.б.д. Пирр Италияға келген кезде олар оның жағына бірінші болып қосылып, Пирр кеткен соң римдіктердің ықпалына түсті. Бірнеше науқаннан кейін олар бағынышқа түсірілді (272 ж.б.д.). Осыған қарамастан, олар 216 ж.б.д. Екінші Пуникалық соғыс кезінде Ганнибалдың жағына шығып, олардың аумағы екі әскердің де шабуылына ұшырады. Ел бұл апаттардан ешқашан қалпына келмеді және Рим үкіметі кезінде құлдырап, 90-88 ж.б.д. Римге қарсы Самниттермен бірге қатысқан Әлеуметтік соғыс оған соңғы соққы берді. Страбон заманында жағалаудағы грек қалалары маңызсыз болды, ал халық санының азаюы мен егіншіліктің тоқырауына байланысты ылғалды ауру күшейді. Ішкі аймақтағы қалалардың маңызы болмады. Аймақтың көп бөлігі жайылымға берілді, ал таулар жабайы шошқалар, аюлар мен қасқырларға толы орманмен жабылған. Он бес дербес қауым болды, бірақ олардың ешқайсысы үлкен маңызға ие болған жоқ. Рим империясының әкімшілік мақсаттары үшін Лукания әрқашан Брутти ауданымен біріктірілді, бұл практика Теодорихпен жалғасты. Бұл екі аймақ Августың үшінші аймағын құрады.
Орта ғасырлар
476 жылы Батыс Рим империясы құлағаннан кейін Лукания Одоакрдың билігіне өтіп, 493 жылы Остготтар патшалығының құрамына енді, ал бұрын Италия патшалығының бөлігі болған еді. Аймақтағы остготтардың билеуі Юстинианның VI ғасырдың ортасында Италияны қайта басып алуына байланысты қысқа ғана болды. Византиялықтардың басып алуы гректер мен грек мәдениетін аймаққа қайта әкелді. 7 ғасырдың басында Византия билігі үзіліп қалды, себебі тағы бір герман тайпасы – Ломбардтар Византиядан Луканияны жаулап алып, Ломбардтар патшалығының бір бөлігіне айналды. 774 жылы франктардың шапқынынан кейін Лукания тәуелсіз Беневенто герцогтығының құрамына кірді, ал кейіннен, Рим императоры Людовик II тұсында герцогтықтың бір бөлігі 851 жылы Салерно княздығына айналды. 10 ғасырдың соңында Византиялықтар Лукания аймағына қайта орала бастады, Салерноға автономия беріліп, Италияның Катапанатын құрды. 11 ғасырдың басында Луканиядағы Византияның қайта жандануы грек тілінің таралуымен (эллинизация) және Оңтүстік және Орталық Калабрия мен Салентодан, соның ішінде Циленто сияқты аймақтарға гректердің көптеп қоныс аударуымен бірге жүрді. Лукания 12 ғасырға дейін негізінен грек тілінде болды, содан кейін латын тіліне өту процесі біртіндеп басталды. 14 ғасырға қарай грек халқы азайып, көпшілігі ассимиляцияланды. 11 ғасырдың ортасында Луканияны нормандықтар басып алды, ол алдымен Апулия және Калабрия графтығына айналды, содан кейін 1130 жылы Сицилия Корольдігінің құрамына кірді. 1194 жылы Лукания Хогенштауфен әулеті тұсында Киелі Рим империясының бір бөлігі болды. Одан кейін Анжуліктер 13 ғасырдың ортасында Луканияны бақылауға алды, ал 14 ғасырда Сицилия кештесуі соғысынан кейін Арагон Корольдігінің құрамына енді.
Қалалар мен қалалар
Шығыс жағалаудағы қалалар: Метапонт, Браданнан оңтүстікке бірнеше шақырым қашықтықта; Ацирис өзенінің сағасындағы Гераклея; және сол аттас өзендегі Синс. Оның оңтүстік шекарасына жақын орналасқан Сибарис қаласы б.з.д. 510 жылы қиратылып, кейін Тюрий қаласымен ауыстырылды. Батыс жағалауда Позидония қаласы болды, рим үкіметі кезінде Паэстум деп аталды; одан төмен Елеа (римдіктер кезінде Велия), римдіктер Буксентум деп атаған Пиксус және провинция шекарасына жақын, Бруттиумға қарай Лаус қалалары орналасқан. Ішкі аймақтағы қалалардың ең ірісі – Потенция, қазіргі Потенца. Солтүстікке қарай, Апулия шекарасына жақын Бантия (Ацерунтия көбінесе Апулияға жатты); ал Потенциядан оңтүстікке қарай Грументум, одан әрі сол бағытта Нерулум мен Муранум қалалары болды. Танагрустың жоғары жатқан аңғарында Атина, Форум Попилий және Консилинум (Сала Консилинаның жанында); Силарустың солтүстігінде орналасқан Эбури (Эболи) және Вольсеи (Бучино) де Лукания құрамына кірді. Виа Попилия жолы солтүстіктен оңтүстікке қарай аймақты кесіп өтіп, солтүстік-батыс шетінен кірді; ол Аппия жолынан оңтүстікке қарай келіп, Потенция және Грументум арқылы өтіп, аймақтың оңтүстік-батыс жиегіне жақын Виа Попилиямен қосылды: ал тағы бір атаусыз жол шығыс жағалауын бойлай өтті, ал Потенциядан батысқа қарай Виа Попилияға, солтүстік-шығысқа Аппия жолына және Грументумнан шығысқа қарай Гераклея жағалауына дейін маңыздылығы төмен басқа да жолдар салынған.
Кейінгі пайдалану
Қазіргі Базиликата атауы 10-шы ғасырда, аймақ Византияның билігінде болған кезде пайда болды. 19-шы ғасырдың басында, 1820-1821 жылдардағы Карбонари төңкерісі кезінде аймақ қайта аталып, Шығыс және Батыс Луканияға (Лукания Ориенталь және Лукания Оксиденталь) бөлінді. 19-шы ғасырдың соңынан бастап аймақтың тұрғындары бұл атауды қайта орнатуға ұмтылды. 1932 жылы фашистік режим Рим империясының символдарымен байланыстыру мақсатында атауын Луканияға өзгертті. Соғыс аяқталғаннан және Италияның жеңіліске ұшырағаннан кейін, 1947 жылы жаңа үкімет провинцияның атауын Базиликата деп қайта орнатты. 20-шы ғасырдың соңында Лукания жергілікті тілде Базиликатаның синонимі ретінде қолданыла берді.