Кіріспе

Италияның Базиликата аймағы (/UK//b//ə/,/s//ɪ//l//ˈk//ɑː//t//ə/, /US//b//ə/,/z//ɪ//l///, baziliˈkaːta), сондай-ақ ежелгі атауы Лукания (/l//uː/'/k//eɪ//n//i//ə/, /USalso//l//uː/'/k//ɑː//n//j//ə/, luˈkaːnja) – Оңтүстік Италиядағы әкімшілік аймақ. Батысында Кампания, солтүстігінде және шығысында Апулия, оңтүстігінде Калабриямен шектеседі. Оның екі жағалауы бар: Тиррен теңізінде, Кампания мен Калабрия арасында 30 км-лік учаске, және Калабрия мен Апулия арасындағы Таранто шығанағы бойымен созылған ұзын жағалау. Аймақты Италияның «бут» пішіндес картасындағы «көлденең бөлігі» деп санауға болады, мұнда Калабрия «саусақ», ал Апулия «өкіз еңізі» рөлін атқарады. 2010 жылы халық саны 600 мыңнан сәл кем болды. Аймақтың орталығы – Потенца қаласы. Аймақ құрамында Потенца және Матера деген екі провинция бар. Оның тұрғындары көбінесе лукандықтар деп аталады, сондай-ақ базиликатези немесе сирек кездесетін басқа да аталымдар қолданылады. Көне заманда оның аумағының бір бөлігі Магна Грецияға қарасты, және жағалаудағы грек колонияларының (Сибарис қоса алғанда) ықпалында болды. Кейін аймақ көне римдіктер тарапынан басып алынды. Содан кейін Византиялықтар, одан соң 1000 жыл шамасында Нормандықтар, Хаутвиль әулетімен бірге, оны жаулап алды. Олардың қатысуы Базиликатаның галло-итальян тілдік анклавтарының сақталуын түсіндіреді, бұл галло-итальян диалекттерінің әсерінен пайда болған диалекттер. Аймақ кейіннен Арагондықтар мен испандықтардың билігінде болды. Соңынан ол Екі Сицилия Корольдігінің құрамына кірді, ал 1860 жылғы «Мың экспедициясынан» кейін біріккен Италия Корольдігіне (1861 жылы жарияланған) қосылды.

Этимология

Бұл атау, әлдебір базилик (βασιλικός) деген сөзден шыққан болуы мүмкін, ол 200 жыл бойы, 536/552 жылдан 571/590 жылға дейін және 879 жылдан 1059 жылға дейін аймақты басқарған Византия императорлары – базилейстерге сілтеме жасайды. Басқалар бұл атау орта ғасырларда сот билігін жүргізген Ацеренца базиликасына қатысты болуы мүмкін деп есептейді. Грек және рим дәуірлерінде Базиликата Лукания деп белгілі болды. Бұл, мүмкін, «ақ» деген мағына беретін леукос (грекше: λευκός), «қарышқыр» деген мағынадағы ликос (грекше: λύκος) немесе «қасиетті ормандар» дегенді білдіретін латынша lūcus сөзінен туындаған болуы мүмкін. Көбінесе, Лукания атауы, Лүций (praenomen) сияқты, латын сөзі Lux (gen. lucis) – «жарық» (праиндоевропалық *leuk, «жарықтық», сондай-ақ латын етістігі lucere, «жарық беру» түбірі) сөзінен шыққан, бұл Лукас есімімен байланысты. Тағы бір болжам бойынша, бұл этруск сөзі Лаухум (немесе Лаухме) – «патша» деген мағынаны білдіріп, латын тіліне Лукумо ретінде өтіп кеткен.

География

Базиликата Апеннин тауларының оңтүстік бөлігінің кең аумағын қамтиды, солтүстікте Офанто өзені мен оңтүстікте Поллино массиві аралығында орналасқан. Шығысынан Брадяно өзенінің үлкен бөлігімен шектеседі, оны көптеген арналар кесіп өтеді және Ион теңізінің оңтүстік-шығыс жағалау жазықтарына қарай төмендейді. Аймақтың оңтүстік-батысында Тиррен теңізіне қараған қысқа жағалау жолағы бар. Базиликата – Италияның оңтүстігіндегі ең таулы аймақ, оның аумағының 47%-ы таулармен жабылған. Қалған жердің 45%-ы төбелі, ал 8%-ы жазықтарды құрайды. Атақты таулар мен жоталарға Поллино массиві, Доломити лукане, Монте-Вультур, Монте-Альпи, Монте-Кармин, Монти Ли-Фой және Топпа-Пиццата кіреді. Аймақтың геологиялық ерекшеліктеріне Монте-Вультурдың жанартаулық құрылымдары, солтүстіктегі Мелфи және Потенца аймақтарындағы сейсмикалық жарылымдар, ал оңтүстікте Поллино маңындағы жер сілкінісіне бейімділік жатады. 1857 жылғы Базиликата жер сілкінісі аймақтың көп бөлігін қиратты. Жақында, 1980 жылғы Ирпиния жер сілкінісі аймақтың солтүстік-батысындағы көптеген қалаларды жойды. Таулы жер бедері, сондай-ақ, нашар тау жыныстары мен топырақ түрлері жер көшкіндерін жиі тудырады. Субстраттың литологиялық құрылымы және оның хаотикалық тектоникалық деформациясы беткейді жер көшкініне бейімдейді, бұл мәселе орманды жердің жетіспеуімен күшейеді. Басқа да Жерорта теңізі аймақтары сияқты Базиликата да бір кезде ормандарға толы болған, бірақ Рим билігі тұсында олар көбінесе кесіліп, шөлге айналдырылды. Климат үш жағалаудың (Адриатикалық, Иондық және Тиррендық) және аймақтың физикалық ерекшеліктерінің күрделілігіне байланысты өзгереді. Жалпы, климат тауларда континенттік, ал жағалауларда Жерорта теңізіне тән.

Тарихқа дейінгі дәуір

Базиликатада адамның алғашқы іздері палеолиттің соңғы кезеңіне жатады, оған *Homo erectus*-тың табылуы да кіреді. Венеса және басқа да жерлерде табылған кейінгі кайнозойлық қазбаларға пілдер, мүйізтұмсықтар және қазір жойылып кеткен түрлер, мысалы, *Machairodus* туысына жататын семсер тісті мысық кіреді. Филиано маңынан мезолиттік тас өнерінің үлгілері табылды. Бесінші мыңжылдықтан бастап адамдар үңгірлерде тұруын тоқтатып, ішкі аймаққа қарай ағатын өзендерге дейін (Толве, Трикарико, Алиано, Мелфи, Метапонто) шатырлы қоныстар салған. Осы кезеңде анатомиялық жағынан қазіргі заманғы адамдар дәнді дақылдар өсіру және мал шаруашылығы (Bovinae және Caprinae) арқылы өмір сүрген. Халколит дәуіріне Латронико үңгірлері және Лагонегро маңындағы Серваро үңгірінен табылған жерлеу орындары жатады. Апеннин мәдениетінің теңіз жағалауындағы алғашқы тұрақты сауда орталығы, Маратеяның жанындағы тік жарға орналасқан шатырлардан тұрған. Темір дәуірінің алғашқы жергілікті қауымдары жазықтар мен өзендердің шекарасындағы платоларда, олардың мал өсіру және егіншілік қызметіне қолайлы жерлерде, ірі ауылдарда өмір сүрген. Мұндай елді мекендерге Агри мен Синнидің құнарлы аңғарлары арасында орналасқан Англона, Сирис және Ион теңізінің жағалауындағы Инкороната-Сан-Теодоро кіреді. Грек аралдары мен Анатолиядан келген грек отаршылдарының алғашқы іздері б.з.д. VIII ғасырдың соңына жатады. Б.з.д. XI-VIII ғасырлардағы қоныстардың археологиялық орындарының сақталуына ешқандай іздер жоқ (Тиррен теңізінің жағалауындағы Кастеллюччодағы некропольден басқа): бұл, грек колонияларының күшеюіне байланысты болуы мүмкін, ол сауда тепе-теңдігін өзгертті.

Ежелгі тарих

Көне тарихи дәуірде бұл аймақ бастапқыда Лукания деп аталды, оның аты Орталық Италиядан келген лукан тайпасынан шыққан. Біздің заманымыздан бұрынғы VIII ғасырдың соңынан бастап гректер Сирис қаласында алғашқы қонысын құрды, ол Колофоннан қашқан адамдармен негізделген. Содан кейін ахейлік отарлаушылар Метапонт қаласын құрғаннан бастап, олар бүкіл Иония жағалауын басып алуды бастады. Жағалауда сонымен қатар энотриандық жергілікті тайпалардың да қоныстары болды, олар Велия және Пиксус сияқты грек қоныстарының жақын орналасуын теңіз саудасы үшін пайдаланды. Аймақ Магна Грецияның маңызды орталықтарының біріне айналды, оның жағалауында көптеген грек қала-мемлекеттері (póleis) құрылды. Лукандар мен римдіктер арасындағы алғашқы қарым-қатынас б.з.д. төртінші ғасырдың екінші жартысында болды. Б.з.д. 272 жылы Тарантоны басып алғаннан кейін, римдік билік бүкіл аймаққа тарады: Аппий жолы Бриндизиге жетті және Потенция (қазіргі Потенца) және Грументум колониялары негізделді.

Орта ғасырлар

476 жылы Батыс Рим империясы құлағаннан кейін, Базиликата германдықтардың билігіне көшті, бұл 6 ғасырдың ортасында Византиялықтардың 536 және 552 жылдар аралығында Византиялық генералдар Белизарий мен Нарсес басшылығымен Остготтардан қайта жаулап алуымен аяқталды. Бұл Византия-готика соғысының апокалиптикалық кезеңі болды. 5 ғасырдан бері терең христиандырылған аймақ, 571 және 590 жылдар аралығында шапқындар ломбардтар құрған Беневенто ломбард герцогтығының бір бөлігіне айналды. Келесі ғасырларда сарацендердің шабуылдары халықтың бір бөлігін жазықтар мен жағалаудағы елді мекендерден төбелердегі қорғалған орталықтарға көшуге мәжбүр етті. Трикарико және Турси қалалары қысқа мерзімге мұсылман билігінде болды, кейіннен «сарацендер» халқы қуылды. Аймақ 9 ғасырдың соңында Никефор Фока және оның ізбасарларының жорықтары арқылы Византия үшін тағы бір рет сарацендер мен ломбардтардан босатылды және Лонгобардия тақырыбының құрамына кірді. 968 жылы Лукания тақырыбы құрылды, оның орталығы Турсикон (Турси) қаласы болды. 11 ғасырда Базиликата, Оңтүстік Италияның көп бөлігімен бірге, нормандықтар тарапынан жаулап алынды. 1043 жылы Мелфи Апулия графтығының (кейіннен Апулия және Калабрия графтығы) алғашқы астанасы болды, онда Роберт Гискарды Папа Николай II «герцог» деп тағайындады. Хогенштауфендерге мұрагерлік еткен Фредерик II өзінің алдыңғыларының әкімшілік құрылымын қайта ұйымдастырды және Базиликатаның әділет органы құрылды, оның шекаралары аймақтың қазіргі шекараларымен дерлік толық сәйкес келді. Мелфиде император Сицилия Корольдігінің заң кодексі – Liber Augustalis (Мелфи Конституциялары) жарияланды. 13 ғасырда Анжу үйінің Капетиялық тармағы швабтарды биліктен ығыстырды. Осыдан бастап Базиликата маңыздылығын жоғалта бастады және қайта келмейтін әлеуметтік-саяси құлдыраумен сипатталды.

Қазіргі заман

1485 жылы Базиликата Неаполь патшасы Фердинанд I-ге қарсы заговоршылардың ортасы болды, бұл барондардың қастандығы деп белгілі болды. Оған Трикариконың Сансевериносы, Мелфидің Караччиолосы, Кагьяноның Гесуальдосы, Алтамура және Венесаның (беткей орналасуы) және басқа да арагондықтарға қарсы отбасылар кірді. Кейіннен Карл V көптеген барондарды олардың жерлерінен айырып, олардың орнына Карафа, Ревертера, Пигнателли және Колонна сияқтыларын қойды. 1647 жылы Неаполь Республикасы құрылғаннан кейін Базиликата да көтеріліс жасады, бірақ ол басылды. 1663 жылы Базиликатада Матера қаласы астанасы болатын жаңа провинция құрылды. 1735 жылы аймақ Бурбон әулетінің билігіне көшті. Базиликата 18 тамыз 1860 жылы Потенца көтерілісі арқылы Италия Корольдігіне қосылғанын дербес жариялады. Осы кезеңде мемлекет бұрын Католик шіркеуіне тиесілі болған Базиликатаның кең аумақтарын тәркілеп, сатты. Жаңа иелерінің көпшілігі бай аристократиялық отбасылар болғандықтан, қарапайым азаматтар бірігуден кейін бірден экономикалық және әлеуметтік жақсаруды көрмеді, ал кедейлік тоқтамай жалғасты. Бұл ұрылық құбылысына алып келді, ол партизандық соғыс түрінде азаматтық соғысқа айналды, мұнда эмиграциядағы Бурбон мен шіркеу шаруаларды Италия Корольдігіне қарсы көтерілуге ынталандырды. Бұл күшті қарсылық қозғалысы көп жылдар бойы сақталды. Базиликатадағы көтеріліске сол аймақтың ең маңызды басшысы және Оңтүстік Италиядағы ең белгілі жасақ жетекшісі Кармин Крокко жетекшілік етті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ғана жер реформасының арқасында жағдай баяу жақсара бастады. 1952 жылы Сасси ди Матера тұрғындары мемлекет тарапынан жаңа жерге көшірілді, бірақ Базиликатаның көптеген халқы эмиграцияға кетті немесе кетіп жатты, бұл демографиялық дағдарысқа әкелді, одан ол әлі де қалпына келуде.

Демография

Базиликатада ешқашан көп халқы болмағанмен, аймақтың демографиялық жағдайында елеулі өзгерістер болды. 1881 жылы 539 258 тұрғын болса, 1911 жылы халық саны 11%-ға төмендеп, 485 911 адамды құрады, бұл негізінен эмиграцияның нәтижесінде болды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін халық саны ақырындап өсті, содан кейін Еуропаның басқа елдеріне эмиграция қайта жанданды, ол 1971 жылға дейін жалғасты және 1993 жылға дейін тұрақты өсудің жаңа кезеңі басталды (611 000 тұрғын). Дегенмен, соңғы жылдары Солтүстік Италияға және Еуропаның басқа елдеріне көші-қонның жаңа толқыны, сондай-ақ туу көрсеткішінің төмендеуі салдарынан халық саны азайды. 2010 жылы халық тығыздығы Италия бойынша 200,4 адамды құрағанмен, Базиликатада 1 км²-ге 59,1 адамнан келді. Матера және Потенца провинцияларының халық тығыздығы арасында айтарлықтай айырмашылық жоқ. Аймақтың жер бедері таулы және төбелі, көлік инфрақұрылымы нашар дамыған, бұл егін жинауды қиындатады. Өндірілген майдың көп бөлігі маркасы жоқ, тек 3% ғана экспортталады. Басты зәйтүн сорттары: Ogliarola del Vulture, Ogliarola del Bradano, Majatica di Ferrandina және Farasana, олардың ішінде тек Ogliarola del Vulture қорғалған аталымға ие. Басқа сорттар: Арнаска, Асколана, Аугеллина, Челлина, Франтоио, Леккино, Маятика, Нострале, Оглиарола (Оглиарола Барезе), Пальмарола немесе Фазолина, Раполезе ди Лавелло және Саргано (Саргано ди Фермо және Саргано ди Сан-Бенедетто). Өнеркәсіптік салалардың ішінде өңдеу секторы екінші сектордың жалпы қосылған құнының 64%-ын құрайды, ал құрылыс секторы – 24%-ын. Қызмет көрсету саласындағы негізгі қызмет түрлері – кәсіпкерлік, сауда, білім беру және мемлекеттік басқару. Соңғы жылдары өндіріс, автомобиль және, әсіресе, мұнай өндіру сияқты жаңа өндірістік секторлар дамыды. 2009 жылы Eni компаниясы осы аймақта 230 адамды жұмысқа алды (олардың 50%-дан астамы Базиликатадан), ал Eni операцияларының тікелей нәтижесінде 80 компанияда шамамен 1800 адам жұмыс істеді, олардың 50%-дан астамы Базиликатадан. Аймақ Италияның ішкі мұнай сұранысының 11%-ын қамтамасыз етеді. Мелфидегі FIAT зауытында 7200 адам жұмыс істейді және 2020 жылы 229 848 Jeep Renegade, Jeep Compass және Fiat 500X машинасы өндірілді. 2018 жылы аймақтың жалпы ішкі өнімі (ЖІӨ) 12,6 миллиард еуроны құрады, бұл Италияның экономикалық өнімінің 0,7%-ын білдіреді. Сатып алу қабілетіне түзетілген жан басына шаққандағы ЖІӨ 22 200 еуроны құрады, бұл сол жылы ЕО-27 орташа көрсеткішінің 74%-ына тең. Жұмысшы басына шаққандағы ЖІӨ көрсеткіші Еуропалық Одақтың орташа көрсеткішінің 95%-ын құрады. 2020 жылы жұмыссыздық деңгейі 8,6% болды, бұл Оңтүстік Италиядағы ең төменгі көрсеткіш.

Туризм

Қол жетімділіктің қиындығы және кеңінен насихаттамау Базиликата аймағын Италияның ең шалғай және аз қонақтарға таныс аймақтарының біріне айналдырды. Дегенмен, туризм 2000 жылдардың басынан бері бірте-бірте өсіп келеді. Бір кезде премьер-министр Альсиде Де Гаспери "ұлттық ұят" деп атаған Матера қаласы, оның ең қанағаттандырмас жағдайына байланысты қатаң даму шараларын қабылдауға шақырған болатын, қазір Базиликатаның басты тартымдылығына айналды және 1993 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген тарихи орталығы – Сасси арқасында бүкіл әлемде танымал болды. 2019 жылы Матера Еуропаның Мәдениет астанасы мәртебасын алды. Жағажай туризмі негізінен "Тиррен теңізінің жемісі" деп аталған Маратеада шоғырланған, бірақ Иония жағалауы (Поликоро, Пистицци, Бернальда, Нова Сири) да жетілдірілген. Табиғи көрікті жерлерге Италиядағы ең ірі ұлттық саябақ – Поллино, Доломити Лукане және Вультуре кіреді. The New York Times басылымы Базиликата аймағын "2018 жылы баруға болатын 52 орын" тізімінде үшінші орынға қойып, оны "Италияның ең жақсы сақталған құпиясы" деп сипаттады.

Өнер

Пещералық суреттер Tuppo dei Sassi (немесе Франческо Раналди баспанасы, археолог және мұражай директоры ашқаннан кейін Ranaldi баспанасы деп те аталады) Филиано аумағындағы тарихи алдындағы ескерткіште табылды, ол Базиликатадағы ең көне көркемдік іздердің бірі саналады. Грек отарлау дәуірінде Метапонт аймағында б.з.д. V ғасырында Пистицки суретшісі және Амикос суретшісі сияқты суретшілер жұмыс істеді. Метапонт Италиядағы ең ірі және ең ерте грек ваза суретшілігінің орталықтарының бірі; Лукания ваза суретшілігі шамамен б.з.д. 430 жылы Пистицки суретшісінің туындыларымен басталды. Арменто аймағында Критониос тәжі мен Арменто аттысы табылды, олар қазір Мюнхен мен Лондонда сақталуда. Венозадағы еврей катакомбалары Италияның оңтүстігіндегі еврейлердің болуының маңызды белгілерінің бірі болып есептеледі. VII ғасырдың айналысында базилиандық монахтар Базиликатада қоныстанды, Матера, Поллино және Агри мен Синни аңғарларында 155 анықталған соқпалы шіркеулерді қалдырды. Анжу кезеңінен қалған фрескаларды Венезадағы Сантиссима Тринита аббаттығында, Матерадағы Санта-Мария дель Валле соқпалы шіркеулерінде, Оппидо Луканодағы Сант’Антуонода, Раполладағы Санта-Люсияда және Мелфидегі Санта-Маргаритада көруге болады. Матера соборындағы Альтбелло Персионың (1534) тастан жасалған туылған көрінісі – аймақтағы Ренессанс өнерінің ерте мысалы. Кейін Базиликатада Джованни Беллини және Чима да Конельяно сияқты суретшілердің импортталған және еліктелген өнерінің дамуы байқалды, сондай-ақ Дирк Хендрикс, Гульельмо Борреманс, Арт Мидтенс сияқты фламанд суретшілерінің де ықпалы болды. Жергілікті суретшілер, мысалы, Джованни Де Грегорио, Андреа Миглионико және Карло Селлитто неаполитан мектебінің дәстүрінде өнер тудырды. 2008 жылы Ваглиодағы Луканияның ежелгі халықтары мұражайында көрсетіліп тұрған, 1500 жылдарға жататын Леонардо да Винчидің суреті табылды. XIX ғасырдың суретшілерінің арасында Винченцо Маринелли, Джакомо Ди Кирико және Микеле Тедеско бар. Бірнеше заманауи суретшілер Италиядан тыс жерлерде танымал болды, олардың арасында Америкадағы алғашқы футурист суретшісі деп саналатын Марино Ди Теана, Эухенио Санторо және Джозеф Стелла есімдерін атауға болады. Фашистік режим кезіндегі жер аударылуында Карло Леви, сурет салуға құштар, көптеген туындылар қалдырды, олар бүгін Матерада көрсетілуде.

Музыка

Базиликатада Карло Гесуальдо және Эгидио Ромуальдо Дюни сияқты классикалық композиторлар болғанмен, бұл аймақ көбінесе халық музыкасымен танымал, ол аймақтың тұрғындарының қарапайым тұрмыс жағдайларын көрсетеді. Виггиандық арпа (әдетте арпичедда деп аталады) – Виггианоның орташа өлшемді, жұқа және жеңіл конструкциясы бар, алып жүуді жеңілдететін типтік арпасы; бұл өткен ғасырларда Валь-д'Агри аймағынан шыққан көше музыканттарының ерекше аспабы болды, олар әлемді аралап, көптеген музыканттары симфониялық оркестрлерге қабылданды. Бүгінде Виджиано «Арфа мен музыка қаласы» деп аталады. Басқа дәстүрлі аспаптар – купа-купа, зампонья және чарамелла. 19-шы ғасырдың соңындағы эмиграция толқыны кезінде бірнеше композиторлар Солтүстік Америкада танымал болды: Леонардо Де Лоренцо, бірнеше американдық филармониялық оркестрлерінің флейтисі және Истман музыка мектебінің профессоры, 1900-шы жылдардың ең көрнекті флейта педагогтарының бірі; Карло Курти, Америка Құрама Штаттары мен Мексикада мандолинаны танымал етуге көмектескен және Orquestra Típica Mexicana құрушысы, ол «Мариачи тобының алдасты» саналады. Комедиялық дуэт Лайонс пен Йоско миллиондаған тізімде сатылған «Спагетти Раг» атты рагтайм шығармасымен танымал болды. Қазіргі заманғы поп-артистер, мысалы, Mango және Arisa итальяндық музыка сахнасында үлкен жетістіктерге жетті. 1990-шы жылдардың ортасынан бастап Базиликатада Agglutination Metal Festival өтеді, ол Еуропадағы ең ұзақ өмір сүрген хеви-металл фестивальдерінің бірі.

Кино

Екінші дүниежүзілік соғыстан бері Базиликата көптеген ұлттық және халықаралық кинотуындырулар үшін түсірілім алаңына айналды. Матера – ең ізделісті фильм түсіру орны, әсіресе библейлік тақырыптағы фильмдер үшін, оны көбінесе ежелгі Иерусалиммен салыстырады. Басқа да орындарға Кракконың қираған қаласы, Мелфи және Маратеа кіреді. Аймақта, басқалармен қатар, "Матфейге арналған Евангелие" (1964), "Христос Еболиде тоқтады" (1979), "Мен қорқымаймын" (2003), "Мәсіхтің құмарлығы" (2004), "Жамандық белгісі" (2006), "Квант жұбанышы" (2008), "Әйел ғажайып" (2017), "Өлуге уақыт жоқ" (2021) фильмдері түсірілді. Кейбір актерлер мен кинорежиссерлер Базиликатадан шыққан, олардың ішінде Роберт Г. Вигнола, үнсіз кезеңнің көрнекті өкілі, Паскуале Феста Кампаниле, "комедия а-ля итальяна" жанрымен байланысты, және Руджеро Деодато, оның қорқынышты фильмдерімен, соның ішінде даулы "Каннибал Холокост" фильмімен танымал. Танио Боччиа, Рокко Папалео, Антонио Герарди, Антонио Петрочелли, Алессандра Ди Санцо – итальян киноиндустриясының тағы да бірнеше белгілі тұлғалары.

Ас мәзірі

Жергілікті тағам негізінен шошқа және қой еті, бақша дақылдары, дәнді дақылдар, көкөністер мен түйнектерден тұрады. Оны көбінесе "кучина повера" (шаруа тағамы) деп атайды, ол шаруа дәстүрлеріне терең сіңген. Нан ұсатылған қалдықтары кедей адамның ірімшігінің орнына қолданылады, олар паста тағамдарының үстіне себіліп, ет пен көкөністерге дәмдеуіш ретінде пайдаланылады. Хрен көбінесе дәмдеуіш және тұздық ретінде қолданылады, оны "кедей адамның трюфелі" деп атайды. Пепероне круско (PAT) – аймақтық тағамның ерекшелігі, кейде "Базиликатаның қызыл алтыны" деп аталады. Бұл итальяндық бұрыштардың ең танымал сорттарының бірі – peperone di Senise (PGI) құрғатылған түрі. Дәстүрлі рецепттерге паста кон и пеперони круши және тумакт ме тулез сияқты паста тағамдары, сондай-ақ рафаната, аквасале сияқты негізгі тағамдар кіреді. Пастиц пен фалагон – көшедегі тағамдар. Базиликата Луканика ди Пикерно (PGI) шошқа шауыт етімен танымал, ол люканикадан алынған, бұл Рим империясынан бұрын пайда болған ежелгі рецепт. Басқа маңызды өнімдер – пекорино ди Филиано (PDO), канестрато ди Молитерно (PGI), падраччо (PAT) және тречча дура (PAT) сияқты ірімшіктер; melanzana rossa di Rotonda (PDO) сияқты көкөністер; және fagiolo di Sarconi (PGI) және fagiolo bianco di Rotonda (PDO) сияқты бақша дақылдары. Аймақ сондай-ақ, Аңғар тауының бұлақтарынан шығатын табиғи газдалған минералды суымен де танымал. Алкогольді сусындарға Италияның ең жақсы қызыл шараптарының бірі саналатын Aglianico del Vulture және Amaro Lucano ликері кіреді.